Όταν νοιαζόμαστε πραγματικά για κάποιον, είναι φυσικό να θέλουμε να τον προστατεύσουμε από λάθη, απογοητεύσεις και δύσκολες συνέπειες. Κάποιες φορές μάλιστα είμαστε τόσο βέβαιοι ότι γνωρίζουμε τι είναι καλύτερο για εκείνον, ώστε αρχίζουμε να προσπαθούμε να κατευθύνουμε τις αποφάσεις του.
Υπάρχει όμως ένα σημείο όπου η συμβουλή χρειάζεται να σταματά και να αρχίζει ο σεβασμός στην επιλογή του άλλου. Μπορούμε να μιλήσουμε, να προειδοποιήσουμε και να εκφράσουμε την ανησυχία μας. Δεν μπορούμε όμως να ζήσουμε τη ζωή κάποιου άλλου αντί γι’ αυτόν.
Η συμβουλή είναι διαφορετική από τον έλεγχο
Το να πεις σε έναν άνθρωπο τη γνώμη σου δεν είναι κακό. Αντίθετα, όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, μια ειλικρινής κουβέντα μπορεί να βοηθήσει κάποιον να δει μια κατάσταση από διαφορετική οπτική.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η συμβουλή μετατρέπεται σε απαίτηση. Όταν το «σκέψου μήπως…» γίνεται «πρέπει να κάνεις αυτό» ή όταν θεωρούμε ότι ο άλλος είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει τη δική μας άποψη επειδή πιστεύουμε ότι ξέρουμε καλύτερα.
Ακόμη κι αν έχουμε καλές προθέσεις, ο συνεχής έλεγχος μπορεί να φέρει ένταση, αντίδραση και απόσταση.
Οι άνθρωποι χρειάζονται χώρο για να αποφασίζουν
Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται την ελευθερία να παίρνουν αποφάσεις για τη δική τους ζωή. Αυτό περιλαμβάνει και το δικαίωμα να κάνουν επιλογές με τις οποίες εμείς μπορεί να μη συμφωνούμε.
Μια επαγγελματική αλλαγή, μια μετακόμιση, μια σχέση ή ένας διαφορετικός τρόπος ζωής μπορεί να μας φαίνεται λανθασμένος. Όμως οι προτεραιότητες του άλλου δεν είναι απαραίτητα ίδιες με τις δικές μας.
Μπορούμε να του δείξουμε τους κινδύνους που βλέπουμε. Από εκεί και πέρα, αν έχει καταλάβει τις πιθανές συνέπειες και η επιλογή αφορά τη δική του ζωή, χρειάζεται συχνά να του αφήσουμε χώρο να αποφασίσει.
Τα λάθη μπορούν να γίνουν μέρος της μάθησης
Κανείς δεν περνά τη ζωή του κάνοντας μόνο σωστές επιλογές. Μερικές αποφάσεις δεν εξελίσσονται όπως περιμέναμε και κάποιες φορές μαθαίνουμε κάτι μέσα από αυτή την εμπειρία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αποτυχία είναι «δώρο» ή ότι όλα τα δύσκολα γεγονότα οδηγούν αυτομάτως σε προσωπική ανάπτυξη. Σημαίνει όμως ότι δεν μπορούμε να προστατεύσουμε έναν άνθρωπο από κάθε πιθανό λάθος χωρίς ταυτόχρονα να περιορίσουμε την αυτονομία του.
Η εμπειρία έχει αξία ακριβώς επειδή είναι προσωπική. Μερικά πράγματα δεν μπορούν να γίνουν πλήρως κατανοητά μόνο μέσα από τις συμβουλές των άλλων.
Μπορείς να στηρίζεις χωρίς να αποφασίζεις
Η υποστήριξη δεν απαιτεί πάντα συμφωνία. Μπορείς να πεις σε κάποιον «δεν θα έκανα την ίδια επιλογή, αλλά σέβομαι ότι είναι δική σου».
Μπορείς επίσης να κάνεις ερωτήσεις αντί να δίνεις εντολές:
- Έχεις σκεφτεί ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες;
- Τι είναι αυτό που θέλεις πραγματικά;
- Υπάρχει κάτι που σε ανησυχεί σε αυτή την απόφαση;
- Χρειάζεσαι τη γνώμη μου ή θέλεις απλώς να σε ακούσω;
Τέτοιες ερωτήσεις αφήνουν χώρο στον άλλο να σκεφτεί χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να απολογηθεί για τη ζωή του.
Το να αποδέχεσαι μια επιλογή δεν σημαίνει ότι συμφωνείς
Αυτό είναι ένα από τα δυσκολότερα σημεία στις ανθρώπινες σχέσεις. Συχνά θεωρούμε ότι, αν δεν προσπαθήσουμε να αλλάξουμε κάποιον, είναι σαν να εγκρίνουμε όσα κάνει.
Όμως μπορούμε να διαφωνούμε ξεκάθαρα και ταυτόχρονα να αναγνωρίζουμε ότι η τελική απόφαση ανήκει στον ίδιο. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Η αποδοχή σε αυτή την περίπτωση δεν σημαίνει «πιστεύω ότι κάνεις σωστά». Σημαίνει «καταλαβαίνω ότι δεν μπορώ να πάρω αυτή την απόφαση αντί για εσένα».
Πότε δεν αρκεί να κάνουμε πίσω;
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το «άφησέ τον να κάνει τις επιλογές του» δεν είναι αρκετό. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, σοβαρή κακοποίηση, εκμετάλλευση ή κατάσταση στην οποία κάποιος δεν μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό του, η παρέμβαση μπορεί να είναι απαραίτητη.
Το ίδιο ισχύει όταν μια επιλογή επηρεάζει άμεσα και σοβαρά άλλους ανθρώπους. Η προσωπική αυτονομία δεν σημαίνει ότι οι πράξεις μας δεν έχουν συνέπειες για όσους βρίσκονται γύρω μας.
Χρειάζεται λοιπόν κρίση. Άλλο να διαφωνείς με την καριέρα ή τον τρόπο ζωής κάποιου και άλλο να βλέπεις έναν άνθρωπο να βρίσκεται σε πραγματικό κίνδυνο.
Χρειάζεται να προστατεύουμε και τα δικά μας όρια
Το να αφήνουμε κάποιον να ζήσει με τις επιλογές του σημαίνει επίσης ότι δεν χρειάζεται να αναλαμβάνουμε εμείς κάθε συνέπεια αυτών των επιλογών.
Μπορείς να νοιάζεσαι για κάποιον χωρίς να διορθώνεις κάθε πρόβλημα που δημιουργείται. Μπορείς να προσφέρεις βοήθεια χωρίς να γίνεσαι υπεύθυνος για ολόκληρη τη ζωή του.
Μερικές φορές το πιο υγιές όριο είναι: «Σέβομαι ότι αυτή είναι η επιλογή σου, αλλά δεν μπορώ να αναλάβω αυτό που προκύπτει από αυτήν».
Γιατί μας είναι τόσο δύσκολο να αφήσουμε τον έλεγχο;
Συχνά πίσω από την ανάγκη να καθοδηγούμε τους άλλους υπάρχει φόβος. Φοβόμαστε ότι θα αποτύχουν, ότι θα πληγωθούν ή ότι μια απόφασή τους θα επηρεάσει και εμάς.
Υπάρχουν επίσης φορές που μπερδεύουμε την αγάπη με την ευθύνη. Επειδή αγαπάμε κάποιον, αισθανόμαστε ότι πρέπει να τον σώσουμε από κάθε λανθασμένη επιλογή.
Όμως δεν μπορούμε να εξαλείψουμε όλη την αβεβαιότητα από τη ζωή των ανθρώπων που αγαπάμε. Μπορούμε να είμαστε δίπλα τους, χωρίς να κρατάμε εμείς το τιμόνι.
Η εμπιστοσύνη φαίνεται και όταν διαφωνούμε
Είναι εύκολο να στηρίζεις έναν άνθρωπο όταν οι αποφάσεις του συμφωνούν με τις δικές σου απόψεις. Η πραγματική δυσκολία έρχεται όταν επιλέγει διαφορετικά.
Εκεί φαίνεται αν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τη δική μας ζωή από τη δική του. Να πούμε τι πιστεύουμε, να κρατήσουμε τα όριά μας και ταυτόχρονα να δεχτούμε ότι ο άλλος έχει δικαίωμα να επιλέξει τον δρόμο του.
Δεν χρειάζεται να χειροκροτούμε κάθε απόφαση. Δεν χρειάζεται όμως και να μετατρέπουμε κάθε διαφωνία σε μάχη.
Μερικές φορές η καλύτερη απάντηση είναι ένα βήμα πίσω
Υπάρχουν στιγμές που έχουμε ήδη πει όσα μπορούσαμε να πούμε. Έχουμε εκφράσει την ανησυχία μας, έχουμε εξηγήσει τους λόγους μας και ο άλλος γνωρίζει τη θέση μας.
Από εκεί και πέρα, η συνεχής πίεση σπάνια προσθέτει κάτι νέο. Μπορεί απλώς να φθείρει τη σχέση.
Τότε ίσως χρειάζεται να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Όχι επειδή δεν μας νοιάζει, αλλά επειδή αναγνωρίζουμε ένα δύσκολο όριο: μπορούμε να συμβουλεύουμε, να στηρίζουμε και να προειδοποιούμε, αλλά δεν μπορούμε να ζήσουμε τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου για λογαριασμό του.
Και κάποιες φορές, όσο δύσκολο κι αν είναι, ο σεβασμός αυτός είναι μία από τις πιο ώριμες μορφές αγάπης.
