Τα τζίτζιφα είναι ένα από εκείνα τα παλιά φρούτα που πολλοί θυμούνται από αυλές και χωριά, αλλά σήμερα συναντώνται λιγότερο συχνά στο καθημερινό τραπέζι. Προέρχονται από την τζιτζιφιά, με πιο γνωστό καλλιεργούμενο είδος το Ziziphus jujuba, και μπορούν να καταναλωθούν φρέσκα ή αποξηραμένα.
Πέρα από τη χαρακτηριστική γλυκόξινη γεύση τους, τα τζίτζιφα περιέχουν βιταμίνη C, φυτικές ίνες και διάφορες φυτικές ενώσεις που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής έρευνας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελούν θεραπεία για ασθένειες ή κάποιο «θαυματουργό» τρόφιμο.
Τι είναι η τζιτζιφιά;
Η τζιτζιφιά είναι φυλλοβόλο δέντρο ή μεγάλος θάμνος της οικογένειας Rhamnaceae. Το Ziziphus jujuba καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια, ιδιαίτερα στην Ασία, αλλά έχει εξαπλωθεί και σε πολλές άλλες περιοχές του κόσμου.
Ο καρπός της είναι το τζίτζιφο. Όταν είναι ακόμη σχετικά άγουρο έχει πιο τραγανή υφή και μπορεί να θυμίζει μικρό μήλο. Καθώς ωριμάζει, γίνεται πιο μαλακό και γλυκό, ενώ όταν αποξηραίνεται αποκτά πιο συμπυκνωμένη γεύση.
Γιατί θεωρούνται θρεπτικά τα τζίτζιφα;
Η σύνθεσή τους διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία, το στάδιο ωρίμανσης και το αν καταναλώνονται φρέσκα ή αποξηραμένα. Σε γενικές γραμμές, όμως, τα τζίτζιφα περιέχουν βιταμίνη C, φυτικές ίνες και διάφορες βιοδραστικές φυτικές ενώσεις.
Μεταξύ αυτών έχουν εντοπιστεί πολυφαινόλες, φλαβονοειδή, πολυσακχαρίτες και τριτερπενικά οξέα. Πολλά από αυτά τα συστατικά μελετώνται για πιθανές βιολογικές δράσεις.
Είναι πράγματι πλούσια σε αντιοξειδωτικά;
Τα τζίτζιφα περιέχουν διάφορες ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές συνθήκες, μεταξύ των οποίων πολυφαινόλες και βιταμίνη C.
Τα αντιοξειδωτικά συμμετέχουν στην προστασία των κυττάρων από οξειδωτικές διεργασίες. Ωστόσο, το γεγονός ότι ένα τρόφιμο περιέχει αντιοξειδωτικές ενώσεις δεν σημαίνει ότι από μόνο του προλαμβάνει συγκεκριμένες ασθένειες.
Η συνολική ποιότητα της διατροφής είναι πολύ σημαντικότερη από την κατανάλωση ενός μεμονωμένου «superfood».
Τι γνωρίζουμε για τον καρκίνο;
Αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει εκχυλίσματα και μεμονωμένα συστατικά του Ziziphus jujuba σε κύτταρα και ζωικά μοντέλα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί ενδιαφέρουσες αντικαρκινικές δράσεις.
Αυτό όμως απέχει πολύ από το να πούμε ότι η κατανάλωση τζίτζιφων προλαμβάνει ή θεραπεύει τον καρκίνο. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για τέτοιο ισχυρισμό σε ανθρώπους και απαιτούνται περισσότερες καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.
Τα τζίτζιφα επομένως μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, όχι αντικατάσταση ιατρικής πρόληψης ή θεραπείας.
Οι φυτικές ίνες μπορούν να βοηθήσουν το έντερο
Τα τζίτζιφα περιέχουν φυτικές ίνες, ιδιαίτερα όταν καταναλώνονται ολόκληρα. Οι φυτικές ίνες συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος και μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση κανονικών κενώσεων.
Δεν είναι όμως σωστό να λέμε ότι «αποτοξινώνουν» τον οργανισμό. Το σώμα διαθέτει ήδη όργανα, όπως το ήπαρ και οι νεφροί, που αναλαμβάνουν την απομάκρυνση άχρηστων ή ανεπιθύμητων ουσιών.
Υπάρχουν οφέλη για την καρδιά;
Ορισμένα συστατικά του τζίτζιφου έχουν μελετηθεί για πιθανή επίδραση στα λιπίδια του αίματος, στη γλυκόζη και σε άλλους μεταβολικούς δείκτες.
Παρότι υπάρχουν ενδιαφέροντα αποτελέσματα από πειραματικές και ορισμένες κλινικές έρευνες, δεν έχουμε ακόμη αρκετά στοιχεία ώστε να πούμε ότι η κατανάλωση του φρούτου θεραπεύει υψηλή χοληστερόλη, υπέρταση ή άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις.
Για την καρδιαγγειακή υγεία, πολύ μεγαλύτερη σημασία έχουν συνολικά η ισορροπημένη διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, η διακοπή του καπνίσματος και η ιατρική αντιμετώπιση όπου χρειάζεται.
Η τζιτζιφιά έχει μακρά χρήση στην παραδοσιακή ιατρική
Το Ziziphus jujuba χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες σε παραδοσιακά συστήματα ιατρικής, ιδιαίτερα στην Ασία και στη Μέση Ανατολή.
Διαφορετικά μέρη του φυτού έχουν χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για προβλήματα που σχετίζονται με το πεπτικό, τον ύπνο, τον βήχα και άλλες ενοχλήσεις. Αυτή η ιστορική χρήση έχει οδηγήσει σε σημαντικό επιστημονικό ενδιαφέρον.
Η παραδοσιακή χρήση όμως δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι μια θεραπεία είναι αποτελεσματική. Οι σύγχρονες ανασκοπήσεις επισημαίνουν ότι για πολλές από τις προτεινόμενες δράσεις απαιτούνται περισσότερες ανθρώπινες κλινικές μελέτες.
Πώς μπορούμε να φάμε τα τζίτζιφα;
Τα τζίτζιφα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με αρκετούς τρόπους, ανάλογα με το πόσο ώριμα είναι και τη γεύση που προτιμάμε.
- Φρέσκα: τρώγονται ως φρούτο ή σνακ.
- Αποξηραμένα: αποκτούν πιο γλυκιά και συμπυκνωμένη γεύση.
- Σε μαρμελάδες: μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως και άλλα μικρά φρούτα.
- Σε γλυκά και αρτοσκευάσματα: κυρίως αποξηραμένα ή ως πολτός.
- Σε ροφήματα και αφεψήματα: ιδιαίτερα σε ασιατικές γαστρονομικές παραδόσεις.
- Σε σαλάτες ή γιαούρτι: όταν είναι φρέσκα και τραγανά.
Φρέσκα και αποξηραμένα δεν είναι το ίδιο
Όταν αφαιρείται το νερό από ένα φρούτο, τα σάκχαρα και οι θερμίδες γίνονται πιο συμπυκνωμένα ανά γραμμάριο. Αυτό ισχύει και για τα τζίτζιφα.
Έτσι, μια μικρή ποσότητα αποξηραμένων τζίτζιφων μπορεί να δίνει περισσότερα σάκχαρα και ενέργεια από την αντίστοιχη ποσότητα φρέσκου φρούτου. Δεν είναι απαραίτητα «ανθυγιεινά», αλλά η ποσότητα έχει μεγαλύτερη σημασία.
Είναι ασφαλή για όλους;
Ως τρόφιμο, τα τζίτζιφα μπορούν γενικά να ενταχθούν στη διατροφή όπως και άλλα φρούτα. Δεν υπάρχει λόγος ένας υγιής άνθρωπος να χρειάζεται ιατρική έγκριση πριν φάει μια φυσιολογική ποσότητα.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν μιλάμε για συμπυκνωμένα εκχυλίσματα, φυτικά σκευάσματα ή συμπληρώματα με Ziziphus jujuba, επειδή αυτά δεν είναι το ίδιο πράγμα με την κατανάλωση του φρούτου.
Όποιος λαμβάνει φάρμακα, είναι έγκυος ή θηλάζει ή έχει συγκεκριμένη πάθηση καλό είναι να συμβουλεύεται επαγγελματία υγείας πριν χρησιμοποιήσει τέτοια προϊόντα σε θεραπευτικές δόσεις.
Ένα παλιό φρούτο που δεν χρειάζεται υπερβολές
Τα τζίτζιφα έχουν πραγματικό διατροφικό ενδιαφέρον. Περιέχουν βιταμίνη C, φυτικές ίνες και πολλές φυτικές ενώσεις που συνεχίζουν να μελετώνται για τις πιθανές βιολογικές τους ιδιότητες.
Δεν χρειάζεται όμως να τους αποδώσουμε «θαυματουργές» ή θεραπευτικές δυνάμεις για να εκτιμήσουμε την αξία τους. Είναι απλώς ένα παραδοσιακό, ενδιαφέρον και θρεπτικό φρούτο που αξίζει να γνωρίσουμε ξανά και να εντάξουμε, αν μας αρέσει, σε μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή.
