Ανάμεσα στις παραδόσεις που γεννήθηκαν γύρω από τη Μάχη του Μαραθώνα ξεχωρίζει εκείνη ενός μυστηριώδους πολεμιστή που, σύμφωνα με τον Παυσανία, εμφανίστηκε στο πεδίο της μάχης και πολέμησε εναντίον των Περσών χρησιμοποιώντας ένα εργαλείο που συνδεόταν με το άροτρο.
Το όνομα που συνδέθηκε αργότερα με αυτή τη μορφή ήταν Εχετλαίος και η ιστορία του πέρασε στην αρχαία ελληνική παράδοση ως ένα από τα πιο παράξενα επεισόδια της μεγάλης αθηναϊκής νίκης στον Μαραθώνα το 490 π.Χ.
Ποιος ήταν ο Εχετλαίος;
Ο Εχετλαίος δεν εμφανίζεται στις πρώιμες ιστορικές αφηγήσεις ως γνωστός Αθηναίος στρατιώτης ή στρατηγός.
Η γνωστότερη αναφορά σε αυτόν προέρχεται από τον Παυσανία, τον περιηγητή και συγγραφέα του 2ου αιώνα μ.Χ., ο οποίος καταγράφει μια παράδοση που συνδεόταν με τη Μάχη του Μαραθώνα.
Σύμφωνα με τον Παυσανία, στη μάχη εμφανίστηκε ένας άνδρας με αγροτική εμφάνιση και ενδυμασία, ο οποίος σκότωσε πολλούς από τους Πέρσες χρησιμοποιώντας ένα εργαλείο που σχετιζόταν με το άροτρο.
Το παράξενο όπλο του
Το όνομα Εχετλαίος συνδέεται με την «εχέτλη», δηλαδή τμήμα ή λαβή του αρότρου. Σε ορισμένες μεταφράσεις της αφήγησης του Παυσανία αναφέρεται απλώς ότι ο μυστηριώδης πολεμιστής χρησιμοποιούσε ένα άροτρο.
Δεν υπάρχει όμως στην αρχαία πηγή περιγραφή κάποιου άγνωστου ή προηγμένου όπλου. Πρόκειται για στοιχείο της ηρωικής παράδοσης που συνδέει τον πολεμιστή με ένα αγροτικό εργαλείο.
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι αφού σκότωσε πολλούς από τους Πέρσες, ο άνδρας εξαφανίστηκε μετά τη μάχη.
Η απάντηση του μαντείου
Σύμφωνα πάντα με την αφήγηση του Παυσανία, οι Αθηναίοι προσπάθησαν να μάθουν ποιος ήταν ο μυστηριώδης άνδρας.
Όταν απευθύνθηκαν στο μαντείο, η απάντηση που έλαβαν ήταν ότι έπρεπε να τιμούν τον Εχετλαίο ως ήρωα.
Έτσι η μορφή του πέρασε στην παράδοση των ηρώων που συνδέθηκαν με τη Μάχη του Μαραθώνα.
Οι παραδόσεις για θεϊκή βοήθεια στη Μάχη του Μαραθώνα
Η νίκη των Αθηναίων και των Πλαταιέων εναντίον των Περσών στον Μαραθώνα απέκτησε πολύ γρήγορα ισχυρή θέση στη συλλογική μνήμη των αρχαίων Αθηναίων.
Με τη μάχη συνδέθηκαν ιστορίες για την παρουσία θεών και ηρώων, οι οποίες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αποδεδειγμένα στρατιωτικά γεγονότα αλλά ως μέρος της θρησκευτικής και ηρωικής παράδοσης της εποχής.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ιστορία του Εχετλαίου.
Τι έγραψε πραγματικά ο Ηρόδοτος;
Ένα άλλο παράξενο περιστατικό από τη Μάχη του Μαραθώνα καταγράφεται από τον Ηρόδοτο, αλλά αφορά διαφορετικό πρόσωπο: τον Αθηναίο πολεμιστή Επίζηλο, γιο του Κουφαγόρα.
Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι στη μάχη σκοτώθηκαν περίπου 6.400 Πέρσες και 192 Αθηναίοι.
Στη συνέχεια περιγράφει ότι ο Επίζηλος, ενώ πολεμούσε σώμα με σώμα, έχασε ξαφνικά την όρασή του, παρότι δεν είχε χτυπηθεί από όπλο ή βλήμα.
Σύμφωνα με όσα διηγούνταν αργότερα ο ίδιος, είχε δει μπροστά του έναν μεγαλόσωμο οπλίτη, του οποίου η γενειάδα κάλυπτε την ασπίδα. Η παράξενη μορφή πέρασε δίπλα από τον Επίζηλο και σκότωσε τον συμπολεμιστή που βρισκόταν κοντά του.
Ο Ηρόδοτος δεν αναφέρει ότι ο πολεμιστής κρατούσε φωτεινό όπλο ούτε ότι κάποια λάμψη προκάλεσε την τύφλωση του Επίζηλου. Επίσης, δεν τον ταυτίζει με τον Εχετλαίο.
Εχετλαίος και Επίζηλος είναι δύο διαφορετικές ιστορίες
Η ομοιότητα των δύο αφηγήσεων —η εμφάνιση μιας μυστηριώδους μορφής μέσα στη μάχη— οδήγησε σε μεταγενέστερες προσπάθειες να συνδεθούν μεταξύ τους.
Οι αρχαίες πηγές όμως δεν κάνουν αυτή την ταύτιση.
Ο Ηρόδοτος, που έγραψε πολύ πιο κοντά χρονικά στα γεγονότα, αφηγείται την εμπειρία του Επίζηλου. Ο Παυσανίας, αρκετούς αιώνες αργότερα, καταγράφει ξεχωριστά την παράδοση για τον Εχετλαίο και το άροτρο.
Γι’ αυτό η ιστορία του Εχετλαίου έχει μεγαλύτερη αξία όταν αντιμετωπίζεται ως ένας από τους θρύλους που δημιουργήθηκαν γύρω από τη Μάχη του Μαραθώνα και όχι ως τεκμηριωμένη αναφορά σε κάποιο μυστηριώδες όπλο.
Πηγές:
- Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 1.32.5
- Ηρόδοτος, Ιστορίαι, 6.117
