«Ρε δικέ μου», «καλά, πώρωση» και «τα πήρα στο κρανίο». Μερικές λέξεις αρκούν για να μας γυρίσουν στην εποχή με τα κασετόφωνα, τα ουφάδικα, τις βιντεοκασέτες και τις παρέες που περνούσαν ώρες ολόκληρες στην πλατεία της γειτονιάς.
Οι ατάκες και οι εκφράσεις των δεκαετιών του ’80 και του ’90 είχαν το δικό τους ύφος. Άλλες ήταν αστείες, άλλες υπερβολικές και κάποιες τόσο χαρακτηριστικές, που μόλις τις ακούσεις θυμάσαι πρόσωπα, σχολικά διαλείμματα και καλοκαίρια που έμοιαζαν ατελείωτα. Πολλές χρησιμοποιούνται ακόμη, ενώ άλλες έχουν σχεδόν ξεχαστεί.
«Τα πήρα στο κρανίο», «τζάμι» και «πώρωση»
Από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις που θυμίζουν εκείνα τα χρόνια είναι το «τα πήρα στο κρανίο». Σήμαινε ότι κάποιος είχε εκνευριστεί πάρα πολύ. Δεν ήταν ένα απλό «θύμωσα», αλλά μια φράση που έδινε μεγαλύτερη ένταση στην αντίδραση.
«Άμα μου το ξανακάνει, θα τα πάρω στο κρανίο!» μπορούσε να πει ένας μαθητής για κάποιον συμμαθητή του ή ένας φίλος που είχε περιμένει μια ολόκληρη ώρα στο σημείο συνάντησης.
Το «μου τη δίνει» ήταν επίσης μια συνηθισμένη έκφραση ενόχλησης. «Μου τη δίνει όταν με στήνουν στα ραντεβού» έλεγες, και όλοι καταλάβαιναν αμέσως τι εννοούσες.
Από την άλλη, όταν κάτι ήταν πραγματικά καλό, η απάντηση μπορούσε να είναι μία μόνο λέξη: «Τζάμι!»
Ένα καινούριο μηχανάκι, ένα ωραίο τραγούδι ή μια καταπληκτική έξοδος μπορούσαν να χαρακτηριστούν «τζάμι». Η λέξη σήμαινε ότι κάτι ήταν άψογο, εξαιρετικό ή πολύ πετυχημένο.
Και φυσικά υπήρχε η «πώρωση». Αν κάτι σε ενθουσίαζε υπερβολικά, αν δεν μπορούσες να ξεκολλήσεις από ένα τραγούδι ή ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, έλεγες ότι είχες πάθει πώρωση.
«Πώρωση το καινούριο παιχνίδι στα ουφάδικα!» ήταν μια φράση που ταίριαζε απόλυτα στο κλίμα της εποχής.
«Μας κούφανες, δικέ μου!» και άλλες ατάκες της παρέας
Το «μας κούφανες» ακουγόταν όταν κάποιος έλεγε κάτι υπερβολικό, παράξενο ή εντελώς απρόσμενο. Ήταν ένας τρόπος να του δείξεις ότι αυτό που μόλις άκουσες σου φαινόταν απίθανο.
Συχνά ακολουθούσε το «δικέ μου», μια προσφώνηση που χαρακτήριζε τον χαλαρό τρόπο επικοινωνίας πολλών νεανικών παρεών.
«Ρε δικέ μου, μας κούφανες τώρα!» μπορούσε να ακουστεί όταν κάποιος ισχυριζόταν ότι είχε γνωρίσει έναν διάσημο τραγουδιστή ή ότι είχε καταφέρει κάτι που οι υπόλοιποι θεωρούσαν αδύνατο.
Άλλες δημοφιλείς προσφωνήσεις ήταν το «ρε μεγάλε» και το «ρε κολλητέ». Μπορούσαν να εκφράσουν φιλικότητα, θαυμασμό, πείραγμα ή ακόμη και ειρωνεία, ανάλογα με τον τόνο της φωνής.
Σε ορισμένες παρέες ακουγόταν και το σύντομο «ξα», από το «ξάδερφε», ως οικεία προσφώνηση.
«Οι γέροι μου δεν με αφήνουν να βγω»
Μια φράση που θυμίζει έντονα την εφηβεία είναι το «οι γέροι μου». Δεν αναφερόταν απαραίτητα σε ηλικιωμένους ανθρώπους, αλλά στους γονείς.
«Δεν μπορώ να έρθω σήμερα, οι γέροι μου δεν με αφήνουν» ήταν μια δικαιολογία που ακουγόταν συχνά, ιδιαίτερα όταν κάποιος ήθελε να βγει αλλά έπρεπε να επιστρέψει νωρίς στο σπίτι.
Η έκφραση δεν ανήκε αποκλειστικά στα ’80s και στα ’90s, αλλά ήταν μέρος της καθημερινής νεανικής γλώσσας και συνέχισε να χρησιμοποιείται και αργότερα.
«Έφαγα φλασιά», «με τάπωσε» και «μου τη βγήκε»
Υπήρχαν και οι ατάκες που χρησιμοποιούσαμε όταν κάτι συνέβαινε ξαφνικά ή κάποιος μας έπιανε απροετοίμαστους.
Το «μου ήρθε φλασιά» περιέγραφε μια ξαφνική ιδέα ή ανάμνηση. Μπορούσες να περπατάς στον δρόμο και ξαφνικά να θυμηθείς κάτι που είχες ξεχάσει.
«Μου ήρθε φλασιά ότι έχω αφήσει την κασέτα στο σπίτι του Γιάννη!»
Η έκφραση έγινε ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη και στις νεανικές παρέες των επόμενων χρόνων, γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αποκλειστικά χαρακτηριστική μιας συγκεκριμένης δεκαετίας.
Το «μου τη βγήκε» χρησιμοποιούνταν όταν κάποιος αντιδρούσε απέναντί σου, σε αμφισβητούσε ή προσπαθούσε να σε φέρει σε δύσκολη θέση.
Το «με τάπωσε» σήμαινε ότι κάποιος σου είχε δώσει μια τόσο εύστοχη απάντηση, ώστε δεν είχες πλέον τι να πεις. Αν και η έκφραση συνεχίζει να χρησιμοποιείται, η εικόνα μιας παρέας που γελά με μια πετυχημένη ατάκα παραμένει διαχρονική.
«Δεν τρέχει τσάι», «τσάγια» και «πάμε για βρούβες»
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές παιχνιδιάρικες εκφράσεις ήταν το «δεν τρέχει τσάι». Σήμαινε «δεν πειράζει», «δεν υπάρχει πρόβλημα» ή «δεν έγινε τίποτα».
Αν κάποιος ακύρωνε ένα ραντεβού ή ζητούσε συγγνώμη για κάτι μικρό, μπορούσες να του απαντήσεις χαλαρά: «Δεν τρέχει τσάι, ρε μεγάλε».
Στους αποχαιρετισμούς ακουγόταν και το «τσάγια», μια παιχνιδιάρικη παραλλαγή του «τσάο». Η λέξη «τσάο» προέρχεται από το ιταλικό ciao και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια στην ελληνική καθημερινότητα.
Άλλη γνωστή έκφραση ήταν το «πήγε για βρούβες», που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί όταν κάποιος απομακρυνόταν άσκοπα ή όταν μια προσπάθεια κατέληγε σε αποτυχία.
«Τον έστειλαν για βρούβες» έλεγαν συχνά για κάποιον που τον ξεφορτώθηκαν ή τον απομάκρυναν.
Και όταν μια δύσκολη κατάσταση τελείωνε χωρίς σοβαρές συνέπειες, υπήρχε το γνωστό «τη σκαπούλαρα».
«Δεν είχα διαβάσει τίποτα, αλλά δεν με σήκωσε στον πίνακα. Τη σκαπούλαρα!» Μια φράση που θα μπορούσε να έχει ακουστεί σε αμέτρητες σχολικές τάξεις.
Από τον «φλώρο» και τον «ξενέρωτο» μέχρι το «βουτυρόπαιδο»
Η νεανική αργκό δεν περιλάμβανε μόνο εκφράσεις ενθουσιασμού. Είχε και χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούνταν για πειράγματα, διαφωνίες ή για να περιγράψουν διαφορετικά στιλ ανθρώπων.
Ο «φλώρος» ήταν ένας υποτιμητικός χαρακτηρισμός για κάποιον που θεωρούνταν υπερβολικά ήσυχος, άτολμος ή συμβατικός.
Ο «ξενέρωτος» ήταν εκείνος που, στα μάτια της παρέας, δεν συμμεριζόταν τον ενθουσιασμό των άλλων. Μπορεί να μην ήθελε να βγει, να χορέψει ή να ακολουθήσει μια αυθόρμητη ιδέα.
Το «βουτυρόπαιδο» χρησιμοποιούνταν για κάποιον που θεωρούνταν καλομαθημένος ή μεγαλωμένος με περισσότερες ανέσεις.
Υπήρχε επίσης το «φρικιό», χαρακτηρισμός που συνδέθηκε με διαφορετικές νεανικές εμφανίσεις και αντισυμβατικά στιλ.
Πολλές από αυτές τις λέξεις ήταν προσβλητικές ακόμη και τότε. Η ανάμνησή τους αποτελεί κομμάτι της γλωσσικής ιστορίας μιας εποχής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χρειάζεται να τις χρησιμοποιούμε με τον ίδιο τρόπο.
Πώς οι ελληνικές ταινίες και οι βιντεοκασέτες έκαναν τις ατάκες αξέχαστες
Στη δεκαετία του 1980, οι ελληνικές κινηματογραφικές ταινίες, οι βιντεοκασέτες, τα τηλεοπτικά προγράμματα και οι ραδιοφωνικές εκπομπές είχαν σημαντική θέση στη νεανική διασκέδαση.
Χωρίς κοινωνικά δίκτυα και κινητά τηλέφωνα, μια ατάκα μπορούσε να διαδοθεί από το σινεμά στο σχολείο, από το σχολείο στην καφετέρια και από εκεί σε ολόκληρη τη γειτονιά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εποχής είναι η ελληνική ταινία «Βασικά… Καλησπέρα σας» του 1982, σε σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη, με πρωταγωνιστές μεταξύ άλλων τον Στάθη Ψάλτη, τον Σταμάτη Γαρδέλη και τον Πάνο Μιχαλόπουλο.
Η ιστορία με τους πειρατικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, τη μουσική, τους νεανικούς έρωτες και τις κόντρες της παρέας αποτύπωνε χαρακτηριστικά στοιχεία της κουλτούρας των αρχών της δεκαετίας του 1980.
Οι ατάκες των ηθοποιών, ο τρόπος ομιλίας και το ύφος των χαρακτήρων έγιναν μέρος της νοσταλγίας για εκείνα τα χρόνια.
Για περισσότερες αναμνήσεις, αξίζει να θυμηθούμε και τις εκφράσεις που χαρακτήρισαν την καθημερινότητα στα ελληνικά 80s.
Όταν μια λέξη έφτανε για να συνεννοηθεί ολόκληρη η παρέα
Το ενδιαφέρον με αυτές τις εκφράσεις είναι ότι η σημασία τους δεν βρισκόταν μόνο στις λέξεις. Μετρούσε ο τόνος της φωνής, το βλέμμα και η σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους.
Το «ρε μεγάλε» μπορούσε να ακουστεί φιλικό ή ειρωνικό. Το «μας κούφανες» μπορούσε να δείχνει πραγματική έκπληξη ή απλώς να αποτελεί αφορμή για πείραγμα.
Ακόμη και η λέξη «πώρωση» μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σοβαρά ή υπερβολικά, για να κάνει ολόκληρη την παρέα να γελάσει.
Και φυσικά κάθε περιοχή, κάθε σχολείο και κάθε παρέα είχε τις δικές της παραλλαγές. Δεν χρησιμοποιούσαν όλοι τις ίδιες λέξεις, ούτε εμφανίστηκαν όλες την ίδια εποχή.
Αυτό έκανε τη νεανική γλώσσα τόσο ζωντανή. Άλλες εκφράσεις έρχονταν και έφευγαν γρήγορα, ενώ κάποιες παρέμεναν για χρόνια.
Γιατί θυμόμαστε ακόμη αυτές τις ατάκες;
Οι λέξεις έχουν έναν παράξενο τρόπο να ξυπνούν αναμνήσεις. Μια παλιά έκφραση μπορεί να φέρει στο μυαλό μια σχολική εκδρομή, ένα καλοκαίρι στο χωριό ή εκείνο το απόγευμα που η παρέα μαζεύτηκε γύρω από ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι.
Σήμερα τα παλιά τηλεοπτικά αποσπάσματα, τα βίντεο και οι αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα ξαναφέρνουν πολλές από αυτές τις ατάκες στην καθημερινότητα.
Οι νεότεροι τις ανακαλύπτουν συχνά σαν κάτι αστείο και παλιό. Όσοι μεγάλωσαν με αυτές, όμως, θυμούνται αμέσως πού τις άκουγαν και με ποιους τις χρησιμοποιούσαν.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις ατάκες μιας άλλης εποχής, από το «μάσησε η κασέτα» μέχρι το «πάρε το μηδέν», που θυμίζουν καθημερινές συνήθειες και αντικείμενα τα οποία σταδιακά εξαφανίστηκαν.
Οι ατάκες που έμειναν μαζί με τις αναμνήσεις
«Τα πήρα στο κρανίο», «τζάμι», «πώρωση», «μας κούφανες, δικέ μου». Κάποιες από αυτές τις φράσεις εξακολουθούν να ακούγονται, ενώ άλλες έχουν αφήσει τη θέση τους σε νεότερες εκφράσεις.
Δεν χρειάζεται να πιστεύει κανείς ότι όλα ήταν καλύτερα τότε για να χαμογελάσει με αυτές τις λέξεις. Αρκεί να θυμηθεί πώς μιλούσε η παρέα του, τα αστεία που επαναλάμβαναν όλοι και τις φορές που μια πετυχημένη ατάκα προκαλούσε περισσότερο γέλιο από οτιδήποτε άλλο.
Γιατί τελικά, αυτές οι εκφράσεις δεν μας θυμίζουν μόνο μια δεκαετία. Μας θυμίζουν ανθρώπους, στιγμές και μια ηλικία που δύσκολα ξεχνιέται.
Και όπως θα έλεγε κάποιος από εκείνη την παρέα: «Καλά, ρε δικέ μου, τι εποχές ήταν αυτές!»
