Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι τα διαβατήρια δεν έχουν όλα το ίδιο χρώμα; Το ελληνικό είναι μπορντό, το αμερικανικό σκούρο μπλε, ενώ σε άλλες χώρες συναντάμε πράσινα ή ακόμη και μαύρα εξώφυλλα. Πίσω από αυτές τις επιλογές μπορεί να κρύβονται ιστορικοί, πολιτισμικοί ή πολιτικοί λόγοι.
Τα χρώματα των διαβατηρίων δεν ακολουθούν κάποιον παγκόσμιο κανόνα που να καθορίζει τι πρέπει να χρησιμοποιεί κάθε χώρα. Ωστόσο, ορισμένες επιλογές έχουν ενδιαφέρουσα ιστορία και συνδέονται με σημαντικές αποφάσεις. Από το κοινό μπορντό των ευρωπαϊκών διαβατηρίων μέχρι το μαύρο της Νέας Ζηλανδίας, ας δούμε γιατί συναντάμε τόσο διαφορετικά χρώματα στα ταξιδιωτικά μας έγγραφα.
Ποιος αποφασίζει το χρώμα που θα έχει ένα διαβατήριο;
Η επιλογή του χρώματος ανήκει στις αρμόδιες αρχές κάθε κράτους. Δεν υπάρχει διεθνής κανονισμός που να επιβάλλει σε όλες τις χώρες να χρησιμοποιούν συγκεκριμένο χρώμα στο εξώφυλλο των συνηθισμένων διαβατηρίων τους. Έτσι, κάθε χώρα μπορεί να επιλέγει την εμφάνιση που θεωρεί κατάλληλη για το επίσημο ταξιδιωτικό της έγγραφο.
Ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) καθορίζει σημαντικές τεχνικές προδιαγραφές για τα ταξιδιωτικά έγγραφα, ώστε να αναγνωρίζονται και να ελέγχονται διεθνώς. Οι προδιαγραφές αφορούν μεταξύ άλλων τη μηχανική ανάγνωση, τη μορφή και την ασφάλειά τους. Δεν επιβάλλουν όμως μια συγκεκριμένη χρωματική επιλογή για το εξώφυλλο.
Στην πράξη, πολλές χώρες προτιμούν σκούρες αποχρώσεις του κόκκινου, του μπλε, του πράσινου ή του μαύρου. Αυτά τα χρώματα προσφέρουν μια επίσημη εμφάνιση, ενώ οι σκούρες επιφάνειες μπορούν να κρύβουν καλύτερα ορισμένα σημάδια καθημερινής χρήσης.
Γιατί το ελληνικό και τα περισσότερα ευρωπαϊκά διαβατήρια είναι μπορντό;
Το μπορντό χρώμα του ελληνικού διαβατηρίου συνδέεται με την κοινή ευρωπαϊκή μορφή διαβατηρίων. Στις 23 Ιουνίου 1981, οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων συμφώνησαν στην υιοθέτηση ενός κοινού σχεδιασμού. Η απόφαση προέβλεπε μπορντό εξώφυλλο, με στόχο να ενισχυθεί η αίσθηση ότι οι πολίτες ανήκουν σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή κοινότητα.
Το 1982 προσδιορίστηκε ακόμη πιο συγκεκριμένα η απόχρωση, με αναφορά σε χρώμα κοντά στο πρότυπο RAL 4004, ένα βαθύ μπορντό με βιολετί τόνους. Έτσι, το χαρακτηριστικό χρώμα απέκτησε μια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα και διατηρήθηκε στα διαβατήρια των περισσότερων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κόκκινο ή μπορντό διαβατήριο στον κόσμο συνδέεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Άλλες χώρες, όπως η Κίνα και η Ρωσία, χρησιμοποιούν επίσης αποχρώσεις του κόκκινου. Οι λόγοι μπορεί να σχετίζονται με την ιστορία, την παράδοση ή τον επίσημο σχεδιασμό της κάθε χώρας, χωρίς να υπάρχει ένας κοινός συμβολισμός για όλες.
Τι σημαίνει το μπλε χρώμα στα διαβατήρια;
Το μπλε είναι ακόμη μία συνηθισμένη επιλογή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων το συνηθισμένο διαβατήριο έχει σκούρο μπλε εξώφυλλο. Παρόμοιες αποχρώσεις συναντάμε σε διαβατήρια και άλλων χωρών, όπως ο Καναδάς και η Αργεντινή.
Συχνά το μπλε συνδέεται συμβολικά με τη θάλασσα, την ελευθερία ή την εμπιστοσύνη. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι όλες οι χώρες με μπλε διαβατήρια επέλεξαν αυτό το χρώμα για τους ίδιους λόγους. Η κάθε περίπτωση έχει τη δική της ιστορία.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα είναι το Ηνωμένο Βασίλειο. Μετά την αποχώρησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεκίνησε το 2020 να εκδίδει ξανά μπλε διαβατήρια, αντικαθιστώντας σταδιακά το προηγούμενο μπορντό σχέδιο. Η επιλογή παρουσιάστηκε από τη βρετανική κυβέρνηση ως επιστροφή σε μια παλαιότερη παράδοση και ως έκφραση εθνικής ταυτότητας.
Γιατί ορισμένες χώρες επιλέγουν πράσινα διαβατήρια;
Το πράσινο έχει ιδιαίτερη πολιτισμική και θρησκευτική σημασία σε αρκετές χώρες. Συνδέεται με την ισλαμική παράδοση και εμφανίζεται σε διαβατήρια κρατών όπως η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι κάθε πράσινο διαβατήριο δηλώνει απαραίτητα θρησκευτική ταυτότητα.
Το Πακιστάν, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί πράσινο χρώμα στο συνηθισμένο διαβατήριό του, ενώ το ίδιο χρώμα υπάρχει και στην εθνική του σημαία. Η συγκεκριμένη επιλογή μπορεί να συνδέεται με την ευρύτερη εθνική και πολιτισμική του ταυτότητα.
Πράσινα διαβατήρια συναντάμε επίσης σε διάφορα αφρικανικά κράτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιλογή σχετίζεται με τοπικές παραδόσεις, εθνικά σύμβολα ή κοινές περιφερειακές πρακτικές. Δεν υπάρχει όμως ένας ενιαίος κανόνας που να συνδέει το πράσινο με όλες τις αφρικανικές χώρες.
Ποιες χώρες χρησιμοποιούν μαύρα διαβατήρια και γιατί;
Το μαύρο είναι λιγότερο συνηθισμένο από άλλες αποχρώσεις στα εξώφυλλα των διαβατηρίων. Μπορεί να προσφέρει μια λιτή και επίσημη εμφάνιση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η χώρα διαθέτει μεγαλύτερο κύρος ή ισχυρότερα ταξιδιωτικά προνόμια.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Νέα Ζηλανδία. Το διαβατήριό της έχει μαύρο εξώφυλλο με ασημένια σύμβολα, ανάμεσά τους και τη χαρακτηριστική φτέρη που συνδέεται με την εθνική ταυτότητα της χώρας. Το μαύρο είναι ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο στοιχείο του πολιτισμού και του αθλητισμού της Νέας Ζηλανδίας, όπως φαίνεται και από την εμφάνιση της εθνικής ομάδας ράγκμπι, των All Blacks.
Η σχεδιαστική αυτή επιλογή δείχνει πώς ένα διαβατήριο μπορεί να αξιοποιεί εθνικά σύμβολα για να αποκτήσει ξεχωριστή εμφάνιση. Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι το μαύρο χρώμα έχει την ίδια σημασία σε κάθε χώρα που το χρησιμοποιεί.
Επηρεάζει το χρώμα του διαβατηρίου τις χώρες που μπορείτε να επισκεφθείτε;
Παρόλο που τα διαφορετικά χρώματα τραβούν την προσοχή, δεν καθορίζουν την ταξιδιωτική ισχύ ενός διαβατηρίου. Το αν μπορείτε να επισκεφθείτε μια χώρα χωρίς βίζα εξαρτάται κυρίως από την υπηκοότητά σας, τις διεθνείς συμφωνίες και τους κανόνες εισόδου που εφαρμόζει ο προορισμός.
Για παράδειγμα, δύο χώρες μπορεί να χρησιμοποιούν διαβατήρια με το ίδιο χρώμα αλλά να προσφέρουν εντελώς διαφορετικές δυνατότητες ταξιδιού στους πολίτες τους. Αντίστοιχα, διαβατήρια με διαφορετικά χρώματα μπορεί να εξασφαλίζουν παρόμοια δικαιώματα εισόδου σε πολλές χώρες.
Επομένως, η εμφάνιση ενός διαβατηρίου δεν αποτελεί αξιόπιστο τρόπο για να καταλάβουμε πόσο εύκολα μπορεί να ταξιδεύει ο κάτοχός του. Αυτό καθορίζεται από τους ισχύοντες κανόνες και όχι από το εξώφυλλο.
Μπορεί ένα διαβατήριο να αλλάξει χρώμα;
Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνει ότι το χρώμα ενός διαβατηρίου μπορεί να αλλάξει όταν μια χώρα αποφασίσει να ανανεώσει τον σχεδιασμό του. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να γίνουν για πολιτικούς, συμβολικούς ή πρακτικούς λόγους και συνήθως εφαρμόζονται σταδιακά, καθώς εκδίδονται νέα έγγραφα.
Αυτό σημαίνει ότι ένα παλαιότερο διαβατήριο μπορεί να έχει διαφορετική εμφάνιση από ένα νεότερο της ίδιας χώρας. Η αλλαγή του εξωφύλλου δεν σημαίνει από μόνη της ότι ένα έγκυρο παλαιό διαβατήριο παύει να ισχύει. Η ισχύς του καθορίζεται από την ημερομηνία λήξης του και από τους σχετικούς επίσημους κανόνες.
Τελικά, τα χρώματα των διαβατηρίων μπορούν να μας αποκαλύψουν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για την ιστορία και τις επιλογές μιας χώρας, όχι όμως έναν κρυφό παγκόσμιο κώδικα. Το μπορντό των ευρωπαϊκών διαβατηρίων, το μπλε του Ηνωμένου Βασιλείου και το μαύρο της Νέας Ζηλανδίας έχουν διαφορετικές ιστορίες πίσω τους.
Την επόμενη φορά που θα κρατήσετε το διαβατήριό σας πριν από ένα ταξίδι, παρατηρήστε λίγο καλύτερα το εξώφυλλό του. Είναι μια μικρή λεπτομέρεια που μπορεί να έχει πίσω της πολύ περισσότερη ιστορία από όση φαίνεται με την πρώτη ματιά.
