Η Μαστίχα Χίου, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φυσικά προϊόντα της Ελλάδας, έχει κατακτήσει μια σημαντική θέση και στον χώρο της ευρωπαϊκής φαρμακευτικής αξιολόγησης. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) έχει αναγνωρίσει την παραδοσιακή φαρμακευτική χρήση της για δύο συγκεκριμένες κατηγορίες προβλημάτων υγείας.
Η αναγνώριση αφορά τις ήπιες δυσπεπτικές ενοχλήσεις και ορισμένα μικρά προβλήματα του δέρματος. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη για το γνωστό προϊόν της Χίου, αλλά και για μια απόφαση που χρειάζεται σωστή ερμηνεία, καθώς η παραδοσιακή χρήση δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί κλινικά κάθε θεραπευτική ιδιότητα που αποδίδεται στη μαστίχα.
Πώς αναγνωρίστηκε η Μαστίχα Χίου από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων;
Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε μέσω της Επιτροπής Φαρμάκων Φυτικής Προέλευσης (HMPC) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, η οποία είναι αρμόδια για την επιστημονική αξιολόγηση φυτικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σε φαρμακευτικά προϊόντα.
Η επιτροπή εξέτασε τα διαθέσιμα στοιχεία για τη μαστίχα, η οποία προέρχεται από τη ρητίνη του φυτού Pistacia lentiscus L., και υιοθέτησε ευρωπαϊκή φαρμακευτική μονογραφία.
Η σχετική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 2010 και η τελική μονογραφία έχει δημοσιευθεί στον επίσημο ιστότοπο του EMA.
Μια φαρμακευτική μονογραφία είναι ένα επιστημονικό και κανονιστικό έγγραφο που περιγράφει τις χρήσεις, τις μορφές χορήγησης και τις προφυλάξεις που σχετίζονται με μια συγκεκριμένη φυτική ουσία.
Στην περίπτωση της μαστίχας, η αναγνώριση αφορά την κατηγορία των παραδοσιακών φαρμάκων φυτικής προέλευσης.
Ποιες είναι οι δύο παραδοσιακές φαρμακευτικές χρήσεις της μαστίχας;
Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναγνωρίζει δύο συγκεκριμένες χρήσεις της μαστίχας, με βάση το ιστορικό της παραδοσιακής φαρμακευτικής εφαρμογής της.
1. Ήπιες δυσπεπτικές ενοχλήσεις
Η πρώτη χρήση αφορά την αντιμετώπιση ήπιων δυσπεπτικών διαταραχών, δηλαδή ενοχλήσεων που σχετίζονται με την πέψη.
Η δυσπεψία μπορεί να εκδηλώνεται με αίσθημα βάρους ή δυσφορίας στο πάνω μέρος της κοιλιάς, ιδιαίτερα μετά το φαγητό.
Η μαστίχα χρησιμοποιείται παραδοσιακά για τέτοιου είδους ενοχλήσεις. Ωστόσο, η μονογραφία δεν σημαίνει ότι αποτελεί θεραπεία για κάθε στομαχικό πρόβλημα ή ότι μπορεί να αντικαταστήσει τη διερεύνηση επίμονων συμπτωμάτων.
2. Μικρές φλεγμονές του δέρματος και επούλωση μικρών τραυμάτων
Η δεύτερη χρήση αφορά τη συμπτωματική αντιμετώπιση ήπιων φλεγμονών του δέρματος και την υποβοήθηση της επούλωσης μικρών επιφανειακών τραυμάτων.
Για αυτή τη χρήση, η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρεται σε κατάλληλα παρασκευασμένα προϊόντα που εφαρμόζονται τοπικά στο δέρμα.
Δεν σημαίνει ότι η μαστίχα είναι κατάλληλη για κάθε πληγή, σοβαρό έγκαυμα, μολυσμένο τραύμα ή δερματική πάθηση.
Επίσης, η αναγνώριση μιας συγκεκριμένης φαρμακευτικής μορφής δεν μπορεί να επεκταθεί αυτομάτως σε οποιοδήποτε καλλυντικό ή προϊόν που περιέχει μαστίχα.
Τι σημαίνει πραγματικά η αναγνώριση της παραδοσιακής χρήσης;
Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους καταναλωτές.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, ένα παραδοσιακό φάρμακο φυτικής προέλευσης μπορεί να βασίζεται σε τεκμηριωμένη μακροχρόνια χρήση, χωρίς να απαιτείται το ίδιο επίπεδο κλινικών αποδείξεων που χρειάζεται για την καθιέρωση μιας νέας θεραπείας.
Η παραδοσιακή χρήση πρέπει να είναι επαρκώς τεκμηριωμένη και η αποτελεσματικότητα του προϊόντος να θεωρείται εύλογη για τη συγκεκριμένη χρήση και τις προβλεπόμενες συνθήκες χορήγησης.
Αυτό δεν ισοδυναμεί με επιστημονική απόδειξη ότι η μαστίχα θεραπεύει συγκεκριμένες ασθένειες.
Επιπλέον, η μονογραφία δεν αποτελεί από μόνη της άδεια κυκλοφορίας για όλα τα προϊόντα που περιέχουν μαστίχα.
Οι εταιρείες που επιθυμούν να διαθέσουν ένα προϊόν ως παραδοσιακό φυτικό φάρμακο πρέπει να ακολουθήσουν τις προβλεπόμενες διαδικασίες ενώπιον των αρμόδιων εθνικών αρχών.
Η συμβολή της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου
Η αναγνώριση αποτέλεσε σημαντικό στόχο της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου, η οποία είχε εργαστεί για την επιστημονική τεκμηρίωση και την υποστήριξη της διαδικασίας αξιολόγησης.
Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις της εποχής, στη συγκρότηση και υποστήριξη του φακέλου συμμετείχε η Διεύθυνση Έρευνας και Ανάπτυξης της Ένωσης, με υπεύθυνο τον δρα Ηλία Σμυρνιούδη.
Σημαντική συμβολή στην προσπάθεια είχαν επίσης η καθηγήτρια Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων Ιωάννα Χήνου, από τη Φαρμακευτική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, και ο δρ Κώστας Παχής, πρόεδρος της IASIS Pharma.
Η προσπάθεια συνδέθηκε με την επιθυμία να αναδειχθεί η μαστίχα όχι μόνο ως παραδοσιακό αγροτικό προϊόν, αλλά και ως φυτική πρώτη ύλη με συγκεκριμένες φαρμακευτικές εφαρμογές.
Γιατί η αναγνώριση έχει σημασία για τη Χίο;
Η Μαστίχα Χίου είναι ένα προϊόν άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορία, την οικονομία και την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού.
Παράγεται από τον σχίνο, ένα αειθαλές φυτό της Μεσογείου, και ιδιαίτερα από την καλλιέργεια που έχει αναπτυχθεί στα Μαστιχοχώρια της νότιας Χίου.
Η συλλογή της μαστίχας απαιτεί ειδικές γνώσεις και παραδοσιακές τεχνικές, οι οποίες μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Το προϊόν χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες σε τρόφιμα, αρωματικά παρασκευάσματα και παραδοσιακές εφαρμογές.
Η επίσημη ευρωπαϊκή μονογραφία προσφέρει ένα σημαντικό επιστημονικό και κανονιστικό πλαίσιο για τη φαρμακευτική αξιοποίησή του.
Παράλληλα, δημιουργεί προϋποθέσεις για περαιτέρω έρευνα, ανάπτυξη τυποποιημένων σκευασμάτων και αξιολόγηση των ιδιοτήτων της μαστίχας.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν χρησιμοποιήσουμε μαστίχα για την υγεία μας;
Η μαστίχα χρησιμοποιείται ευρέως ως τρόφιμο και αρωματική ύλη, αλλά η χρήση της με θεραπευτικό σκοπό χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Η ευρωπαϊκή μονογραφία αφορά συγκεκριμένη φυτική ουσία, φαρμακευτικά παρασκευάσματα και τρόπους χορήγησης. Δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν μαστίχας είναι κατάλληλο για την αντιμετώπιση δυσπεψίας ή δερματικών προβλημάτων.
Επιπλέον, η χρήση σε παιδιά, κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλής χωρίς κατάλληλη αξιολόγηση, επειδή τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα.
Για τη δυσπεψία, η μονογραφία προβλέπει αναζήτηση ιατρικής συμβουλής εάν τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες. Για τη χρήση στο δέρμα, η επιμονή των συμπτωμάτων πέρα από μία εβδομάδα απαιτεί αξιολόγηση.
Σε περίπτωση σοβαρών ή επιδεινούμενων συμπτωμάτων, έντονου κοιλιακού πόνου, αιμορραγίας, μολυσμένου τραύματος ή αλλεργικής αντίδρασης, η ιατρική εκτίμηση δεν πρέπει να καθυστερεί.
Η σωστή επιλογή προϊόντος και ο τρόπος χρήσης πρέπει να βασίζονται στις επίσημες οδηγίες του συγκεκριμένου σκευάσματος και στις συμβουλές επαγγελματία υγείας.
Μια σημαντική αναγνώριση με προοπτικές για την επιστημονική έρευνα
Η περίπτωση της Μαστίχας Χίου δείχνει πώς ένα παραδοσιακό ελληνικό προϊόν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής και φαρμακευτικής αξιολόγησης.
Η ευρωπαϊκή μονογραφία αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για την αναγνώριση της παραδοσιακής φαρμακευτικής χρήσης της, ενώ παράλληλα καθορίζει με σαφήνεια τα όρια αυτής της αναγνώρισης.
Η μελλοντική αξιοποίηση της μαστίχας στον χώρο της υγείας εξαρτάται από την ποιότητα των προϊόντων, τις κατάλληλες εγκρίσεις και την περαιτέρω κλινική έρευνα.
Η αξία της Μαστίχας Χίου βρίσκεται τόσο στη μοναδική πολιτιστική και παραγωγική της κληρονομιά όσο και στις δυνατότητες που προσφέρει για νέες επιστημονικές εφαρμογές, με προϋπόθεση την αξιόπιστη τεκμηρίωση των ιδιοτήτων της.
Επίσημες επιστημονικές πηγές:












