Ο βασιλικός είναι ένα από τα πιο αγαπημένα αρωματικά φυτά της μεσογειακής κουζίνας. Εκτός από το χαρακτηριστικό άρωμα και τη γεύση του, περιέχει διάφορες φυτικές ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αρκετές έρευνες γύρω από τις πιθανές επιδράσεις του στην υγεία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο βασιλικός «καθαρίζει τις αρτηρίες» ή απομακρύνει την LDL χοληστερόλη από τα αγγεία. Οι ισχυρισμοί αυτοί ξεπερνούν όσα έχουν αποδειχθεί επιστημονικά μέχρι σήμερα.
Τι είναι ο βασιλικός;
Ο κοινός βασιλικός (Ocimum basilicum) είναι αρωματικό φυτό της οικογένειας Lamiaceae, στην οποία ανήκουν επίσης η μέντα, το δεντρολίβανο και η ρίγανη.
Καλλιεργείται ευρέως για τα αρωματικά φύλλα του και χρησιμοποιείται σε σαλάτες, σάλτσες, ζυμαρικά, πίτσες και πολλά άλλα πιάτα.
Τα φύλλα του περιέχουν διάφορες φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων πολυφαινόλες και συστατικά των αιθέριων ελαίων του, τα οποία έχουν μελετηθεί για αντιοξειδωτική, αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση κυρίως σε εργαστηριακές συνθήκες.
Ο βασιλικός έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες;
Ναι, ο βασιλικός περιέχει ενώσεις που μπορούν να παρουσιάσουν αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές μελέτες.
Τα αντιοξειδωτικά είναι ουσίες που μπορούν να περιορίζουν ορισμένες αντιδράσεις οξείδωσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο που περιέχει αντιοξειδωτικές ενώσεις μπορεί από μόνο του να προλαμβάνει ή να θεραπεύει συγκεκριμένες ασθένειες.
Η συνολική επίδραση ενός τροφίμου στην ανθρώπινη υγεία εξαρτάται από την ποσότητα που καταναλώνεται, τη βιοδιαθεσιμότητα των συστατικών του και το συνολικό διατροφικό πρότυπο.
Μπορεί ο βασιλικός να μειώσει την LDL χοληστερόλη;
Υπάρχουν ορισμένες πειραματικές μελέτες που έχουν εξετάσει εκχυλίσματα βασιλικού και έχουν παρατηρήσει μεταβολές στη χοληστερόλη και στα τριγλυκερίδια.
Ένα σημαντικό μέρος αυτών των αποτελεσμάτων προέρχεται, όμως, από πειράματα σε ζώα ή από εργαστηριακές μελέτες. Για παράδειγμα, εκχύλισμα Ocimum basilicum έχει μειώσει επίπεδα λιπιδίων σε πειραματικά μοντέλα υπερλιπιδαιμίας σε αρουραίους.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η κατανάλωση φρέσκου βασιλικού από έναν άνθρωπο θα έχει την ίδια επίδραση ούτε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία για την υψηλή LDL χοληστερόλη.
«Καθαρίζει» ο βασιλικός τις αρτηρίες;
Όχι με την έννοια που συχνά παρουσιάζεται στο διαδίκτυο.
Η αθηροσκλήρωση είναι μια πολύπλοκη διαδικασία κατά την οποία δημιουργούνται αθηρωματικές πλάκες στα τοιχώματα των αρτηριών. Δεν υπάρχει τρόφιμο ή βότανο που να λειτουργεί σαν «καθαριστικό» και να απομακρύνει απλώς τη χοληστερόλη από τις αρτηρίες.
Η LDL χοληστερόλη αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης, αλλά η αντιμετώπισή της βασίζεται στη συνολική διατροφή, στη σωματική δραστηριότητα, στη διαχείριση άλλων παραγόντων κινδύνου και, όταν χρειάζεται, στην κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία.
Κοινός βασιλικός και holy basil δεν είναι το ίδιο πράγμα
Αρκετές έρευνες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο αφορούν το λεγόμενο holy basil ή tulsi και όχι τον κοινό βασιλικό που χρησιμοποιείται συνήθως στη μεσογειακή κουζίνα.
Ο holy basil είναι συγγενικό φυτό και έχει χρησιμοποιηθεί στην παραδοσιακή ιατρική της Ινδίας. Μικρές κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει πιθανές επιδράσεις του σε γλυκόζη, χοληστερόλη και άλλους μεταβολικούς δείκτες.
Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα αλλά δεν αρκούν για να θεωρηθεί αποδεδειγμένη θεραπεία για υψηλή χοληστερόλη ή καρδιαγγειακά νοσήματα.
Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον βασιλικό στη διατροφή;
Ο πιο απλός και ασφαλής τρόπος είναι ως αρωματικό συστατικό μιας ισορροπημένης διατροφής.
- Σε σαλάτες: Φρέσκα φύλλα μπορούν να προστεθούν σε ντομάτα, λαχανικά και όσπρια.
- Σε σάλτσες: Ταιριάζει ιδιαίτερα σε σάλτσες ντομάτας και πέστο.
- Σε ζυμαρικά και λαχανικά: Προσθέτει έντονο άρωμα χωρίς να χρειάζεται πολύ αλάτι.
- Σε ψάρια ή κρέας: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με άλλα βότανα και μυρωδικά.
- Σε ροφήματα: Μερικά φύλλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή αρωματικού ροφήματος.
Η χρήση του βασιλικού στη μαγειρική μπορεί να αποτελεί μέρος ενός υγιεινού διατροφικού προτύπου, αλλά δεν χρειάζεται να του αποδίδουμε θεραπευτικές ιδιότητες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί.
Τι ισχύει για τα συμπληρώματα βασιλικού;
Τα συμπληρώματα και τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα βασιλικού διαφέρουν σημαντικά από την ποσότητα που χρησιμοποιείται ως μυρωδικό στο φαγητό.
Η αποτελεσματικότητά τους για τη μείωση της χοληστερόλης δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς, ενώ η συγκέντρωση των δραστικών συστατικών μπορεί να διαφέρει από προϊόν σε προϊόν.
Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο φαρμάκων ή άλλων θεραπειών που έχουν συστηθεί για την υψηλή χοληστερόλη.
Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα, είναι έγκυες ή θηλάζουν ή αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα υγείας είναι σκόπιμο να συμβουλεύονται γιατρό ή φαρμακοποιό πριν χρησιμοποιήσουν συμπυκνωμένα φυτικά σκευάσματα.
Τι βοηθά πραγματικά στη μείωση της LDL χοληστερόλης;
Για την καρδιαγγειακή υγεία έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία το συνολικό διατροφικό και καθημερινό πρότυπο από την κατανάλωση ενός συγκεκριμένου βοτάνου.
Οι γενικές συστάσεις περιλαμβάνουν:
- περιορισμό των κορεσμένων και trans λιπαρών,
- περισσότερες φυτικές ίνες, ιδιαίτερα διαλυτές,
- λαχανικά, φρούτα και όσπρια,
- δημητριακά ολικής άλεσης,
- ξηρούς καρπούς και σπόρους σε κατάλληλες ποσότητες,
- τακτική σωματική δραστηριότητα,
- διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους,
- διακοπή του καπνίσματος.
Όταν η LDL παραμένει υψηλή ή ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι αυξημένος, ο γιατρός μπορεί να κρίνει απαραίτητη και τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής.
Συχνές ερωτήσεις
Ο βασιλικός μειώνει τη χοληστερόλη;
Δεν υπάρχουν αρκετά ισχυρά κλινικά δεδομένα που να δείχνουν ότι η κατανάλωση κοινού βασιλικού μειώνει σημαντικά την LDL χοληστερόλη στους ανθρώπους. Ορισμένα πειραματικά δεδομένα είναι ενδιαφέροντα, αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα.
Μπορεί ο βασιλικός να καθαρίσει τις αρτηρίες;
Όχι. Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη ότι ο βασιλικός ή κάποιο άλλο μεμονωμένο τρόφιμο μπορεί να «καθαρίσει» τις αρτηρίες από την αθηρωματική πλάκα.
Είναι καλό να βάζουμε βασιλικό στο φαγητό;
Ναι. Ο φρέσκος βασιλικός είναι ένα αρωματικό μυρωδικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής και βοηθά να δίνουμε γεύση στα φαγητά χωρίς να βασιζόμαστε αποκλειστικά στο αλάτι.
Είναι το holy basil το ίδιο με τον κοινό βασιλικό;
Όχι. Είναι συγγενικά φυτά, αλλά δεν είναι το ίδιο είδος. Πολλές από τις μελέτες για πιθανές μεταβολικές επιδράσεις αφορούν το holy basil ή tulsi και τα αποτελέσματά τους δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στον κοινό βασιλικό.
Πηγές: PubMed – ανασκοπήσεις και πειραματικές μελέτες για το Ocimum basilicum και το tulsi · National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) – High Cholesterol and Natural Products.
