Ο ευκάλυπτος είναι ένα από τα πιο γνωστά αρωματικά φυτά και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια σε παραδοσιακά σκευάσματα για τον βήχα και το κρυολόγημα. Το χαρακτηριστικό άρωμά του οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην 1,8-κινεόλη, γνωστή και ως ευκαλυπτόλη.
Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένα σκευάσματα ευκαλύπτου μπορούν να προσφέρουν μικρή ανακούφιση από τον βήχα, πολλά από τα οφέλη που συχνά του αποδίδονται στο διαδίκτυο είναι υπερβολικά. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με το αιθέριο έλαιο, το οποίο είναι πολύ πιο συμπυκνωμένο από τα φύλλα και μπορεί να γίνει επικίνδυνο αν χρησιμοποιηθεί λανθασμένα.
Τι περιέχουν τα φύλλα ευκαλύπτου;
Τα φύλλα του Eucalyptus globulus περιέχουν αιθέριο έλαιο πλούσιο σε 1,8-κινεόλη, καθώς και διάφορες άλλες φυτικές ενώσεις.
Σε εργαστηριακές μελέτες, ορισμένα από αυτά τα συστατικά έχουν δείξει αντιμικροβιακή, αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση. Είναι όμως σημαντικό να ξεχωρίζουμε τα εργαστηριακά αποτελέσματα από την αποδεδειγμένη θεραπευτική δράση στον άνθρωπο.
Το γεγονός ότι μια ουσία μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη βακτηρίων σε εργαστηριακές συνθήκες δεν σημαίνει ότι ένα ρόφημα ή μια εισπνοή ευκαλύπτου μπορεί να θεραπεύσει μια λοίμωξη.
Μπορεί ο ευκάλυπτος να βοηθήσει στον βήχα;
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων αναγνωρίζει παρασκευάσματα από φύλλα και αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου για παραδοσιακή χρήση στην ανακούφιση του βήχα που σχετίζεται με το κοινό κρυολόγημα.
Η ένδειξη βασίζεται κυρίως στη μακροχρόνια χρήση τους και όχι σε ισχυρά κλινικά δεδομένα.
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι προϊόντα που περιείχαν ευκάλυπτο μπορεί να προσφέρουν κάποια βελτίωση στον βήχα. Ωστόσο, το όφελος κρίθηκε μικρό και αβέβαιης κλινικής σημασίας, ενώ στις περισσότερες μελέτες ο ευκάλυπτος χρησιμοποιήθηκε μαζί με άλλα συστατικά.
Επομένως, ο ευκάλυπτος μπορεί να χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική επιλογή σε ορισμένα κατάλληλα εμπορικά προϊόντα, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται θεραπεία για λοίμωξη του αναπνευστικού.
Θεραπεύει τη βρογχίτιδα ή το άσθμα;
Όχι με την έννοια ότι μπορεί να αντικαταστήσει την ιατρική αντιμετώπιση.
Η 1,8-κινεόλη έχει μελετηθεί σε ορισμένες κλινικές δοκιμές για βρογχίτιδα, ΧΑΠ, ρινοκολπίτιδα και άσθμα. Υπάρχουν ενδείξεις για πιθανή επίδραση σε ορισμένα συμπτώματα, αλλά πρόκειται για συγκεκριμένα, τυποποιημένα σκευάσματα και όχι για απλή χρήση φύλλων ή σπιτικές εισπνοές.
Το άσθμα, η ΧΑΠ και η επίμονη βρογχίτιδα χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση. Η χρήση ευκαλύπτου δεν πρέπει να αντικαθιστά εισπνεόμενα φάρμακα ή άλλη συνταγογραφημένη θεραπεία.
Είναι ασφαλείς οι εισπνοές ατμού;
Η πρακτική να σκύβουμε πάνω από κατσαρόλα ή λεκάνη με βραστό νερό και να καλύπτουμε το κεφάλι με πετσέτα δεν συνιστάται.
Δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι αυτή η μέθοδος θεραπεύει το κρυολόγημα ή απομακρύνει αποτελεσματικά τα φλέματα, ενώ υπάρχει πραγματικός κίνδυνος σοβαρού εγκαύματος αν χυθεί το καυτό νερό.
Έχουν καταγραφεί πολλά περιστατικά, ιδιαίτερα σε παιδιά, με εγκαύματα αρκετά σοβαρά ώστε να απαιτούν νοσηλεία και χειρουργική αντιμετώπιση.
Αν η υγρασία του αέρα προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, ένα ζεστό ντους ή ένας σωστά καθαρισμένος υγραντήρας ψυχρού ατμού είναι ασφαλέστερες επιλογές από μια λεκάνη με βραστό νερό.
Φύλλα και αιθέριο έλαιο δεν είναι το ίδιο
Είναι πολύ σημαντικό να ξεχωρίζουμε τα φύλλα ευκαλύπτου από το αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου.
Το αιθέριο έλαιο είναι ένα εξαιρετικά συμπυκνωμένο προϊόν που παράγεται με απόσταξη των φύλλων. Η συγκέντρωση της 1,8-κινεόλης και άλλων συστατικών είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που υπάρχει σε ένα απλό αφέψημα φύλλων.
Γι’ αυτό οι κανόνες ασφάλειας είναι διαφορετικοί.
Το αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου δεν πρέπει να πίνεται
Το καθαρό αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου δεν πρέπει να καταπίνεται. Μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση ακόμη και σε σχετικά μικρές ποσότητες.
Η κατάποση μπορεί να προκαλέσει ναυτία, εμετό, κοιλιακό πόνο, ζάλη, υπνηλία, μυϊκή αδυναμία και δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί σπασμοί, διαταραχές της αναπνοής, κώμα και άλλες επικίνδυνες επιπλοκές.
Γι’ αυτό τα μπουκαλάκια αιθέριου ελαίου πρέπει να φυλάσσονται μακριά από παιδιά και να χρησιμοποιούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος.
Τι ισχύει για το τσάι από φύλλα ευκαλύπτου;
Παρασκευάσματα από αποξηραμένα φύλλα ευκαλύπτου έχουν χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά ως αφέψημα για την ανακούφιση του βήχα που συνοδεύει το κρυολόγημα.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων αναφέρει ότι τέτοια παρασκευάσματα από φύλλα ευκαλύπτου προορίζονται για ενήλικες και παιδιά άνω των 12 ετών. Η τεκμηρίωση όμως βασίζεται κυρίως στην παραδοσιακή χρήση και όχι σε ισχυρές κλινικές δοκιμές.
Δεν πρέπει να συγχέεται το αφέψημα από φύλλα με την κατάποση αιθέριου ελαίου. Το αιθέριο έλαιο δεν προστίθεται σε νερό για να παρασκευαστεί «τσάι».
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο δέρμα;
Ορισμένα τυποποιημένα εμπορικά προϊόντα με ευκάλυπτο προορίζονται για τοπική χρήση και έχουν χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για προσωρινή ανακούφιση από μυϊκή ενόχληση.
Το καθαρό αιθέριο έλαιο όμως μπορεί να ερεθίσει το δέρμα και τα μάτια. Δεν πρέπει να εφαρμόζεται αδιάλυτο ούτε να χρησιμοποιείται αυθαίρετα για ακμή ή άλλες δερματικές παθήσεις.
Αν κάποιο προϊόν προορίζεται για χρήση στο δέρμα, πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες αραίωσης και εφαρμογής του κατασκευαστή.
Ενισχύει το ανοσοποιητικό;
Τα φύλλα ευκαλύπτου περιέχουν φυτικές ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η κατανάλωσή τους ή η εισπνοή τους ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα με τρόπο που προλαμβάνει κρυολογήματα, γρίπη ή άλλες λοιμώξεις.
Παρομοίως, δεν έχει αποδειχθεί ότι η τακτική χρήση ευκαλύπτου καθυστερεί τη γήρανση των κυττάρων ή μειώνει τον κίνδυνο χρόνιων παθήσεων.
Οι όροι «αντιοξειδωτικό» και «αντιμικροβιακό» δεν πρέπει να μετατρέπονται αυτόματα σε ισχυρισμούς ότι ένα φυτό προστατεύει από ασθένειες.
Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή;
Τα προϊόντα ευκαλύπτου δεν είναι κατάλληλα για όλους και οι περιορισμοί διαφέρουν ανάλογα με το προϊόν, τη συγκέντρωση και τον τρόπο χρήσης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται:
- στα μικρά παιδιά, καθώς προϊόντα ευκαλύπτου μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές αντιδράσεις και ορισμένες μορφές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κάτω από συγκεκριμένα ηλικιακά όρια,
- σε παιδιά με ιστορικό σπασμών, στα οποία ορισμένα προϊόντα αιθέριου ελαίου ευκαλύπτου αντενδείκνυνται,
- σε εγκύους και θηλάζουσες, όπου η ασφάλεια πολλών αιθέριων ελαίων δεν είναι καλά τεκμηριωμένη,
- σε άτομα με άσθμα ή ευαισθησία στις έντονες οσμές, επειδή το αιθέριο έλαιο μπορεί να ερεθίσει το αναπνευστικό,
- σε άτομα με αλλεργία ή ευαισθησία στα αιθέρια έλαια.
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Ο ευκάλυπτος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να καθυστερήσει η ιατρική αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν.
Ζητήστε ιατρική συμβουλή αν ο βήχας συνοδεύεται από δύσπνοια, πόνο στο στήθος, αίμα στα πτύελα, υψηλό ή επίμονο πυρετό, σημαντική επιδείνωση ή αν διαρκεί περισσότερο από περίπου μία εβδομάδα ενώ χρησιμοποιείται φυτικό φαρμακευτικό προϊόν ευκαλύπτου.
Τι αξίζει τελικά να κρατήσουμε;
Ο ευκάλυπτος έχει μακρά ιστορία παραδοσιακής χρήσης και ορισμένα προϊόντα του μπορούν να προσφέρουν μικρή συμπτωματική ανακούφιση από τον βήχα που συνοδεύει ένα κρυολόγημα.
Αυτό όμως απέχει αρκετά από τον ισχυρισμό ότι θεραπεύει λοιμώξεις, βρογχίτιδα ή άσθμα ή ότι ενισχύει το ανοσοποιητικό.
Το πιο σημαντικό είναι η ασφαλής χρήση. Τα φύλλα, τα τυποποιημένα φυτικά φάρμακα και το αιθέριο έλαιο είναι διαφορετικά προϊόντα. Το καθαρό αιθέριο έλαιο δεν πρέπει να καταπίνεται, δεν πρέπει να εφαρμόζεται αδιάλυτο στο δέρμα και οι εισπνοές πάνω από βραστό νερό καλό είναι να αποφεύγονται λόγω κινδύνου εγκαύματος.
Πηγές:
