Τον αποκαλούν συχνά «Παρθενώνα της Πελοποννήσου» και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες είναι ένα από τα καλύτερα σωζόμενα μνημεία της κλασικής αρχαιότητας και ένα από τα πιο ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά έργα που άφησε πίσω της η αρχαία Ελλάδα.
Χτισμένος σε ένα απομονωμένο ορεινό τοπίο της δυτικής Πελοποννήσου, αποδίδεται από την αρχαία παράδοση στον Ικτίνο, έναν από τους αρχιτέκτονες του Παρθενώνα. Και αυτή δεν είναι η μοναδική ιδιαιτερότητά του.
Γιατί συνδέεται με τον Παρθενώνα
Η σχέση του ναού των Βασσών με τον Παρθενώνα προέρχεται κυρίως από τον αρχαίο περιηγητή Παυσανία. Όταν επισκέφθηκε την περιοχή τον 2ο αιώνα μ.Χ., απέδωσε την κατασκευή του ναού στον Ικτίνο.
Ο Ικτίνος ήταν ένας από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της κλασικής εποχής και συνδέεται, μαζί με τον Καλλικράτη, με τον σχεδιασμό του Παρθενώνα στην Ακρόπολη των Αθηνών.
Για αυτό και ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα αναφέρεται συχνά ανεπίσημα ως ο «Παρθενώνας της Πελοποννήσου», αν και πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικά μνημεία.

Το πρώτο ελληνικό μνημείο που εντάχθηκε στην UNESCO
Το 1986 ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα έγινε το πρώτο μνημείο της Ελλάδας που εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1987, ακολούθησε η Ακρόπολη των Αθηνών με τον Παρθενώνα, τα Προπύλαια, το Ερέχθειο και τον Ναό της Αθηνάς Νίκης.
Η UNESCO χαρακτηρίζει τον ναό των Βασσών ένα από τα καλύτερα σωζόμενα μνημεία της κλασικής αρχαιότητας και επισημαίνει τόσο την πρωτοτυπία της αρχιτεκτονικής του όσο και την επιρροή που άσκησε στην εξέλιξη της αρχαίας ναοδομίας.

Γιατί ονομάστηκε Επικούριος Απόλλων
Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα με την προσωνυμία «Επικούριος», δηλαδή τον Απόλλωνα που έρχεται ως βοηθός και προστάτης.
Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, οι κάτοικοι της Φιγάλειας πίστευαν ότι ο θεός τους είχε προστατεύσει από λοιμό και άλλες συμφορές και, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, του αφιέρωσαν το ιερό.
Η παράδοση αυτή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ιστορικά με τον τρόπο που επιβεβαιώνεται ένα σύγχρονο γεγονός, αποτελεί όμως σημαντικό μέρος της ιστορίας και της λατρείας του μνημείου.

Χτίστηκε σε υψόμετρο μεγαλύτερο από 1.100 μέτρα
Ο σημερινός ναός ανεγέρθηκε στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ., περίπου μεταξύ 420 και 400 π.Χ.
Βρίσκεται σε ένα απομονωμένο σημείο του όρους Κωτύλιο, σε υψόμετρο περίπου 1.130 μέτρων, κοντά στα όρια Ηλείας, Αρκαδίας και Μεσσηνίας και σε σχετικά μικρή απόσταση από την Ανδρίτσαινα.
Η απομόνωσή του υπήρξε τελικά ένας από τους λόγους που διατηρήθηκε σε τόσο καλή κατάσταση. Για πολλούς αιώνες το μνημείο παρέμεινε μακριά από μεγάλες ανθρώπινες εγκαταστάσεις και εκτεταμένες επεμβάσεις.

