«Συγγνώμη που ενοχλώ». «Συγγνώμη που άργησα να απαντήσω». «Συγγνώμη, μπορώ να πω κάτι;». Πόσες φορές έχουμε χρησιμοποιήσει τη λέξη «συγγνώμη» χωρίς να έχουμε κάνει πραγματικά κάτι λάθος;
Για πολλούς ανθρώπους, η απολογία έχει γίνει σχεδόν αυτόματη αντίδραση. Ζητούν συγγνώμη όταν χρειάζονται βοήθεια, όταν εκφράζουν διαφορετική γνώμη ή όταν θέλουν απλώς να υπερασπιστούν τα προσωπικά τους όρια. Όμως άλλο πράγμα είναι η ευγένεια και άλλο να αισθανόμαστε διαρκώς ότι πρέπει να απολογούμαστε για την παρουσία και τις ανάγκες μας.
Γιατί ζητάμε συγγνώμη ακόμη κι όταν δεν φταίμε;
Το 2015, η Αμερικανίδα συγγραφέας Sloane Crosley ασχολήθηκε με αυτή τη συμπεριφορά σε άρθρο της στους New York Times, εξετάζοντας ιδιαίτερα την τάση ορισμένων γυναικών να απολογούνται ακόμη και για καταστάσεις που δεν ευθύνονται.
Η συγγραφέας περιέγραψε περιστατικά στα οποία η λέξη «συγγνώμη» χρησιμοποιείται περισσότερο για να αποφύγουμε μια σύγκρουση ή να δείξουμε ευγένεια παρά επειδή αισθανόμαστε πραγματική ευθύνη.
Αν και αυτή η συμπεριφορά συζητείται συχνά σε σχέση με τις κοινωνικές προσδοκίες απέναντι στις γυναίκες, δεν περιορίζεται σε ένα φύλο.
Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να βάζουν τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές τους, να αποφεύγουν τις διαφωνίες ή να φοβούνται μήπως χαρακτηριστούν αγενείς.
Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η λέξη. Είναι ότι μερικές φορές τη χρησιμοποιούμε εκεί όπου θα αρκούσε μια απλή, ευγενική και ξεκάθαρη πρόταση.
20 πράγματα για τα οποία δεν χρειάζεται να ζητάς συγγνώμη
Υπάρχουν καθημερινές καταστάσεις στις οποίες μπορούμε να είμαστε ευγενικοί χωρίς να αναλαμβάνουμε ευθύνη για κάτι που δεν κάναμε.
- Επειδή είπες «όχι». Δεν είσαι υποχρεωμένος να αποδέχεσαι κάθε πρόσκληση, χάρη ή υποχρέωση. Μια ευγενική άρνηση είναι αρκετή.
- Επειδή χρειάζεσαι χρόνο για τον εαυτό σου. Η ξεκούραση και η προσωπική ηρεμία δεν είναι εγωισμός.
- Επειδή έχεις διαφορετική άποψη. Μπορείς να διαφωνείς με σεβασμό χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να απολογηθείς.
- Επειδή ζήτησες βοήθεια. Κανείς δεν γνωρίζει τα πάντα ούτε μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε δυσκολία μόνος του.
- Επειδή δεν απάντησες αμέσως σε ένα μη επείγον μήνυμα. Δεν χρειάζεται να είσαι διαθέσιμος κάθε λεπτό της ημέρας.
- Επειδή υπερασπίστηκες τα προσωπικά σου όρια. Έχεις δικαίωμα να εκφράζεις τι σε κάνει να αισθάνεσαι άβολα.
- Επειδή ζήτησες να διορθωθεί μια λανθασμένη παραγγελία. Αν σου έφεραν κάτι διαφορετικό από αυτό που ζήτησες, μπορείς να το επισημάνεις ευγενικά.
- Επειδή επέστρεψες ένα ελαττωματικό προϊόν. Η άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων σου δεν αποτελεί αγένεια.
- Επειδή χρειάστηκε να ρωτήσεις κάτι δεύτερη φορά. Δεν είναι κακό να ζητάς μια διευκρίνιση όταν δεν έχεις καταλάβει.
- Επειδή θέλεις να πληρώνεσαι δίκαια για την εργασία σου. Μπορείς να συζητάς την αμοιβή σου χωρίς ενοχές.
- Επειδή δεν θέλεις να συμμετάσχεις σε μια συζήτηση. Δεν χρειάζεται να παίρνεις μέρος σε κουτσομπολιά ή διαφωνίες που δεν σε εκφράζουν.
- Επειδή δεν έχεις την ίδια οικονομική δυνατότητα με τους φίλους σου. Είναι απολύτως θεμιτό να προτείνεις μια πιο οικονομική δραστηριότητα.
- Επειδή δεν θέλεις να μοιραστείς προσωπικές πληροφορίες. Δεν οφείλεις να εξηγείς σε όλους ζητήματα που αφορούν την ιδιωτική σου ζωή.
- Επειδή πέτυχες κάτι σημαντικό. Μπορείς να χαρείς για μια επιτυχία χωρίς να αισθάνεσαι ενοχές.
- Επειδή δεν σου αρέσει κάτι που αρέσει στους περισσότερους. Τα ενδιαφέροντα και οι προτιμήσεις σου δεν χρειάζονται έγκριση.
- Επειδή ζήτησες να τηρηθεί μια συμφωνία. Όταν κάτι έχει συμφωνηθεί, μπορείς να το υπενθυμίζεις με σεβασμό.
- Επειδή θέλεις να αλλάξεις επαγγελματική πορεία. Δεν χρειάζεται να συνεχίζεις μια επιλογή μόνο και μόνο επειδή την έκανες στο παρελθόν.
- Επειδή ζήτησες λίγο προσωπικό χώρο. Ακόμη και μέσα σε μια στενή σχέση, οι άνθρωποι χρειάζονται χρόνο και χώρο για τον εαυτό τους.
- Επειδή δεν ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες όλων. Δεν είναι δυνατόν να ικανοποιείς κάθε άνθρωπο γύρω σου.
- Επειδή εκφράζεις τις ανάγκες και τα συναισθήματά σου. Έχεις δικαίωμα να μιλάς για όσα αισθάνεσαι, αρκεί να το κάνεις χωρίς να προσβάλλεις τους άλλους.
10 περιπτώσεις στις οποίες η συγγνώμη έχει πραγματική σημασία
Το ότι δεν χρειάζεται να απολογούμαστε για τα πάντα δεν σημαίνει πως πρέπει να σταματήσουμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας.
Μια ειλικρινής συγγνώμη μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και να δείξει ότι κατανοούμε πώς επηρέασαν οι πράξεις μας έναν άλλον άνθρωπο.
- Όταν πληγώσαμε κάποιον με τα λόγια μας. Ακόμη κι αν δεν είχαμε σκοπό να τον στενοχωρήσουμε, αξίζει να αναγνωρίσουμε τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς μας.
- Όταν συμπεριφερθήκαμε άδικα. Η πίεση, η κούραση και ο εκνευρισμός μπορεί να εξηγούν μια αντίδραση, αλλά δεν δικαιολογούν την αγένεια.
- Όταν αθετήσαμε μια σημαντική υπόσχεση. Αν κάποιος βασίστηκε σε εμάς και δεν ανταποκριθήκαμε, χρειάζεται να αναλάβουμε την ευθύνη.
- Όταν καθυστερήσαμε χωρίς να ενημερώσουμε. Ο χρόνος των άλλων έχει αξία και πρέπει να τον σεβόμαστε.
- Όταν διαδώσαμε μια πληροφορία που αποδείχθηκε λανθασμένη. Δεν αρκεί να αναγνωρίσουμε το λάθος. Χρειάζεται, όπου μπορούμε, να το διορθώσουμε.
- Όταν παραβιάσαμε την εμπιστοσύνη κάποιου. Η αποκάλυψη μιας προσωπικής πληροφορίας χωρίς άδεια μπορεί να προκαλέσει πραγματική βλάβη.
- Όταν αγνοήσαμε τα όρια ενός άλλου ανθρώπου. Ο σεβασμός πρέπει να είναι αμοιβαίος, ακόμη κι όταν δεν καταλαβαίνουμε πλήρως τις ανάγκες του άλλου.
- Όταν προκαλέσαμε ζημιά από απροσεξία. Είτε πρόκειται για ένα αντικείμενο είτε για μια επαγγελματική υποχρέωση, είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να επανορθώσουμε.
- Όταν διακόψαμε, υποτιμήσαμε ή δεν ακούσαμε κάποιον. Όλοι αξίζουμε να αισθανόμαστε ότι η γνώμη μας αντιμετωπίζεται με σεβασμό.
- Όταν αντιληφθήκαμε ότι η συμπεριφορά μας ήταν λανθασμένη. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να μας ζητήσει κάποιος συγγνώμη για να παραδεχτούμε το δικό μας λάθος.
Πώς να αντικαταστήσεις μια περιττή συγγνώμη
Μερικές φορές μια μικρή αλλαγή στον τρόπο που μιλάμε αρκεί για να εκφράσουμε το ίδιο μήνυμα με μεγαλύτερη σαφήνεια.
Αντί να πεις «Συγγνώμη που σε ενοχλώ», μπορείς να ρωτήσεις: «Έχεις λίγο χρόνο να συζητήσουμε;».
Αντί για «Συγγνώμη που δεν απάντησα νωρίτερα», όταν δεν υπήρχε κάποια επείγουσα υποχρέωση, μπορείς να πεις: «Ευχαριστώ για την υπομονή σου».
Αντί να ξεκινήσεις μια διαφορετική άποψη με το «Συγγνώμη, αλλά διαφωνώ», μπορείς απλώς να πεις: «Το βλέπω διαφορετικά».
Και αν χρειάζεσαι βοήθεια, δεν υπάρχει λόγος να απολογηθείς για το αίτημά σου. Μπορείς να ρωτήσεις ευγενικά αν ο άλλος έχει τη δυνατότητα να σε βοηθήσει.
Αυτές οι αλλαγές δεν σημαίνουν ότι γινόμαστε λιγότερο ευγενικοί. Σημαίνουν ότι μαθαίνουμε να επικοινωνούμε χωρίς να θεωρούμε τις φυσιολογικές μας ανάγκες βάρος για τους άλλους.
Πώς μοιάζει μια πραγματικά ειλικρινής συγγνώμη
Μια ουσιαστική απολογία δεν περιορίζεται σε μια λέξη που λέμε βιαστικά για να τελειώσει μια δυσάρεστη συζήτηση.
Χρειάζεται να αναγνωρίζουμε τι κάναμε, να κατανοούμε γιατί η συμπεριφορά μας ενόχλησε ή πλήγωσε τον άλλον και να προσπαθούμε να μην επαναλάβουμε το ίδιο λάθος.
Για παράδειγμα, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «Συγγνώμη αν παρεξηγήθηκες» και στο «Συγγνώμη που σου μίλησα απότομα. Καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησα».
Στη δεύτερη περίπτωση, ο άνθρωπος αναλαμβάνει πιο ξεκάθαρα την ευθύνη για τη συμπεριφορά του.
Φυσικά, δεν αρκούν πάντα τα λόγια. Ορισμένες καταστάσεις απαιτούν προσπάθεια επανόρθωσης, αλλαγή συμπεριφοράς ή χρόνο για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη.
Η ευγένεια δεν σημαίνει να απολογείσαι για την ύπαρξή σου
Η λέξη «συγγνώμη» έχει μεγάλη αξία όταν χρησιμοποιείται με ειλικρίνεια.
Μπορεί να ανακουφίσει έναν άνθρωπο που πληγώσαμε, να βοηθήσει μια δύσκολη συζήτηση και να ανοίξει τον δρόμο για μια καλύτερη σχέση.
Όταν όμως τη χρησιμοποιούμε διαρκώς για να ζητήσουμε κάτι απολύτως φυσιολογικό, κινδυνεύουμε να αντιμετωπίζουμε ακόμη και τις πιο απλές ανάγκες μας σαν λάθη.
Δεν χρειάζεται να γίνουμε απότομοι ή αδιάφοροι για να σταματήσουμε αυτή τη συνήθεια.
Μπορούμε να είμαστε ευγενικοί, να υπολογίζουμε τους άλλους και ταυτόχρονα να εκφράζουμε με αυτοπεποίθηση όσα θέλουμε.
Η ουσία είναι απλή: Μην απολογείσαι επειδή έχεις ανάγκες, άποψη ή προσωπικά όρια. Ζήτησε όμως συγγνώμη όταν πραγματικά έχεις πληγώσει κάποιον. Τότε η λέξη αποκτά όλο το νόημά της.
