Μια πλημμύρα από μπύρα ακούγεται σαν παράξενη ιστορία που δύσκολα μπορεί να είναι αληθινή. Για τους κατοίκους μιας φτωχής γειτονιάς του Λονδίνου, όμως, έγινε πραγματικότητα στις 17 Οκτωβρίου 1814, όταν μια τεράστια ξύλινη δεξαμενή ζυθοποιίας έσπασε.
Η μπύρα ξεχύθηκε στα γύρω σπίτια, γκρέμισε τοίχους και πλημμύρισε κατοικημένα υπόγεια. Το δυστύχημα, γνωστό ως London Beer Flood, κόστισε τη ζωή σε οκτώ ανθρώπους και άφησε πίσω του μια ιστορία που συχνά παραμορφώθηκε από μύθους.
Η μεγάλη δεξαμενή δίπλα στα σπίτια του St Giles
Η Horse Shoe Brewery της εταιρείας Meux & Co. βρισκόταν στην Tottenham Court Road, δίπλα στην πυκνοκατοικημένη περιοχή του St Giles. Παρήγαγε porter, μια σκούρα μπύρα ιδιαίτερα δημοφιλή στο Λονδίνο της εποχής.
Στις εγκαταστάσεις της υπήρχαν μεγάλες ξύλινες δεξαμενές, δεμένες με βαριά σιδερένια στεφάνια. Εκεί αποθηκευόταν η μπύρα για να ωριμάσει, μια διαδικασία που μπορούσε να διαρκέσει μήνες.
Η δεξαμενή που διαλύθηκε είχε ύψος περίπου 6,7 μέτρα και περιείχε περισσότερα από 3.500 βαρέλια μπύρας. Πίσω από τη ζυθοποιία βρίσκονταν κατοικίες όπου πολλές οικογένειες ζούσαν σε μικρά δωμάτια ή υπόγεια. Αυτή η γειτνίαση αποδείχθηκε καταστροφική όταν το περιεχόμενο της δεξαμενής απελευθερώθηκε απότομα.
Το στεφάνι που έπεσε πριν από τη ρήξη
Το απόγευμα της 17ης Οκτωβρίου, ο υπάλληλος της αποθήκης George Crick παρατήρησε ότι ένα από τα σιδερένια στεφάνια είχε πέσει από τη δεξαμενή. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, παρόμοια περιστατικά είχαν συμβεί και άλλοτε χωρίς σοβαρές συνέπειες, οπότε δεν θεώρησε ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος.
Ετοίμασε ένα σημείωμα για να ενημερωθεί ο αρμόδιος συνεργάτης της επιχείρησης. Περίπου στις 5.30 το απόγευμα, πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία επισκευής, η δεξαμενή διαλύθηκε με ισχυρό κρότο.
Η μπύρα και τα συντρίμμια προκάλεσαν ζημιές σε άλλα δοχεία και αποκόλλησαν τη στρόφιγγα μιας δεύτερης μεγάλης δεξαμενής. Έτσι, στην αρχική διαρροή προστέθηκε και άλλη ποσότητα μπύρας, ενώ τμήμα του τοίχου και της στέγης της ζυθοποιίας κατέρρευσε.
Η συνηθισμένη εξήγηση ότι η δεξαμενή «εξερράγη από τη ζύμωση» δεν αποδίδει με ασφάλεια όσα γνωρίζουμε. Η μπύρα είχε παρασκευαστεί περίπου δέκα μήνες νωρίτερα, ενώ στην έρευνα διατυπώθηκε η εκτίμηση ότι είχαν υποχωρήσει οι συνδέσεις των μεταλλικών στεφανιών.
Η πλημμύρα έφτασε σε κατοικημένα υπόγεια
Ο χείμαρρος πέρασε στους στενούς δρόμους πίσω από τη ζυθοποιία, παρασύροντας ξύλα και οικοδομικά υλικά. Δύο σπίτια στη New Street καταστράφηκαν, ενώ άλλα κτίρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές.
Για όσους ζούσαν κάτω από το επίπεδο του δρόμου, η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη. Η μπύρα εισέβαλε στα υπόγεια και κάτοικοι ανέβηκαν στα ψηλότερα έπιπλα που μπορούσαν να βρουν για να αποφύγουν τον πνιγμό.
Στο Tavistock Arms, η 14χρονη Eleanor Cooper σκοτώθηκε όταν κατέρρευσε τμήμα τοίχου. Σε γειτονικό σπίτι, η μικρή Hannah Banfield παρασύρθηκε ενώ έπινε τσάι με τη μητέρα της. Η Hannah έχασε τη ζωή της, ενώ η μητέρα της τραυματίστηκε και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο.
Άλλα θύματα βρίσκονταν σε υπόγειο όπου συγγενείς και γνωστοί είχαν συγκεντρωθεί για να αποχαιρετήσουν ένα παιδί που είχε πεθάνει πριν από το δυστύχημα. Συνολικά, οι επιβεβαιωμένοι νεκροί της πλημμύρας ήταν οκτώ, όλες γυναίκες και παιδιά.
Οι προσπάθειες διάσωσης συνεχίστηκαν μέσα στα χαλάσματα. Αναφορές της εποχής περιγράφουν ανθρώπους που ζητούσαν ησυχία από το συγκεντρωμένο πλήθος, ώστε οι διασώστες να ακούν όσους καλούσαν σε βοήθεια κάτω από τα συντρίμμια.
Οι ιστορίες για το μεθυσμένο πλήθος δεν είναι βέβαια γεγονότα
Σε μεταγενέστερες αφηγήσεις εμφανίζονται κάτοικοι που μαζεύουν μπύρα με κουβάδες, πλήθη που μεθούν στους δρόμους και επιπλέον θάνατοι από υπερβολική κατανάλωση. Αυτές οι περιγραφές έδωσαν στο δυστύχημα έναν παραπλανητικά κωμικό χαρακτήρα.
Ο ιστορικός της μπύρας Martyn Cornell, εξετάζοντας δημοσιεύματα της εποχής, αμφισβήτησε τις ιστορίες μαζικής μέθης και πρόσθετων θυμάτων από αλκοόλ. Οι αναφορές που περιγράφουν περισυλλογή μπύρας δεν αρκούν για να τεκμηριώσουν την εικόνα ενός γενικευμένου γλεντιού.
Αντίθετα, υπάρχουν σαφείς περιγραφές διασώσεων, αναζήτησης αγνοουμένων και συγκέντρωσης χρημάτων για τις οικογένειες. Η καταστροφή ήταν πραγματική· αρκετές από τις πιο εντυπωσιακές λεπτομέρειες που τη συνοδεύουν χρειάζονται επιφύλαξη.
Η έρευνα για τους θανάτους και η φορολογική ελάφρυνση
Ακολούθησε έρευνα ενώπιον coroner, του αρμόδιου αξιωματούχου για τη διερεύνηση αιφνίδιων θανάτων, και ενόρκων. Αφού εξετάστηκαν οι συνθήκες και ακούστηκαν μαρτυρίες, οι θάνατοι αποδόθηκαν σε ατύχημα και κακοτυχία.
Η διαδικασία αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με μια τεκμηριωμένη σειρά αγωγών αποζημίωσης και δικαστικών συγκρούσεων, όπως συχνά παρουσιάζεται η ιστορία. Η ζυθοποιία δεν υποχρεώθηκε να καταβάλει αποζημιώσεις για τα θύματα.
Η επιχείρηση υπέστη μεγάλες οικονομικές απώλειες και ζήτησε φορολογική ελάφρυνση. Το 1815 εγκρίθηκε ρύθμιση που της επέτρεψε να παράγει ποσότητα μπύρας χωρίς τον αντίστοιχο φόρο, ώστε να συμψηφιστούν επιβαρύνσεις σχετικές με τη χαμένη παραγωγή.
Η ζυθοποιία συνέχισε να λειτουργεί για περισσότερο από έναν αιώνα
Παρά την καταστροφή, η Horse Shoe Brewery συνέχισε την παραγωγή της. Η λειτουργία της στη συγκεκριμένη θέση τερματίστηκε το 1921 και το συγκρότημα κατεδαφίστηκε το 1922. Στην έκταση ανεγέρθηκε αργότερα το Dominion Theatre.
Δεν είναι ασφαλές να αποδίδουμε στο δυστύχημα μια άμεση αλλαγή ολόκληρης της βιομηχανικής νομοθεσίας ή την ξαφνική κατάργηση των ξύλινων δεξαμενών. Τέτοιες γενικεύσεις χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία, πέρα από τη συχνή επανάληψή τους.
Η πλημμύρα μπύρας του Λονδίνου παραμένει μια ασυνήθιστη ιστορία με πολύ πραγματικό ανθρώπινο κόστος. Πίσω από το παράξενο όνομά της βρίσκονται οι άνθρωποι που έχασαν τη ζωή τους μέσα στα σπίτια και στους χώρους εργασίας τους.