Ένας ναός που συνδυάζει τρεις αρχιτεκτονικούς ρυθμούς
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του Επικούριου Απόλλωνα είναι ότι συνδυάζει στον ίδιο ναό τους τρεις μεγάλους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς της αρχαιότητας: τον δωρικό, τον ιωνικό και τον κορινθιακό.
Εξωτερικά ο ναός είναι κυρίως δωρικός. Πρόκειται για περίπτερο ναό με έξι κίονες στις στενές πλευρές και δεκαπέντε στις μακριές, ενώ έχει ασυνήθιστο επιμήκη σχεδιασμό.
Στο εσωτερικό όμως η αρχιτεκτονική αλλάζει. Εκεί χρησιμοποιήθηκαν ιωνικά στοιχεία, ενώ στο βάθος του σηκού υπήρχε ένας μοναδικός κορινθιακός κίονας.

Το αρχαιότερο γνωστό κορινθιακό κιονόκρανο
Ο κεντρικός κίονας του εσωτερικού έφερε ένα κορινθιακό κιονόκρανο που θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα αυτού του ρυθμού.
Η σημασία του είναι μεγάλη, επειδή ο κορινθιακός ρυθμός επρόκειτο αργότερα να γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στην ελληνιστική και κυρίως στη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική.
Το αυθεντικό κιονόκρανο αποκαλύφθηκε στις πρώτες ανασκαφές του ναού, αλλά δεν σώζεται ακέραιο σήμερα. Η μορφή του είναι γνωστή από καταγραφές και σωζόμενα τμήματα.

Η ζωφόρος που βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο
Το εσωτερικό του ναού κοσμούσε μια εντυπωσιακή ιωνική ζωφόρος μήκους περίπου 31 μέτρων, αποτελούμενη από 23 μαρμάρινες πλάκες.
Οι παραστάσεις της απεικονίζουν δύο αγαπημένα θέματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης: την Αμαζονομαχία και την Κενταυρομαχία.
Οι πλάκες αποκαλύφθηκαν στις ανασκαφές του 1812. Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν από την περιοχή και το 1815 κατέληξαν στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, όπου εκτίθενται μέχρι σήμερα.
Το ασυνήθιστο σημείο όπου χτίστηκε
Σε αντίθεση με πολλούς γνωστούς αρχαίους ναούς που δεσπόζουν μέσα ή δίπλα σε μεγάλες πόλεις, ο Επικούριος Απόλλων βρίσκεται σε ένα απομονωμένο ορεινό τοπίο.
Ακόμη και ο προσανατολισμός του είναι ασυνήθιστος. Αντί για τον συνηθισμένο ανατολή-δύση, ο κύριος άξονάς του ακολουθεί περίπου κατεύθυνση βορρά-νότου.
Αυτές οι ιδιαιτερότητες, μαζί με τον συνδυασμό των τριών αρχιτεκτονικών ρυθμών, είναι από τους βασικούς λόγους που το μνημείο θεωρείται τόσο σημαντικό για την ιστορία της αρχιτεκτονικής.
Το «Bassae» του Jean-Daniel Pollet
Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των Βασσών εντυπωσίασε και τον Γάλλο σκηνοθέτη Jean-Daniel Pollet, ο οποίος το 1964 γύρισε εκεί τη μικρού μήκους ταινία «Bassae».
Πρόκειται για ένα ποιητικό κινηματογραφικό δοκίμιο διάρκειας περίπου εννέα λεπτών, αφιερωμένο στον ναό και στο απομονωμένο τοπίο που τον περιβάλλει.
Ο Pollet είχε δηλώσει ότι οι Βάσσες ήταν το μέρος που τον είχε εντυπωσιάσει περισσότερο από το ταξίδι του στη Μεσόγειο και επέστρεψε εκεί πολλές φορές. Η ταινία του αποτυπώνει τον ναό σχεδόν σαν ένα μνημείο έξω από τον χρόνο.
Ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό αρχαίο οικοδόμημα. Είναι ένα σημείο όπου η αρχαϊκή παράδοση, η κλασική αρμονία και οι αρχιτεκτονικές καινοτομίες συναντήθηκαν με τρόπο που δεν συναντάται εύκολα σε άλλο ελληνικό ναό.
Ίσως γι’ αυτό, περισσότερο από δύο χιλιάδες χρόνια μετά την κατασκευή του, εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα πιο παράξενα και σημαντικά αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής.












