Η λεωφόρος Χαμιδιέ: Από την Οθωμανική Κληρονομιά στην Εθνική Αμύνη της Θεσσαλονίκης
Η λεωφόρος Χαμιδιέ, σήμερα γνωστή ως Εθνικής Αμύνης, αποτελεί έναν από τους πιο ιστορικούς και εμβληματικούς δρόμους της Θεσσαλονίκης. Η πορεία αυτής της λεωφόρου από την Οθωμανική εποχή μέχρι σήμερα, μαρτυρά τη μεγάλη αλλαγή που έχει υποστεί η πόλη, αλλά και τις πολιτιστικές και κοινωνικές μεταμορφώσεις που έλαβαν χώρα.
Πώς γεννήθηκε η λεωφόρος Χαμιδιέ
Η ιστορία της λεωφόρου Χαμιδιέ ξεκινά από το τέλος του 19ου αιώνα. Πριν δημιουργηθεί ο δρόμος, στην περιοχή έστεκαν τα ανατολικά τείχη της Θεσσαλονίκης. Τα τείχη κατεδαφίστηκαν στα τέλη του 1800, με απόφαση του Μεχμέντ Σαμπρί Πασά, υπό το πρόσχημα του εκσυγχρονισμού των μεγάλων πόλεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο νέος δρόμος, που είχε πλάτος 18 μέτρα και συνέδεε τον Λευκό Πύργο με την Πύλη της Καλαμαριάς, πήρε το όνομα Χαμιδιέ, προς τιμή του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β’. Αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο αστικό έργο που σχεδιάστηκε στα πρότυπα των ευρωπαϊκών λεωφόρων, προσδίδοντας στην πόλη έναν νέο χαρακτήρα.
Ανατολική Θεσσαλονίκη: Η γενέτειρα του Χαμιδιέ
Το σημείο όπου δημιουργήθηκε η λεωφόρος Χαμιδιέ ήταν μέχρι τότε μια περιοχή με ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Η περιοχή ανήκε σε διάφορες θρησκευτικές και κοινωνικές κοινότητες, ενώ τα κτίρια που ξεκίνησαν να ανεγείρονται το 1889 ανήκαν στο σουλτανικό ταμείο. Η Χαμιδιέ έγινε σύμβολο της αστικής ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης, με τα νέα διώροφα μέγαρα, γνωστά ως «σουλτανλίκια», να φιλοξενούν προξενεία και τράπεζες.
Τα σουλτανικά κτίρια, κατασκευασμένα με έξοδα του Αυτοκρατορικού Ταμείου, γρήγορα καθιερώθηκαν ως πρότυπο αστικής δόμησης. Οι πλούσιοι και ισχυροί της εποχής, όπως η οικογένεια Ζάννα και η οικογένεια Αγγελάκη, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, αναδεικνύοντας την κοινωνική τους θέση.
Η Χαμιδιέ: Σταυροδρόμι Πολιτισμών και Εθνικοτήτων
Η περιοχή γύρω από τη λεωφόρο Χαμιδιέ υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών και εθνικοτήτων. Στην κάτω πλευρά του δρόμου κατασκευάστηκαν κτίρια που στέγαζαν κρατικές υπηρεσίες και προξενεία διαφόρων κρατών. Από το 1889, η περιοχή ήταν γεμάτη με διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες, καθώς και προξενεία, που την καθιστούσαν ένα από τα πιο ζωντανά και πολυπολιτισμικά μέρη της Θεσσαλονίκης.
Η σύνδεση της περιοχής με το ιππήλατο τραμ το 1892 και η αύξηση της πληθυσμιακής πυκνότητας μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1890, καθόρισαν τη μελλοντική ανάπτυξη της συνοικίας.
Η ζωή στη λεωφόρο Χαμιδιέ και η πολιτιστική κίνηση
Η λεωφόρος Χαμιδιέ, με τη μεγάλη της σημασία, αποτέλεσε και το επίκεντρο της πολιτιστικής ζωής της Θεσσαλονίκης. Στη νότια πλευρά του δρόμου, οι κατοικίες και τα καταστήματα έγιναν πόλοι έλξης για τους Θεσσαλονικείς και τους επισκέπτες της πόλης. Ο δρόμος συχνά ονομαζόταν «Οδός Ελληνίδων», λόγω της δημοτικότητας που είχε για τις νεαρές Θεσσαλονικιές που απολάμβαναν τον περίπατό τους εκεί.
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της περιοχής ήταν το συντριβάνι που τοποθετήθηκε στη θέση της Πύλης της Καλαμαριάς το 1889. Το συντριβάνι, που έγινε γνωστό ως Κρήνη Χαμιδιέ, συμβόλιζε την προσπάθεια του σουλτάνου να στολίσει την περιοχή και να προσδώσει μια αίσθηση μεγαλοπρέπειας.
Η ιστορία και η εξέλιξη του δρόμου Χαμιδιέ
Η ιστορία της λεωφόρου Χαμιδιέ δεν περιορίζεται μόνο στην Οθωμανική περίοδο. Η λεωφόρος, κατά τη διάρκεια της Μεσοπολίτικης εποχής και μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, υπήρξε το σημείο συνάντησης πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων. Το 1916, κατά τη διάρκεια του κινήματος της Εθνικής Άμυνας, η οδός μετονομάστηκε σε Εθνικής Αμύνης, και έκτοτε το όνομα αυτό παρέμεινε συνώνυμο με την εθνική υπερηφάνεια και την ιστορία της πόλης.
Με την ανάπτυξη και την εκβιομηχάνιση της Θεσσαλονίκης, τα κτίρια γύρω από τη λεωφόρο άλλαξαν, και η περιοχή πέρασε από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, που καθόρισε τη μορφή του δρόμου μέχρι τη δεκαετία του 1960. Σήμερα, τα περισσότερα κτίρια της Χαμιδιέ έχουν κατεδαφιστεί και έχουν αντικατασταθεί από πολυώροφες πολυκατοικίες, αλλά η ιστορία του δρόμου εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή.
Σήμερα: Η Εθνικής Αμύνης στην καθημερινότητά μας
Η σημερινή Εθνικής Αμύνης είναι ένας δρόμος που εξυπηρετεί καθημερινά τους κατοίκους και επισκέπτες της Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, παρά την εντατική χρήση του, παραμένει γεμάτος ιστορία. Από τον Λευκό Πύργο έως το Σιντριβάνι, ο δρόμος συνδέει την Άνω Πόλη με το ιστορικό κέντρο και αποτελεί τον τέλειο συνδυασμό της σύγχρονης αστικής ζωής με τις μνήμες του παρελθόντος.
Στη διαδρομή αυτή, πέρα από τη μοντέρνα αρχιτεκτονική και την έντονη καθημερινή ζωή, ξεδιπλώνεται και η ιστορία μιας Θεσσαλονίκης που πέρασε από μεγάλες αλλαγές και εξελίξεις, αλλά που πάντα διατηρεί την πολιτιστική της κληρονομιά.
