Τα όσπρια είναι από τις σημαντικότερες φυτικές πηγές πρωτεΐνης και παράλληλα προσφέρουν φυτικές ίνες, σύνθετους υδατάνθρακες, φυλλικό οξύ, σίδηρο και άλλα θρεπτικά συστατικά. Φακές, φασόλια, ρεβίθια και φάβα μπορούν εύκολα να αποτελέσουν τη βάση ενός χορταστικού γεύματος.
Δεν έχουν όμως όλα την ίδια ποσότητα πρωτεΐνης και οι αριθμοί αλλάζουν σημαντικά ανάλογα με το αν μετράμε το τρόφιμο ξηρό ή μαγειρεμένο. Ας δούμε ποια ξεχωρίζουν και πώς μπορούμε να τα μαγειρεύουμε σωστά.
Ποια όσπρια έχουν περισσότερη πρωτεΐνη;
Σε ξηρή μορφή, πολλά όσπρια περιέχουν περίπου 20–25 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά 100 γραμμάρια. Μετά το βράσιμο όμως απορροφούν αρκετό νερό, επομένως η ποσότητα πρωτεΐνης ανά 100 γραμμάρια μαγειρεμένου τροφίμου είναι μικρότερη.
Στην πράξη, ανάμεσα στις πιο πλούσιες επιλογές βρίσκονται η σόγια, οι φακές, τα διάφορα είδη φασολιών και τα ρεβίθια. Οι ακριβείς τιμές διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία και τον τρόπο παρασκευής.
| Όσπριο | Πρωτεΐνη σε μαγειρεμένη μορφή |
|---|---|
| Σόγια | περίπου 16–18 g / 100 g |
| Φακές | περίπου 9 g / 100 g |
| Ρεβίθια | περίπου 8–9 g / 100 g |
| Φασόλια | περίπου 8–9 g / 100 g |
| Αρακάς | περίπου 5–6 g / 100 g |
Οι τιμές είναι ενδεικτικές, καθώς η ποσότητα νερού μετά το μαγείρεμα και η συγκεκριμένη ποικιλία επηρεάζουν τη διατροφική σύσταση.
Οι φακές είναι μία από τις καλύτερες καθημερινές επιλογές
Οι φακές συνδυάζουν αρκετή πρωτεΐνη με μεγάλη ποσότητα φυτικών ινών. Ένα φλιτζάνι μαγειρεμένες φακές μπορεί να δώσει περίπου 18 γραμμάρια πρωτεΐνης και 15 γραμμάρια φυτικών ινών, μαζί με φυλλικό οξύ, σίδηρο, κάλιο και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Έχουν επίσης ένα πρακτικό πλεονέκτημα: σε αντίθεση με πολλά ξερά φασόλια και ρεβίθια, συνήθως δεν χρειάζονται μούλιασμα πριν από το μαγείρεμα.
Πώς βράζουμε σωστά τις φακές
Πριν το μαγείρεμα, ελέγξτε τις φακές και ξεπλύνετέ τες καλά με νερό. Βάλτε τις σε κατσαρόλα με αρκετό νερό και αφήστε τις να σιγοβράσουν μέχρι να μαλακώσουν.
Ο χρόνος εξαρτάται από την ποικιλία. Οι κόκκινες ή σπασμένες φακές μπορεί να είναι έτοιμες σε περίπου 15–20 λεπτά, ενώ οι καφέ ή πράσινες συνήθως χρειάζονται περίπου 20–30 λεπτά. Αν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν σε σαλάτα, σταματήστε το μαγείρεμα όσο ακόμη κρατούν το σχήμα τους.
Ρεβίθια: Πρωτεΐνη και φυτικές ίνες στο ίδιο τρόφιμο
Τα ρεβίθια είναι ακόμη μία πολύ καλή πηγή φυτικής πρωτεΐνης και φυτικών ινών. Περιέχουν επίσης φυλλικό οξύ, σίδηρο και φώσφορο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολύ περισσότερα πιάτα από την κλασική ρεβιθάδα.
Τα ξερά ρεβίθια είναι προτιμότερο να μουλιάζουν για αρκετές ώρες ή από το προηγούμενο βράδυ. Στη συνέχεια σιγοβράζουν μέχρι να μαλακώσουν, συνήθως για περίπου 60–90 λεπτά, ανάλογα με την ποικιλία, την ηλικία του οσπρίου και το αν έχει προηγηθεί μούλιασμα.
Τα ρεβίθια κονσέρβας είναι ήδη μαγειρεμένα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας αφού στραγγιστούν και ξεπλυθούν. Το ξέπλυμα βοηθά επίσης να μειωθεί σημαντικά το νάτριο του υγρού της κονσέρβας.
Φασόλια: Η πρωτεΐνη αλλάζει λίγο ανάλογα με την ποικιλία
Μαύρα, κόκκινα, λευκά, γίγαντες και άλλες ποικιλίες φασολιών προσφέρουν παρόμοιες ποσότητες πρωτεΐνης, συνήθως περίπου 8–9 γραμμάρια ανά 100 γραμμάρια όταν είναι μαγειρεμένα.
Τα ξερά φασόλια συνήθως ωφελούνται από μούλιασμα αρκετών ωρών ή όλης της νύχτας. Μετά το μούλιασμα ξεπλένονται και βράζουν σε φρέσκο νερό μέχρι να μαλακώσουν. Ο χρόνος μπορεί να κυμαίνεται περίπου από 45 λεπτά έως περισσότερο από 90 λεπτά, ανάλογα με το μέγεθος, την ποικιλία και την ηλικία τους.
Τα κόκκινα kidney beans χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή: πρέπει να μαγειρεύονται καλά και να βράζουν επαρκώς, επειδή ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα περιέχουν υψηλές ποσότητες φυσικής λεκτίνης που μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικά συμπτώματα.
Τι ισχύει με τον αρακά;
Ο αρακάς ανήκει βοτανικά στην οικογένεια των ψυχανθών, όμως ο πράσινος αρακάς καταναλώνεται συνήθως ως φρέσκο ή κατεψυγμένο λαχανικό και έχει χαμηλότερη συγκέντρωση πρωτεΐνης από τις φακές, τα ρεβίθια και τα ξερά φασόλια.
Δεν χρειάζεται 45–60 λεπτά βράσιμο όπως αναφέρεται συχνά. Ο κατεψυγμένος αρακάς συνήθως μαγειρεύεται σε λίγα λεπτά, ενώ σε φαγητά κατσαρόλας χρειάζεται περισσότερο χρόνο ανάλογα με τη συνταγή.

Και η σόγια;
Η σόγια είναι επίσης ψυχανθές και ξεχωρίζει επειδή περιέχει αισθητά περισσότερη πρωτεΐνη από τα περισσότερα κοινά μαγειρεμένα όσπρια. Τα φασόλια σόγιας, το edamame, το τόφου και το τέμπε αποτελούν σημαντικές πηγές φυτικής πρωτεΐνης, ιδιαίτερα σε χορτοφαγικές και vegan διατροφές.
Η πρωτεΐνη της σόγιας έχει επίσης πολύ καλή ποιότητα ως προς τα απαραίτητα αμινοξέα, κάτι που την κάνει να ξεχωρίζει μέσα στις φυτικές πηγές πρωτεΐνης.
Χρειάζεται να συνδυάζουμε όσπρια με ρύζι στο ίδιο γεύμα;
Τα όσπρια περιέχουν όλα τα απαραίτητα αμινοξέα, αλλά ορισμένα βρίσκονται σε μικρότερες αναλογίες, ιδιαίτερα η μεθειονίνη. Τα δημητριακά έχουν διαφορετικό προφίλ αμινοξέων, γι’ αυτό παραδοσιακοί συνδυασμοί όπως φακές με ψωμί ή φασόλια με ρύζι δημιουργούν ένα πολύ καλό συνολικό προφίλ πρωτεΐνης.
Δεν είναι όμως απαραίτητο να καταναλώνονται τα δύο τρόφιμα ακριβώς στο ίδιο γεύμα. Μια ποικίλη διατροφή μέσα στην ημέρα μπορεί να καλύψει τις ανάγκες σε απαραίτητα αμινοξέα.
Πόσο συχνά αξίζει να τρώμε όσπρια;
Οι ελληνικές διατροφικές συστάσεις προτείνουν τουλάχιστον τρεις μερίδες οσπρίων την εβδομάδα. Μία μερίδα αντιστοιχεί περίπου σε ένα φλιτζάνι μαγειρεμένα και στραγγισμένα όσπρια, ανάλογα με το είδος.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα των οσπρίων δεν είναι μόνο η πρωτεΐνη. Προσφέρουν ταυτόχρονα φυτικές ίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, ενώ έχουν πολύ λίγα κορεσμένα λιπαρά. Γι’ αυτό οι φακές, τα ρεβίθια, τα φασόλια και η φάβα μπορούν να αποτελούν συστηματικό μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
Πηγές:












