Σοκολάτα, καφές, μπανάνες, κρασί και άλλα καθημερινά προϊόντα συνδέονται με καλλιέργειες και οικοσυστήματα που είναι ευαίσθητα στις αλλαγές του κλίματος. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις, οι ξηρασίες, οι ασθένειες και η υποβάθμιση των οικοτόπων δημιουργούν νέες δυσκολίες για την παραγωγή τροφίμων σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες τροφές πρόκειται να «εξαφανιστούν». Σημαίνει όμως ότι ορισμένες ποικιλίες, παραγωγικές περιοχές και αλυσίδες εφοδιασμού μπορεί να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες πιέσεις, υψηλότερο κόστος και ανάγκη προσαρμογής.
Οι επικονιαστές και η παραγωγή τροφίμων
Οι μέλισσες και άλλοι επικονιαστές δεν αποτελούν τροφή, αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο στην παραγωγή πολλών φρούτων, ξηρών καρπών και άλλων καλλιεργειών. Σύμφωνα με το IPBES, περίπου το 75% των τύπων καλλιεργειών τροφίμων στον κόσμο εξαρτώνται τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό από ζωική επικονίαση.
Οι επικονιαστές αντιμετωπίζουν πολλαπλές πιέσεις, όπως η απώλεια και ο κατακερματισμός οικοτόπων, ορισμένα φυτοφάρμακα, παράσιτα και παθογόνα, καθώς και η κλιματική αλλαγή. Γι’ αυτό η προστασία τους αποτελεί σημαντικό μέρος της ανθεκτικότητας των αγροτικών συστημάτων.
Σοκολάτα και κακάο
Η σοκολάτα βασίζεται στους καρπούς του κακαόδεντρου, μιας καλλιέργειας που χρειάζεται συγκεκριμένες θερμοκρασίες, υγρασία και κατανομή βροχοπτώσεων για να αποδώσει καλά.
Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει όλες τις περιοχές παραγωγής με τον ίδιο τρόπο. Σε ορισμένα μέρη της Δυτικής Αφρικής και της Κεντρικής Αμερικής, ερευνητικά μοντέλα δείχνουν ότι ορισμένες σημερινές περιοχές καλλιέργειας μπορεί να γίνουν λιγότερο κατάλληλες, ενώ άλλες περιοχές ενδέχεται να παραμείνουν κατάλληλες ή ακόμη και να αποκτήσουν καλύτερες συνθήκες.
Το βασικό ζήτημα επομένως δεν είναι ότι «θα χαθεί η σοκολάτα», αλλά ότι η παραγωγή κακάο μπορεί να χρειαστεί νέες ποικιλίες, διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές και προσαρμογή των περιοχών παραγωγής.
Μπανάνες και η ασθένεια TR4
Η ποικιλία Cavendish κυριαρχεί στο διεθνές εμπόριο μπανάνας και είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στο Fusarium wilt Tropical Race 4, γνωστό ως TR4.
Πρόκειται για έναν μύκητα του εδάφους που προσβάλλει το αγγειακό σύστημα του φυτού. Μπορεί να επιβιώσει στο έδαφος για δεκαετίες και, όταν εγκατασταθεί σε μια φυτεία, είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξαλειφθεί.
Η απειλή αφορά κυρίως συγκεκριμένες ποικιλίες και παραγωγικά συστήματα και όχι την εξαφάνιση της μπανάνας συνολικά. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ποικιλίες μπανάνας, ενώ η έρευνα επικεντρώνεται τόσο στην πρόληψη της εξάπλωσης του TR4 όσο και στην ανάπτυξη πιο ανθεκτικού φυτικού υλικού.
Καφές
Ο καφές, ιδιαίτερα η Coffea arabica, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στη θερμοκρασία, στις βροχοπτώσεις και στο υψόμετρο. Η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να μετατοπίσει προς μεγαλύτερα υψόμετρα τις περιοχές που είναι κατάλληλες για την καλλιέργειά του.
Μελέτες σε διαφορετικές παραγωγικές περιοχές έχουν προβλέψει σημαντική μείωση της κλιματικής καταλληλότητας χωρίς προσαρμογή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο καφές θα εξαφανιστεί. Οι παραγωγοί μπορούν να προσαρμοστούν με νέες ποικιλίες, σκίαση, αλλαγές στις καλλιεργητικές πρακτικές και, όπου είναι δυνατόν, μετατόπιση της παραγωγής.
Ψάρια και θαλασσινά
Δεν υπάρχει μία ενιαία εικόνα για όλα τα ψάρια και τα θαλασσινά. Κάποια αποθέματα βρίσκονται υπό πίεση, άλλα έχουν ανακάμψει χάρη στη σωστή διαχείριση και άλλα μετακινούνται καθώς αλλάζει η θερμοκρασία των θαλασσών.
Η υπεραλίευση μπορεί να μειώσει έναν πληθυσμό σε μη βιώσιμα επίπεδα, αλλά δεν είναι ο μόνος παράγοντας. Η υποβάθμιση των οικοτόπων, η ρύπανση, οι ασθένειες και η κλιματική αλλαγή μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αφθονία και την παραγωγικότητα των ιχθυαποθεμάτων.
Παράλληλα, η αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών ήδη μεταβάλλει την κατανομή ορισμένων ειδών, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για την αλιεία και τις παράκτιες κοινότητες.
Κρασί και οινοποιήσιμα σταφύλια
Το αμπέλι επηρεάζεται έντονα από το κλίμα. Η θερμοκρασία, η διαθέσιμη υγρασία και η χρονική κατανομή των βροχοπτώσεων επηρεάζουν την ωρίμανση των σταφυλιών και τελικά τα χαρακτηριστικά του κρασιού.
Μια γνωστή μελέτη του 2013 προέβλεψε σημαντικές μεταβολές στην καταλληλότητα ορισμένων μεγάλων αμπελουργικών περιοχών έως τα μέσα του αιώνα. Ανάλογα με την περιοχή και το κλιματικό σενάριο, οι προβλεπόμενες μειώσεις κυμαίνονταν από περίπου 19% έως 73%.
Η εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη από έναν μόνο αριθμό. Ορισμένες σημερινές αμπελουργικές περιοχές μπορεί να γίνουν θερμότερες και δυσκολότερες για συγκεκριμένες ποικιλίες, ενώ άλλες περιοχές σε μεγαλύτερο υψόμετρο ή βορειότερα μπορεί να γίνουν περισσότερο κατάλληλες.
Η αμπελουργία διαθέτει επίσης σημαντικές δυνατότητες προσαρμογής, όπως επιλογή διαφορετικών ποικιλιών, αλλαγή χρόνου συγκομιδής, διαφορετικές τεχνικές διαχείρισης και μετακίνηση των αμπελώνων.
Αμύγδαλα
Οι αμυγδαλιές είναι ανθεκτικά δέντρα, όμως η εμπορική παραγωγή ξηρών καρπών απαιτεί επαρκή παροχή νερού. Στην Καλιφόρνια, μία από τις σημαντικότερες περιοχές παραγωγής αμυγδάλου στον κόσμο, η διαχείριση της άρδευσης αποτελεί ήδη κρίσιμο ζήτημα.
Η ξηρασία και οι περιορισμοί στους υδατικούς πόρους μπορούν να μειώσουν την παραγωγή ακόμη και όταν το ίδιο το δέντρο επιβιώνει. Γι’ αυτό οι παραγωγοί επενδύουν σε πιο αποδοτικά συστήματα άρδευσης και τεχνικές που μειώνουν την κατανάλωση νερού.
Αβοκάντο
Τα δέντρα αβοκάντο χρειάζονται συγκεκριμένες συνθήκες θερμοκρασίας και επαρκή πρόσβαση σε νερό. Παρατεταμένες ξηρασίες, κύματα καύσωνα και μεταβολές στις βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανθοφορία όσο και την τελική παραγωγή.
Όπως και στις περισσότερες καλλιέργειες, ο κίνδυνος διαφέρει σημαντικά ανά περιοχή. Οι μελλοντικές επιπτώσεις εξαρτώνται τόσο από το κλίμα όσο και από τη διαθεσιμότητα νερού, τις ποικιλίες που χρησιμοποιούνται και την ικανότητα των παραγωγών να προσαρμόσουν τις πρακτικές τους.
Δεν εξαφανίζονται αύριο, αλλά η παραγωγή τους αλλάζει
Η πιο ακριβής εικόνα δεν είναι ότι ο καφές, η σοκολάτα, το κρασί ή οι μπανάνες πρόκειται ξαφνικά να εξαφανιστούν από τα ράφια. Η πραγματική πρόκληση είναι ότι το μέρος όπου παράγονται, ο τρόπος καλλιέργειας, οι αποδόσεις και το κόστος παραγωγής μπορούν να αλλάξουν σημαντικά.
Η προστασία της βιοποικιλότητας, η καλύτερη διαχείριση νερού και εδαφών, η ανάπτυξη ανθεκτικότερων ποικιλιών και η βιώσιμη διαχείριση της αλιείας μπορούν να μειώσουν αυτούς τους κινδύνους. Σε πολλές περιπτώσεις, το ερώτημα δεν είναι αν μια τροφή θα εξαφανιστεί, αλλά πόσο γρήγορα θα μπορέσει η παραγωγή της να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.
Πηγές:
