Το τσάι του βουνού είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδοσιακά ροφήματα της Ελλάδας. Με το ιδιαίτερο άρωμα και την ήπια γεύση του, έχει συνδεθεί με τα κρύα βράδια, το κρυολόγημα και τις οικογενειακές συνήθειες πολλών γενεών.
Πίσω όμως από την κοινή ονομασία «τσάι του βουνού» βρίσκονται διαφορετικά φυτά του γένους Sideritis. Και παρότι έχουν μελετηθεί αρκετά για τα συστατικά και τις πιθανές βιολογικές τους δράσεις, πολλά από τα οφέλη που συχνά τους αποδίδονται στο διαδίκτυο δεν έχουν αποδειχθεί επαρκώς στους ανθρώπους.
Τι είναι πραγματικά το τσάι του βουνού;
Το τσάι του βουνού δεν προέρχεται από το φυτό Camellia sinensis, από το οποίο παράγονται το πράσινο και το μαύρο τσάι. Πρόκειται για φυτικό ρόφημα που παρασκευάζεται κυρίως από αποξηραμένα υπέργεια τμήματα φυτών του γένους Sideritis.
Το γένος περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη που φύονται κυρίως στη Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Στην Ελλάδα συναντώνται και χρησιμοποιούνται παραδοσιακά είδη όπως τα Sideritis scardica, Sideritis clandestina, Sideritis raeseri και Sideritis syriaca.
Ανάλογα με το είδος και τον τόπο προέλευσης, μπορεί να διαφέρει ελαφρώς το άρωμα, η γεύση και η χημική σύσταση του φυτού.
Γιατί έχει τραβήξει το ενδιαφέρον των επιστημόνων;
Τα φυτά του γένους Sideritis περιέχουν διάφορες φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων φλαβονοειδή, φαινολικά συστατικά, τερπενοειδή και αιθέρια έλαια.
Πολλές από αυτές τις ενώσεις έχουν παρουσιάσει αντιοξειδωτική ή αντιφλεγμονώδη δράση σε εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα φλιτζάνι τσάι του βουνού προλαμβάνει ή θεραπεύει συγκεκριμένες ασθένειες. Τα αποτελέσματα εργαστηριακών μελετών δεν μπορούν να μεταφέρονται αυτόματα στον ανθρώπινο οργανισμό.
Τι αναγνωρίζει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων;
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων έχει εξετάσει διάφορα είδη Sideritis και αναγνωρίζει τη μακρόχρονη παραδοσιακή χρήση τους.
Σύμφωνα με τη σχετική ευρωπαϊκή μονογραφία, παρασκευάσματα από ορισμένα είδη Sideritis χρησιμοποιούνται παραδοσιακά:
- για την ανακούφιση του βήχα που σχετίζεται με το κοινό κρυολόγημα,
- για την ανακούφιση ήπιων γαστρεντερικών ενοχλήσεων.
Πρόκειται όμως για χαρακτηρισμό «παραδοσιακής χρήσης», ο οποίος βασίζεται κυρίως στη μακρόχρονη χρήση του φυτού και όχι σε ισχυρές κλινικές αποδείξεις ότι θεραπεύει αυτές τις καταστάσεις.
Έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες;
Εργαστηριακές αναλύσεις έχουν δείξει ότι πολλά είδη Sideritis περιέχουν ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση, ιδιαίτερα φλαβονοειδή και άλλες πολυφαινόλες.
Ο όρος «αντιοξειδωτικό» όμως δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο ή ρόφημα αποτρέπει αυτόματα τη γήρανση ή συγκεκριμένες ασθένειες. Για να αποδειχθεί ένα τέτοιο όφελος χρειάζονται καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους.
Ενισχύει το ανοσοποιητικό;
Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα για να λέμε ότι η κατανάλωση τσαγιού του βουνού «ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα» με τρόπο που προστατεύει από λοιμώξεις ή ασθένειες.
Μπορεί φυσικά να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής και ένα ευχάριστο ζεστό ρόφημα, όμως δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποκατάστατο ιατρικής θεραπείας.
Βοηθά στο άγχος και στη διάθεση;
Υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα γύρω από ορισμένα εκχυλίσματα Sideritis και τις πιθανές επιδράσεις τους στο νευρικό σύστημα. Τα στοιχεία όμως δεν είναι αρκετά για να συμπεράνουμε ότι το συνηθισμένο τσάι του βουνού αντιμετωπίζει το άγχος ή βελτιώνει με βεβαιότητα τη διάθεση.
Η ίδια η διαδικασία ενός ζεστού ροφήματος μπορεί βέβαια για πολλούς ανθρώπους να αποτελεί μέρος μιας χαλαρωτικής καθημερινής συνήθειας.
Πώς παρασκευάζεται το τσάι του βουνού;
Η παρασκευή του είναι απλή. Βάζουμε τα αποξηραμένα άνθη, φύλλα και βλαστούς σε ζεστό νερό και τα αφήνουμε να εκχυλιστούν για μερικά λεπτά.
Για ένα απλό ρόφημα μπορείς να προσαρμόσεις την ποσότητα και τον χρόνο ανάλογα με το πόσο έντονη γεύση προτιμάς.
Η ευρωπαϊκή μονογραφία για την παραδοσιακή φαρμακευτική χρήση αναφέρει 2-4 γραμμάρια τεμαχισμένου φυτικού υλικού σε περίπου 150-200 ml νερού.
Μπορείς να το απολαύσεις σκέτο ή να προσθέσεις λίγο λεμόνι ή μέλι, αν το επιθυμείς.
Τσάι του βουνού με μέλι και λεμόνι
- Τσάι του βουνού
- 1 κούπα νερό
- Λίγο μέλι, προαιρετικά
- Μια φέτα λεμόνι
Ζέστανε το νερό, πρόσθεσε το τσάι του βουνού και άφησέ το να εκχυλιστεί για περίπου 5-10 λεπτά, ανάλογα με το πόσο έντονο το θέλεις.
Σούρωσε και, αν θέλεις, πρόσθεσε λίγο μέλι και λεμόνι.
Τσάι του βουνού με μέντα
Για διαφορετικό άρωμα μπορείς να συνδυάσεις το τσάι του βουνού με λίγα φύλλα μέντας.
- Τσάι του βουνού
- 1 κούπα νερό
- Λίγα φύλλα μέντας
Άφησε τα βότανα σε ζεστό νερό για περίπου 5-10 λεπτά, σούρωσε και σέρβιρε.
Όλα τα τσάγια του βουνού είναι βιολογικά;
Όχι. Το γεγονός ότι ένα προϊόν προέρχεται από ορεινές περιοχές δεν σημαίνει ότι έχει καλλιεργηθεί χωρίς λιπάσματα ή φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Υπάρχει τόσο άγρια συλλογή όσο και καλλιέργεια Sideritis. Αν θέλεις προϊόν πιστοποιημένης βιολογικής γεωργίας, πρέπει να αναζητήσεις τη σχετική πιστοποίηση στη συσκευασία.
Παράλληλα, η συλλογή άγριων φυτών πρέπει να γίνεται υπεύθυνα και σύμφωνα με τους κανόνες προστασίας των φυσικών πληθυσμών.
Υπάρχουν προφυλάξεις;
Η κατανάλωση του τσαγιού του βουνού ως συνηθισμένου ροφήματος έχει μακρά παράδοση. Ωστόσο, «φυσικό» δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν είναι κατάλληλο για όλους σε οποιαδήποτε ποσότητα.
Για τη χρήση του ως φυτικού φαρμακευτικού προϊόντος, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων αναφέρει ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για χρήση κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό και δεν τη συνιστά χωρίς σχετική ιατρική συμβουλή.
Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα ή έχουν χρόνια προβλήματα υγείας καλό είναι να συμβουλεύονται τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό τους πριν χρησιμοποιήσουν συστηματικά φυτικά παρασκευάσματα για θεραπευτικό σκοπό.
Τι αξίζει τελικά να κρατήσουμε;
Το τσάι του βουνού είναι ένα αρωματικό παραδοσιακό ρόφημα με σημαντική θέση στην ελληνική διατροφική κουλτούρα και με φυτικά συστατικά που συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Υπάρχουν ενδιαφέροντα δεδομένα για τις βιολογικές ιδιότητες των φυτών Sideritis και μια μακρά παράδοση χρήσης για το κρυολόγημα και ήπιες πεπτικές ενοχλήσεις. Δεν υπάρχουν όμως αρκετά στοιχεία ώστε να παρουσιάζεται ως μέσο που θεραπεύει ασθένειες, ενισχύει αποδεδειγμένα το ανοσοποιητικό ή καταπολεμά το άγχος και τη γήρανση.
Ο καλύτερος τρόπος να το απολαμβάνουμε είναι αυτός που ακολουθείται εδώ και γενιές: ως ένα αρωματικό ρόφημα που αποτελεί κομμάτι της ελληνικής παράδοσης.
Πηγές:
