“`html
Το γιαούρτι είναι ένα από τα πιο γνωστά τρόφιμα της ελληνικής διατροφής. Προσφέρει πρωτεΐνη, ασβέστιο και άλλα σημαντικά θρεπτικά συστατικά, ενώ η ζύμωση του γάλακτος το κάνει συχνά πιο εύπεπτο από το γάλα για αρκετούς ανθρώπους.
Γύρω από το γιαούρτι, όμως, έχουν δημιουργηθεί με τα χρόνια πολλοί μύθοι. Δεν είναι «φυσικό αντιβιοτικό», δεν θεραπεύει σοβαρές ασθένειες και δεν υπάρχει απόδειξη ότι από μόνο του χαρίζει μακροζωία. Η πραγματική του διατροφική αξία είναι αρκετά σημαντική χωρίς να χρειάζονται τέτοιες υπερβολές.
Πώς φτιάχνεται το γιαούρτι;
Το γιαούρτι παράγεται με ζύμωση του γάλακτος. Οι δύο χαρακτηριστικές καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά είναι τα βακτήρια Streptococcus thermophilus και Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus.
Κατά τη ζύμωση, τα βακτήρια χρησιμοποιούν μέρος της λακτόζης του γάλακτος και παράγουν γαλακτικό οξύ. Έτσι το γάλα αποκτά πιο παχύρρευστη υφή και τη χαρακτηριστική υπόξινη γεύση του γιαουρτιού.
Σε ορισμένα προϊόντα προστίθενται και άλλες καλλιέργειες βακτηρίων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάθε γιαούρτι έχει τις ίδιες προβιοτικές ιδιότητες ή τα ίδια αποτελέσματα στην υγεία.
Ποια θρεπτικά συστατικά περιέχει;
Η ακριβής διατροφική αξία εξαρτάται από το είδος του γάλακτος, την περιεκτικότητα σε λιπαρά, το αν το γιαούρτι είναι στραγγιστό και από τυχόν πρόσθετα συστατικά.
Γενικά, το γιαούρτι μπορεί να αποτελεί καλή πηγή:
- πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας,
- ασβεστίου,
- φωσφόρου,
- βιταμίνης Β12,
- ριβοφλαβίνης, δηλαδή βιταμίνης Β2.
Τα στραγγιστά γιαούρτια συνήθως περιέχουν περισσότερη πρωτεΐνη, αλλά η περιεκτικότητα σε ασβέστιο μπορεί να διαφέρει. Για αυτό έχει σημασία να κοιτάμε την ετικέτα και όχι να θεωρούμε ότι όλα τα προϊόντα είναι διατροφικά ίδια.
Είναι το γιαούρτι καλό για το έντερο;
Η σχέση του γιαουρτιού με το πεπτικό σύστημα είναι ένας από τους βασικούς λόγους που έχει μελετηθεί τόσο πολύ.
Οι ζωντανές καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή του μπορούν να βοηθήσουν στη διάσπαση της λακτόζης. Για αυτό αρκετοί άνθρωποι με δυσανεξία στη λακτόζη διαπιστώνουν ότι ανέχονται καλύτερα το γιαούρτι από το γάλα.
Αυτό δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για όλους. Η ποσότητα λακτόζης, το είδος του προϊόντος και η ατομική ανοχή παίζουν σημαντικό ρόλο.
Επίσης, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι όλα τα βακτήρια που υπάρχουν σε ένα ζυμωμένο τρόφιμο είναι αυτόματα «προβιοτικά». Για να χαρακτηριστεί ένας μικροοργανισμός προβιοτικός χρειάζεται να έχει μελετηθεί συγκεκριμένο στέλεχος και συγκεκριμένο όφελος.
Βοηθά όταν παίρνουμε αντιβιοτικά;
Η χρήση προβιοτικών μαζί με αντιβιοτικά έχει μελετηθεί αρκετά. Ορισμένα συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη φαίνεται ότι μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο διάρροιας που σχετίζεται με τη λήψη αντιβιοτικών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε γιαούρτι έχει το ίδιο αποτέλεσμα ή ότι είναι απαραίτητο σε κάθε θεραπεία με αντιβιοτικά.
Το γιαούρτι δεν «αντικαθιστά» τη φυσιολογική μικροχλωρίδα σαν φάρμακο, ούτε καταστρέφει τα παθογόνα βακτήρια όπως ένα αντιβιοτικό. Όποιος αντιμετωπίζει έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα κατά τη λήψη αντιβιοτικών πρέπει να συμβουλεύεται τον γιατρό του.
Το γιαούρτι είναι φυσικό αντιβιοτικό;
Όχι. Ο χαρακτηρισμός «φυσικό αντιβιοτικό» είναι παραπλανητικός.
Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις. Το γιαούρτι είναι τρόφιμο και δεν μπορεί να αντικαταστήσει αντιβιοτική αγωγή όταν αυτή είναι απαραίτητη.
Ορισμένα βακτήρια που χρησιμοποιούνται στη ζύμωση μπορούν να παράγουν ουσίες που επηρεάζουν άλλα μικρόβια σε εργαστηριακές συνθήκες. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να λέμε ότι το γιαούρτι θεραπεύει λοιμώξεις ή ότι καταπολεμά ασθένειες όπως η φυματίωση.
Τι ισχύει για τη δυσανεξία στη λακτόζη;
Η δυσανεξία στη λακτόζη προκαλείται όταν ο οργανισμός δεν παράγει αρκετή λακτάση, το ένζυμο που διασπά τη λακτόζη.
Το γιαούρτι συνήθως περιέχει λιγότερη διαθέσιμη λακτόζη από το γάλα και οι ζωντανές καλλιέργειες μπορούν να βοηθήσουν στην πέψη της. Για αυτό πολλοί άνθρωποι με δυσανεξία μπορούν να καταναλώνουν κάποια ποσότητα γιαουρτιού χωρίς έντονα συμπτώματα.
Η ανοχή, όμως, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Υπάρχουν επίσης προϊόντα χωρίς λακτόζη για όσους είναι περισσότερο ευαίσθητοι.
Δυσανεξία στη λακτόζη και αλλεργία στο γάλα δεν είναι το ίδιο
Πρόκειται για δύο διαφορετικές καταστάσεις.
Η δυσανεξία αφορά το σάκχαρο του γάλακτος, δηλαδή τη λακτόζη. Η αλλεργία στο αγελαδινό γάλα αφορά πρωτεΐνες του γάλακτος και μπορεί να προκαλέσει ανοσολογική αντίδραση.
Επομένως, κάποιος με αλλεργία στις πρωτεΐνες του γάλακτος δεν πρέπει να θεωρεί το συνηθισμένο γιαούρτι ασφαλή επιλογή επειδή έχει υποστεί ζύμωση.
Μπορεί το γιαούρτι να βοηθήσει στον έλεγχο του βάρους;
Το απλό γιαούρτι μπορεί να ενταχθεί εύκολα σε μια ισορροπημένη διατροφή. Η πρωτεΐνη που περιέχει μπορεί να συμβάλει στον κορεσμό και πολλές εκδοχές του έχουν σχετικά χαμηλή θερμιδική πυκνότητα.
Δεν αποτελεί όμως τρόφιμο που «καίει λίπος» ούτε υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι το ασβέστιο του γιαουρτιού προκαλεί από μόνο του σημαντική απώλεια σωματικού λίπους.
Η απώλεια βάρους εξαρτάται κυρίως από το συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο, την ποιότητα της διατροφής, τη φυσική δραστηριότητα και πολλούς ατομικούς παράγοντες.
Ένα απλό γιαούρτι χωρίς πολλή πρόσθετη ζάχαρη μπορεί πάντως να αντικαταστήσει πιο θερμιδογόνες επιλογές σε σνακ ή συνταγές.
Προστατεύει από καρκίνο ή καρδιοπάθειες;
Παρατηρητικές μελέτες έχουν συνδέσει την τακτική κατανάλωση γιαουρτιού με ορισμένους δείκτες καλύτερης υγείας, όπως μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε ορισμένους πληθυσμούς.
Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι το γιαούρτι από μόνο του προλαμβάνει μια συγκεκριμένη ασθένεια.
Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αντικαρκινικό τρόφιμο, ως θεραπεία της υψηλής χοληστερόλης ή ως μέσο πρόληψης καρδιαγγειακών παθήσεων. Αυτά τα νοσήματα επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες και απαιτούν συνολική πρόληψη και, όπου χρειάζεται, ιατρική αντιμετώπιση.
Χαρίζει πραγματικά μακροζωία;
Η σύνδεση του γιαουρτιού με τη μακροζωία έχει ενδιαφέρουσα ιστορία.
Στις αρχές του 20ού αιώνα ο βιολόγος Élie Metchnikoff μελέτησε τη μικροχλωρίδα του εντέρου και διατύπωσε την ιδέα ότι η κατανάλωση γάλακτος που είχε υποστεί ζύμωση ίσως μπορούσε να επηρεάσει τη γήρανση.
Η θεωρία του έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής, όμως δεν αποτελεί απόδειξη ότι το γιαούρτι αυξάνει τη διάρκεια ζωής.
Ο Metchnikoff κέρδισε το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 1908 για το έργο του στην ανοσία και τη φαγοκυττάρωση, όχι επειδή απέδειξε ότι το γιαούρτι χαρίζει μακροζωία.
Έτρωγαν γιαούρτι οι αρχαίοι Έλληνες;
Τα ζυμωμένα γαλακτοκομικά είναι πολύ παλιά τρόφιμα και η ιστορία τους φτάνει πολύ πριν από τη σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή.
Η ακριβής προέλευση του γιαουρτιού δεν είναι γνωστή. Συνδέεται ιστορικά με λαούς της Δυτικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής, όπου η φυσική ζύμωση του γάλακτος πιθανότατα αποτέλεσε έναν τρόπο να διατηρείται περισσότερο.
