Αρκεί να ακούσεις ένα «ρε δικέ μου» ή ένα «καλά ε, πώρωση» για να γυρίσεις πίσω σε κασετόφωνα, ουφάδικα και βιντεοκασέτες. Οι εκφράσεις δεκαετίας 80 90 δεν ήταν απλές λέξεις. Κουβαλούσαν μουσική, τηλεόραση, σχολικά διαλείμματα και εκείνη την παρέα που έδινε νόημα ακόμη και στο πιο άκυρο αστείο.
Από τα τέλη των ’80s ως τις αρχές των ’90s, οι ατάκες περνούσαν από στόμα σε στόμα με απίστευτη ταχύτητα. Μερικές ακούγονται ακόμη, άλλες θέλουν μετάφραση σε όσους γεννήθηκαν αργότερα.
Οι εκφράσεις δεκαετίας 80 90 που ακούμε ακόμη
«Τα παίρνω στο κρανίο» σήμαινε πως κάποιος είχε φτάσει στα όριά του. Δεν ήταν ένα απλό «εκνευρίζομαι». Ήταν η στιγμή που ο φίλος σου αργούσε μία ώρα και έλεγες: «Άμα δεν έρθει τώρα, τα παίρνω στο κρανίο».
Το «μου τη δίνει» είχε διπλή ζωή. Συνήθως δήλωνε ενόχληση, όπως «μου τη δίνει η γκρίνια του». Σε άλλο ύφος, μπορούσε να σημαίνει θαυμασμό ή έντονο ενδιαφέρον, συχνά με πονηρό υπονοούμενο.
Το «τζάμι» ήταν η σύντομη απάντηση για κάτι άψογο. «Πήρες καινούρια μηχανή; Τζάμι!» Ακούγονταν και τα «τζαμάτο» ή «τζαμάουα», για όσους ήθελαν να το τραβήξουν λίγο παραπάνω.
Η «πώρωση» ανέβαζε τον ενθουσιασμό ένα επίπεδο. Μια συναυλία, ένα παιχνίδι, ένα άτομο που σου άρεσε, όλα μπορούσαν να είναι «πώρωση». Υπήρχε μέχρι και το χιουμοριστικό «οστεοπόρωση», που έμεινε και από παλιά διαφημιστικά σλόγκαν.
Το ίδιο «τζάμι» μπορούσε να χωρέσει ένα τραγούδι, ένα αυτοκίνητο και μια τέλεια βραδινή έξοδο.
Από το «μας κούφανες δικέ μου» μέχρι το «ρε κολλητέ»
Το «μας κούφανες» έβγαινε όταν κάποιος έλεγε κάτι τόσο απίθανο, που η παρέα δεν ήξερε αν πρέπει να γελάσει ή να τον πιστέψει. Συχνά ακολουθούσε το «δικέ μου», μια προσφώνηση που αργότερα άφησε χώρο στο «ρε κολλητέ» και στο «μεγάλε».
Το «ξα» ήταν η πιο γρήγορη εκδοχή του «ξάδερφε». Και το «οι γέροι μου» δεν μιλούσε για ηλικιωμένους συγγενείς. Ήταν οι γονείς. «Δεν μπορώ να βγω, οι γέροι μου με έχουν μέσα».
Η «έτσι μου» ή ο «έτσι μου» σήμαινε ο σύντροφος, η σύντροφος, «ο δικός μου» ή «η δικιά μου». Πιο παρεΐστικο, λιγότερο επίσημο, με το ύφος της εποχής.
Όταν κάποιος σε άφηνε άφωνο ή σε «τάπωνε»
«Έφαγα φλας» ή «μου ήρθε φλασιά» σήμαινε ότι θυμήθηκες ξαφνικά κάτι ή σου ήρθε μια ιδέα. Η φράση ακούστηκε περισσότερο προς τα τέλη των ’90s και συνέχισε στα πρώτα χρόνια του 2000.
Το «μου τη βγήκε» περιέγραφε κάποιον που σου απάντησε απρόσμενα ή γύρισε την κατάσταση υπέρ του. Το «με τάπωσε» ήταν πιο κοφτό. Σήμαινε ότι σου είπε κάτι τόσο εύστοχο, που δεν είχες τι να απαντήσεις.
«Τσάγια», «δεν τρέχει τσάι» και βρούβες
Στον αποχαιρετισμό έμπαιναν τα «τσάγια» και «τσίου», ελληνικές παραλλαγές του ιταλικού ciao. Μπορεί να έφευγες από το σπίτι του φίλου σου και να άκουγες ένα «τσάγια, ρε μεγάλε».
Το «δεν τρέχει τσάι» ήταν το χαλαρό «δεν πειράζει». Αν κάποιος δεν καταλάβαινε τίποτα ή έλεγε ανοησίες, μπορούσε να τον «στείλει για βρούβες». Και όταν κάποιος γλίτωνε από δύσκολη φάση, έλεγε με ανακούφιση: «Το σκαπούλαρα».
Πώς η τηλεόραση, οι βιντεοκασέτες και η παρέα έφτιαχναν νέα αργκό
Χωρίς ίντερνετ, μια ατάκα ταξίδευε αλλιώς. Την άκουγες σε ελληνική βιντεοταινία, στη διαφήμιση, στο ραδιόφωνο ή σε μια ντισκοτέκ. Την επόμενη μέρα την έλεγε όλο το σχολείο.
Η ταινία «Βασικά καλησπέρα σας» έγινε σημείο αναφοράς για αυτή την ποπ κουλτούρα. Οι βιντεοκασέτες έπαιζαν ξανά και ξανά στα σπίτια, άρα οι ατάκες κολλούσαν στο μυαλό σαν ρεφρέν.
Για περισσότερες εκφράσεις που χαρακτήρισαν τα ελληνικά 80s, αρκεί να θυμηθεί κανείς πόσες λέξεις γεννήθηκαν σε μια αυλή, σε ένα περίπτερο ή μπροστά σε μια τηλεόραση.
Η σημασία άλλαζε ανάλογα με τον τόνο και την παρέα
Εδώ είναι το ενδιαφέρον. Το «τζάμι» ακουγόταν σχεδόν πάντα θετικό. Το «μου τη δίνει», όμως, μπορούσε να είναι παράπονο, φλερτ ή θαυμασμός, ανάλογα με το βλέμμα και τον τόνο.
Υπήρχαν και χαρακτηρισμοί όπως «φλώρος», «ξενέρωτος», «βουτυρόπαιδο», «φρικιό» και «γαμιστερός». Κάποιοι σήμερα ακούγονται αθώα ρετρό, άλλοι είναι στερεοτυπικοί ή αγενείς. Το να τους θυμόμαστε δεν σημαίνει ότι ταιριάζουν σε κάθε συζήτηση.
Γιατί αυτές οι ατάκες επιστρέφουν στη μόδα
Τα memes, τα παλιά τηλεοπτικά αποσπάσματα και οι συζητήσεις ανάμεσα σε γενιές ξαναφέρνουν αυτές τις φράσεις στην επιφάνεια. Ένας νεότερος μπορεί να πει «πώρωση» για πλάκα. Ένας μεγαλύτερος θα χαμογελάσει αμέσως, επειδή θυμήθηκε παρέες και καταστάσεις.
Στα ’80s και στα ’90s η αργκό περνούσε χέρι με χέρι. Σήμερα κάνει τον γύρο του διαδικτύου μέσα σε ώρες. Καμία εποχή δεν ήταν καλύτερη, απλώς η ταχύτητα άλλαξε.
Οι ατάκες μιας άλλης εποχής επιβιώνουν επειδή έχουν εικόνα, ρυθμό και χιούμορ. Δεν εξαφανίζονται, απλώς κάνουν χώρο στις καινούριες λέξεις.
Οι λέξεις που κρατούν την εποχή ζωντανή
«Τα πήρα στο κρανίο», «τζάμι» και «πώρωση» δεν είναι μόνο εκφράσεις δεκαετίας 80 90. Είναι μικρά στιγμιότυπα από βιντεοκασέτες, τραγούδια, παρέες και έναν πιο προφορικό τρόπο επικοινωνίας.
Κάποιες ατάκες χάθηκαν, άλλες επιμένουν. Η πιο ωραία δοκιμή είναι απλή: ρώτα τους γονείς ή τους φίλους σου ποια έλεγαν περισσότερο. Μπορεί να σε κουφάνουν, δικέ μου.
