Όταν κάποιος μας πληγώνει βαθιά, η λέξη «συγχώρεση» μπορεί να ακούγεται σχεδόν άδικη. Γιατί να συγχωρήσεις έναν άνθρωπο που σε πρόδωσε, σε αδίκησε ή δεν παραδέχτηκε ποτέ αυτό που έκανε;
Η συγχώρεση όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άλλος «το αξίζει». Μπορεί να είναι μια προσωπική διαδικασία μέσα από την οποία προσπαθούμε να μη μείνουμε για πάντα δεμένοι με τον θυμό και την πικρία. Και το σημαντικότερο: δεν σημαίνει ούτε λήθη ούτε συμφιλίωση.
Τι σημαίνει πραγματικά συγχώρεση;
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος με τον οποίο όλοι βιώνουν τη συγχώρεση. Σε γενικές γραμμές, μπορεί να περιγραφεί ως μια διαδικασία κατά την οποία κάποιος προσπαθεί να αφήσει σταδιακά πίσω του την έντονη αγανάκτηση ή την ανάγκη να ζει συνεχώς μέσα σε αυτό που συνέβη.
Αυτό δεν αλλάζει τα γεγονότα. Δεν κάνει σωστή μια άδικη πράξη και δεν διαγράφει την ευθύνη του ανθρώπου που την προκάλεσε.
Μπορείς επομένως να συγχωρήσεις κάποιον και ταυτόχρονα να πιστεύεις ότι αυτό που έκανε ήταν απαράδεκτο. Μπορείς ακόμη να θεωρείς ότι υπάρχουν συνέπειες που πρέπει να αντιμετωπίσει.
Η συγχώρεση δεν είναι το ίδιο με τη συμφιλίωση
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάκριση. Συγχώρεση και επανασύνδεση δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Μπορεί κάποιος να αφήσει πίσω του ένα μέρος της οργής του και παράλληλα να αποφασίσει ότι δεν θέλει πλέον στενή σχέση με εκείνον που τον πλήγωσε. Μπορεί να θέσει απόσταση, να αλλάξει τα όριά του ή ακόμη και να διακόψει εντελώς μια σχέση.
Η συμφιλίωση προϋποθέτει συνήθως περισσότερα πράγματα: εμπιστοσύνη, ασφάλεια, αλλαγή συμπεριφοράς και συμμετοχή και των δύο πλευρών. Η συγχώρεση, αντίθετα, μπορεί να είναι μια καθαρά προσωπική επιλογή.
Δεν χρειάζεται να ξεχάσεις αυτό που συνέβη
«Συγχωρώ και ξεχνώ» είναι μια γνωστή φράση, αλλά τα δύο δεν είναι το ίδιο. Μερικές εμπειρίες δεν ξεχνιούνται και ίσως δεν πρέπει να ξεχαστούν.
Η μνήμη μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε συμπεριφορές που δεν θέλουμε να δεχτούμε ξανά. Μπορεί επίσης να μας θυμίζει πού χρειάζεται να βάζουμε όρια.
Το ζητούμενο δεν είναι να συμπεριφερθούμε σαν να μη συνέβη τίποτα. Είναι, όταν και αν είμαστε έτοιμοι, να μη χρειάζεται αυτό που συνέβη να καθορίζει κάθε επόμενη ημέρα της ζωής μας.
Χρειάζεται πάντα να συγχωρούμε;
Όχι. Η συγχώρεση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ηθική υποχρέωση ούτε σε έναν ακόμη λόγο για να αισθάνεται κάποιος ενοχές.
Υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκουν μεγάλη ανακούφιση μέσα από τη συγχώρεση. Άλλοι χρειάζονται πολύ χρόνο. Και κάποιοι μπορεί να μην επιλέξουν ποτέ να περιγράψουν τη δική τους διαδικασία με αυτή τη λέξη.
Ιδιαίτερα ύστερα από σοβαρό τραύμα ή κακοποίηση, κανείς δεν χρειάζεται να πιέζεται να συγχωρήσει γρήγορα για να αποδείξει ότι έχει «προχωρήσει». Η πορεία της επούλωσης είναι προσωπική και η επιλογή της συγχώρεσης παραμένει στον ίδιο τον άνθρωπο.
Πώς μπορεί να αρχίσει αυτή η διαδικασία;
Η συγχώρεση συνήθως δεν συμβαίνει με μία απόφαση της στιγμής. Μπορεί να είναι μια αργή διαδικασία, με πισωγυρίσματα και δύσκολα συναισθήματα.
Μερικά βήματα που μπορούν να βοηθήσουν είναι:
- Αναγνώρισε αυτό που συνέβη. Δεν χρειάζεται να μειώσεις τον πόνο σου ή να κάνεις ότι δεν ήταν σημαντικός.
- Άφησε χώρο στα συναισθήματά σου. Θυμός, απογοήτευση και λύπη είναι φυσικές αντιδράσεις όταν κάποιος μας έχει πληγώσει.
- Σκέψου τι χρειάζεσαι τώρα. Ίσως χρειάζεσαι απόσταση, μια συζήτηση, σαφέστερα όρια ή απλώς χρόνο.
- Μην εξαρτάς την ηρεμία σου αποκλειστικά από μια συγγνώμη. Ο άλλος μπορεί να μη ζητήσει ποτέ συγγνώμη ή να μην καταλάβει το μέγεθος της ζημιάς.
- Αποφάσισε τι θέση θέλεις να έχει πλέον αυτό το γεγονός στη ζωή σου. Δεν χρειάζεται να το ξεχάσεις για να πάψει να βρίσκεται στο κέντρο της καθημερινότητάς σου.
Η συζήτηση με έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης ή, όταν το βάρος είναι μεγάλο, με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί επίσης να βοηθήσει κάποιον να επεξεργαστεί όσα έχει βιώσει.
Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει συγγνώμη;
Ιδανικά, ένας άνθρωπος που μας έχει αδικήσει αναγνωρίζει την πράξη του, αναλαμβάνει την ευθύνη και ζητά ειλικρινά συγγνώμη. Αυτό όμως δεν συμβαίνει πάντα.
Μερικοί άνθρωποι αρνούνται αυτό που έκαναν. Άλλοι το υποβαθμίζουν ή μεταφέρουν την ευθύνη αλλού. Κάποιοι μπορεί απλώς να μη βρίσκονται πλέον στη ζωή μας.
Αν η δική μας ηρεμία εξαρτάται αποκλειστικά από το αν κάποιος θα ζητήσει συγγνώμη, του δίνουμε ένα μέρος του ελέγχου της. Η συγχώρεση, όταν επιλεγεί, δεν χρειάζεται απαραίτητα την άδεια ή τη συμμετοχή του άλλου.
Να κατανοείς δεν σημαίνει να δικαιολογείς
Μερικές φορές βοηθά να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί ένας άνθρωπος συμπεριφέρθηκε όπως συμπεριφέρθηκε. Ίσως είχε δικά του προβλήματα, φόβους ή δύσκολες εμπειρίες.
Αυτό μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική, αλλά δεν ακυρώνει την ευθύνη του. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «καταλαβαίνω πώς έφτασες εκεί» και στο «ήταν σωστό αυτό που μου έκανες».
Η ενσυναίσθηση δεν χρειάζεται να καταργήσει τα όριά μας.
Η συγχώρεση δεν σημαίνει ότι πρέπει να δώσεις δεύτερη ευκαιρία
Μπορούμε να συγχωρήσουμε κάποιον χωρίς να του επιστρέψουμε την ίδια θέση στη ζωή μας. Η εμπιστοσύνη, όταν έχει χαθεί, δεν αποκαθίσταται επειδή απλώς ειπώθηκε η λέξη «συγγνώμη».
Χτίζεται ξανά μέσα από συμπεριφορά, χρόνο και συνέπεια. Και κάποιες φορές δεν χτίζεται ποτέ.
Σε καταστάσεις κακοποίησης ή συνεχιζόμενου κινδύνου, η προτεραιότητα πρέπει να είναι η ασφάλεια. Η συγχώρεση δεν απαιτεί να παραμείνει κάποιος σε μια επικίνδυνη σχέση ούτε να επιτρέψει ξανά πρόσβαση σε έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να τον βλάπτει.
Η δύναμη δεν μετριέται από το πόσο γρήγορα συγχωρείς
Είναι όμορφο να βλέπουμε τη συγχώρεση ως μια πράξη δύναμης. Χρειάζεται όμως προσοχή ώστε να μη μετατρέψουμε αυτή την ιδέα σε έναν ακόμη κανόνα.
Ένας άνθρωπος δεν είναι πιο «δυνατός» επειδή συγχώρεσε γρήγορα, ούτε πιο αδύναμος επειδή εξακολουθεί να πονά. Μερικές πληγές χρειάζονται χρόνο και κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικά όρια και διαφορετικό τρόπο να επεξεργάζεται όσα έζησε.
Δύναμη μπορεί να είναι η συγχώρεση. Μπορεί όμως να είναι και η απόφαση να θέσεις ένα όριο, να απομακρυνθείς ή να παραδεχτείς ότι ακόμη δεν είσαι έτοιμος.
Όταν αφήνεις το βάρος χωρίς να διαγράφεις το παρελθόν
Ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική πλευρά της συγχώρεσης. Δεν αλλάζει αυτό που έγινε και δεν μετατρέπει μια άδικη πράξη σε σωστή.
Μπορεί όμως, για ορισμένους ανθρώπους, να γίνει ένας τρόπος να πάψουν να κουβαλούν καθημερινά το ίδιο βάρος. Όχι για χάρη εκείνου που τους πλήγωσε, αλλά για χάρη της δικής τους ζωής.
Και αν κάποτε φτάσεις εκεί, η συγχώρεση δεν χρειάζεται να σημαίνει «όλα είναι όπως πριν». Μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ πιο απλό: θυμάμαι αυτό που έγινε, προστατεύω τα όριά μου, αλλά δεν θέλω πια να αφήνω αυτή την πληγή να αποφασίζει για το μέλλον μου.
