Μπορεί να έζησαν πριν από περίπου 2.300 έως 2.500 χρόνια, όμως τα ονόματα του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Αρχιμήδη και του Σωκράτη εξακολουθούν να είναι γνωστά σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό αποτυπώθηκε εντυπωσιακά και σε μια ανάλυση ερευνητών του MIT που βασίστηκε σε δεδομένα από τις διαφορετικές γλωσσικές εκδόσεις της Wikipedia.
Στην κατάταξη που δημοσιοποιήθηκε το 2012, τέσσερις προσωπικότητες της αρχαίας Ελλάδας βρέθηκαν μέσα στις πρώτες 13 θέσεις: ο Αριστοτέλης στην 6η, ο Πλάτων στην 9η, ο Αρχιμήδης στη 10η και ο Σωκράτης στη 13η.
Τι ακριβώς μέτρησε η ανάλυση του MIT;
Η συγκεκριμένη λίστα δημιουργήθηκε από ερευνητές του MIT Media Lab με επικεφαλής τον César Hidalgo. Δεν επιχειρούσε να αποφασίσει αντικειμενικά ποιοι ήταν οι «σημαντικότεροι άνθρωποι όλων των εποχών», αλλά να μετρήσει την παγκόσμια πολιτισμική αναγνωρισιμότητα ιστορικών προσώπων μέσα από δεδομένα της Wikipedia.
Οι ερευνητές εξέτασαν, μεταξύ άλλων, σε πόσες διαφορετικές γλώσσες υπήρχε βιογραφικό λήμμα για κάθε προσωπικότητα και πόσο μεγάλη ήταν η δυνητική γλωσσική εμβέλεια αυτών των λημμάτων.
Ο ίδιος ο Hidalgo είχε τονίσει ότι η ανάλυση δεν αποτελούσε οριστική μέτρηση της απόλυτης πολιτισμικής σημασίας. Ήταν ένας τρόπος να εξεταστεί πώς διαφορετικές ιστορικές προσωπικότητες είχαν διασχίσει γλωσσικά και γεωγραφικά σύνορα.
Ο Αριστοτέλης βρέθηκε στην 6η θέση
Ο Αριστοτέλης, που γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής το 384 π.Χ., κατέλαβε την 6η θέση της συγκεκριμένης κατάταξης.
Σε νεαρή ηλικία πήγε στην Αθήνα και εντάχθηκε στην Ακαδημία του Πλάτωνα, όπου παρέμεινε περίπου δύο δεκαετίες. Αργότερα ίδρυσε το δικό του σχολείο, το Λύκειο.
Το έργο του κάλυψε ένα εντυπωσιακό εύρος θεμάτων: λογική, φιλοσοφία, πολιτική, ηθική, βιολογία, φυσική φιλοσοφία, ρητορική και ποίηση. Για πολλούς αιώνες τα έργα του αποτέλεσαν βασικό σημείο αναφοράς για τη φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη στην Ευρώπη και πέρα από αυτή.
Ο Πλάτων ήταν στην 9η θέση
Στην 9η θέση βρέθηκε ο Πλάτων, μαθητής του Σωκράτη και μετέπειτα δάσκαλος του Αριστοτέλη.
Ο Πλάτων ίδρυσε την Ακαδημία στην Αθήνα, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα μάθησης της αρχαιότητας. Μέσα από τους διαλόγους του διερεύνησε ζητήματα δικαιοσύνης, γνώσης, πολιτικής, ηθικής και ανθρώπινης φύσης.
Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του βρίσκονται η Πολιτεία, η Απολογία Σωκράτους, το Συμπόσιο και οι Νόμοι.
Ο Αρχιμήδης συμπλήρωσε την πρώτη δεκάδα
Στη 10η θέση της λίστας βρέθηκε ο Αρχιμήδης από τις Συρακούσες, ένας από τους σημαντικότερους μαθηματικούς και μηχανικούς της αρχαιότητας.
Το έργο του περιλαμβάνει θεμελιώδεις μελέτες στη γεωμετρία, στη μηχανική και στην υδροστατική. Με το όνομά του συνδέεται η αρχή της άνωσης, σύμφωνα με την οποία ένα σώμα που βυθίζεται σε ένα ρευστό δέχεται προς τα πάνω δύναμη ίση με το βάρος του ρευστού που εκτοπίζει.
Η διάσημη ιστορία σύμφωνα με την οποία ο Αρχιμήδης συνειδητοποίησε την αρχή αυτή μέσα σε ένα λουτρό και βγήκε στον δρόμο φωνάζοντας «Εύρηκα!» είναι γνωστή εδώ και αιώνες. Προέρχεται όμως από μεταγενέστερη αφήγηση και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν συνέβη ακριβώς έτσι.
Ο Σωκράτης στην 13η θέση
Ο Σωκράτης, μία από τις σημαντικότερες μορφές της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, κατέλαβε τη 13η θέση.
Δεν άφησε δικά του γραπτά έργα. Όσα γνωρίζουμε για τη φιλοσοφία και τη ζωή του προέρχονται κυρίως από συγγραφείς όπως ο Πλάτων και ο Ξενοφών, αλλά και από τον Αριστοφάνη.
Η σωκρατική μέθοδος, που βασίζεται στις διαδοχικές ερωτήσεις και στην εξέταση των πεποιθήσεων του συνομιλητή, άσκησε τεράστια επιρροή στη δυτική φιλοσοφική παράδοση.
Ποιος βρισκόταν στην κορυφή της λίστας του 2012;
Στην πρώτη θέση της συγκεκριμένης ανάλυσης βρισκόταν ο Ιησούς Χριστός. Ακολουθούσαν ο Κομφούκιος στη δεύτερη θέση, ο Ισαάκ Νεύτων στην τρίτη, ο Μαχάτμα Γκάντι στην τέταρτη και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν στην πέμπτη.
Μετά τον Αριστοτέλη στην 6η θέση ακολουθούσαν ο Πορτογάλος εξερευνητής Βάσκο ντα Γκάμα στην 7η και ο Λεονάρντο ντα Βίντσι στην 8η. Ο Πλάτων και ο Αρχιμήδης συμπλήρωναν την πρώτη δεκάδα.
Ποιοι βρίσκονταν στις θέσεις 11 έως 20;
Στις επόμενες θέσεις εμφανίζονταν προσωπικότητες από εντελώς διαφορετικές εποχές και πεδία. Ο Μάο Τσετούνγκ ήταν 11ος, ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ 12ος και ο Σωκράτης 13ος.
Ακολουθούσαν ο Καρλ Μαρξ, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Βούδας, ο Nelson Mandela, ο Γαλιλαίος, ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Ιωσήφ Στάλιν.
Η παρουσία τους στην ίδια λίστα δεν σημαίνει ότι το MIT θεωρούσε τις ιδέες ή τις πράξεις τους εξίσου θετικές ή σημαντικές. Ο δείκτης επιχειρούσε να αποτυπώσει τη διεθνή ιστορική αναγνωρισιμότητα, όχι να αξιολογήσει ηθικά τις προσωπικότητες.
Η λίστα του 2012 δεν είναι η σημερινή κατάταξη του Pantheon
Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο που συχνά χάνεται όταν η συγκεκριμένη είδηση αναδημοσιεύεται χρόνια αργότερα.
Το MIT συνέχισε την έρευνα και ανέπτυξε το Pantheon, μια μεγάλη βάση δεδομένων ιστορικών προσωπικοτήτων. Η πρώτη ολοκληρωμένη έκδοση, Pantheon 1.0, περιλάμβανε 11.341 βιογραφίες που υπήρχαν σε περισσότερες από 25 γλώσσες της Wikipedia.
Οι ερευνητές δημιούργησαν επίσης έναν πιο σύνθετο δείκτη, τον Historical Popularity Index (HPI), ο οποίος συνδύαζε τον αριθμό των γλωσσών, τον χρόνο που είχε περάσει από τη γέννηση κάθε προσώπου και δεδομένα επισκεψιμότητας της Wikipedia.
Με αυτή τη διαφορετική μεθοδολογία άλλαξε και η σειρά των ονομάτων. Αυτό δείχνει ότι τέτοιες κατατάξεις δεν αποτελούν μια οριστική λίστα με τους «σημαντικότερους ανθρώπους στην ιστορία», αλλά εξαρτώνται από τα δεδομένα και τον τρόπο με τον οποίο τα μετράμε.
Γιατί παραμένει εντυπωσιακή η παρουσία των αρχαίων Ελλήνων;
Ανεξάρτητα από την ακριβή θέση σε οποιαδήποτε κατάταξη, υπάρχει ένα στοιχείο που δύσκολα περνά απαρατήρητο: άνθρωποι που έζησαν πριν από περισσότερες από δύο χιλιετίες εξακολουθούν να έχουν βιογραφίες σε δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες γλώσσες και τα έργα τους συνεχίζουν να διδάσκονται και να συζητούνται.
Ο Αριστοτέλης, ο Πλάτων, ο Αρχιμήδης και ο Σωκράτης δεν είναι απλώς γνωστά ονόματα από την αρχαιότητα. Οι ιδέες τους εξακολουθούν να εμφανίζονται στη φιλοσοφία, στα μαθηματικά, στην επιστήμη, στην πολιτική θεωρία και στην εκπαίδευση.
Και ίσως αυτό είναι πιο ενδιαφέρον από οποιονδήποτε αριθμό κατάταξης: περισσότερο από δύο χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθούμε να συζητάμε τις ερωτήσεις που έθεσαν και τις ιδέες που άφησαν πίσω τους.