Υπάρχουν διάφορες διαδικτυακές αναφορές ότι οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν το γιαούρτι «υγιείαρτο». Η συγκεκριμένη ονομασία, όμως, δεν τεκμηριώνεται αρκετά ώστε να παρουσιάζεται ως βέβαιο ιστορικό γεγονός.
Μπορούν να τρώνε γιαούρτι τα παιδιά;
Το παστεριωμένο γιαούρτι χωρίς πρόσθετη ζάχαρη μπορεί να αποτελέσει μέρος της συμπληρωματικής διατροφής ενός βρέφους περίπου από την ηλικία των 6 μηνών, όταν το παιδί είναι αναπτυξιακά έτοιμο να αρχίσει στερεές τροφές.
Αυτό διαφέρει από το αγελαδινό γάλα ως κύριο ρόφημα, το οποίο γενικά δεν συστήνεται πριν τους 12 μήνες.
Για βρέφη και μικρά παιδιά προτιμώνται συνήθως προϊόντα χωρίς πρόσθετα σάκχαρα. Το μέλι δεν πρέπει να δίνεται σε παιδιά κάτω των 12 μηνών λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.
Σε περιπτώσεις αλλεργίας στο αγελαδινό γάλα ή άλλου ιατρικού προβλήματος, η επιλογή τροφίμων πρέπει να γίνεται με συμβουλή παιδιάτρου.
Τι να κοιτάμε όταν αγοράζουμε γιαούρτι;
Δεν χρειάζεται ένα γιαούρτι να έχει «τέλεια λευκή όψη» ή συγκεκριμένο πάχος για να θεωρείται υγιεινό. Πιο χρήσιμο είναι να κοιτάμε την ετικέτα.
Ανάλογα με τις ανάγκες μας, μπορούμε να ελέγχουμε:
- την ποσότητα πρωτεΐνης,
- τα συνολικά και κορεσμένα λιπαρά,
- τα πρόσθετα σάκχαρα,
- το ασβέστιο,
- τα συστατικά του προϊόντος,
- αν αναφέρονται ζωντανές καλλιέργειες.
Το απλό γιαούρτι χωρίς πρόσθετη ζάχαρη είναι συνήθως μια απλή επιλογή. Αν θέλουμε περισσότερη γεύση, μπορούμε να προσθέσουμε φρούτα, ξηρούς καρπούς ή άλλα τρόφιμα ανάλογα με τις ανάγκες μας.
Γιαούρτι με ή χωρίς πέτσα;
Η πέτσα σχηματίζεται κυρίως όταν το γάλα δεν έχει ομογενοποιηθεί και μέρος του λίπους ανεβαίνει στην επιφάνεια.
Το γιαούρτι με πέτσα δεν είναι αυτομάτως πιο «αγνό» ή πιο υγιεινό από ένα γιαούρτι χωρίς πέτσα. Η βασική διαφορά αφορά κυρίως τον τρόπο παραγωγής, την υφή και την κατανομή του λίπους.
Η επιλογή εξαρτάται περισσότερο από τη γεύση, τα λιπαρά και τις προσωπικές διατροφικές ανάγκες.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι ένα γιαούρτι δεν πρέπει να καταναλωθεί;
Το γιαούρτι πρέπει να διατηρείται σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευασίας και να καταναλώνεται μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.
Αν εμφανίζει μούχλα, έντονη αλλοίωση στην οσμή ή στη γεύση, φουσκωμένη συσκευασία ή άλλα σαφή σημάδια αλλοίωσης, δεν πρέπει να καταναλώνεται.
Μικρή ποσότητα υγρού στην επιφάνεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει χαλάσει. Πρόκειται συχνά για ορό γάλακτος που έχει διαχωριστεί φυσικά και μπορεί απλώς να ανακατευτεί ξανά.
Τελικά, αξίζει να τρώμε γιαούρτι;
Για τους περισσότερους ανθρώπους που καταναλώνουν γαλακτοκομικά, το γιαούρτι μπορεί να είναι μια ιδιαίτερα χρήσιμη τροφή μέσα σε μια ισορροπημένη διατροφή. Προσφέρει πρωτεΐνη, ασβέστιο και άλλα θρεπτικά συστατικά και μπορεί να είναι πιο εύπεπτο από το γάλα για ορισμένους ανθρώπους.
Δεν χρειάζεται όμως να του αποδίδουμε θαυματουργές ιδιότητες. Δεν είναι φάρμακο, δεν αντικαθιστά θεραπεία και δεν υπάρχει μία τροφή που από μόνη της να εξασφαλίζει καλή υγεία ή μακροζωία.
Η πραγματική αξία του γιαουρτιού βρίσκεται ακριβώς εκεί που πρέπει: ως ένα θρεπτικό, ευέλικτο και εύκολο τρόφιμο που μπορεί να έχει θέση σε ένα συνολικά ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο.
“`
