Ο Albert Bruce Sabin έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους επιστήμονες που άλλαξαν την πορεία της πολιομυελίτιδας. Ανέπτυξε το ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο που μπορούσε να χορηγηθεί από το στόμα και χρησιμοποιήθηκε σε τεράστιες εκστρατείες εμβολιασμού σε ολόκληρο τον κόσμο.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά της ιστορίας του που εξακολουθεί να εντυπωσιάζει: ο Sabin δεν θέλησε να κατοχυρώσει εμπορικά το εμβόλιό του και υποστήριζε ότι έπρεπε να παραμείνει όσο το δυνατόν πιο προσιτό, ώστε να μπορεί να φτάσει στα παιδιά ανεξάρτητα από το πόσο πλούσια ή φτωχή ήταν η χώρα όπου ζούσαν.
Ποιος ήταν ο Albert Sabin;
Ο Albert Bruce Sabin γεννήθηκε στις 26 Αυγούστου 1906 στο Białystok, μια πόλη που τότε ανήκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία και σήμερα βρίσκεται στην Πολωνία. Προερχόταν από εβραϊκή οικογένεια και το 1921 μετανάστευσε μαζί με τους δικούς του στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αρχικά ξεκίνησε σπουδές με σκοπό να γίνει οδοντίατρος, όμως το ενδιαφέρον του στράφηκε γρήγορα στη μικροβιολογία και στις λοιμώδεις νόσους. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του New York University το 1931 και είχε ήδη γίνει Αμερικανός πολίτης έναν χρόνο νωρίτερα.
Γιατί αφιέρωσε τόσα χρόνια στην πολιομυελίτιδα;
Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα η πολιομυελίτιδα ήταν μία από τις ασθένειες που προκαλούσαν τον μεγαλύτερο φόβο στους γονείς. Οι μεγάλες επιδημίες μπορούσαν μέσα σε λίγες εβδομάδες να αφήσουν χιλιάδες παιδιά με μόνιμη παράλυση.
Ο Sabin άρχισε να μελετά συστηματικά τον ιό ήδη από τη δεκαετία του 1930. Η έρευνά του βοήθησε να γίνει κατανοητό ότι ο ιός πολλαπλασιάζεται κυρίως στο έντερο, μια παρατήρηση που επηρέασε σημαντικά την προσπάθεια ανάπτυξης ενός εμβολίου που θα μπορούσε να περιορίσει όχι μόνο τη νόσο αλλά και τη μετάδοση.
Το πρώτο εμβόλιο δεν ήταν του Sabin
Πριν χρησιμοποιηθεί ευρέως το εμβόλιο του Sabin, ο Jonas Salk είχε αναπτύξει ένα διαφορετικό εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας. Το εμβόλιο Salk περιείχε αδρανοποιημένο ιό και χορηγούνταν με ένεση.
Η επιτυχία του ήταν τεράστια και άρχισε να μειώνει δραματικά τα κρούσματα. Παράλληλα όμως, αρκετοί επιστήμονες προσπαθούσαν να αναπτύξουν ένα εμβόλιο με ζωντανό αλλά εξασθενημένο ιό που θα μπορούσε να λαμβάνεται από το στόμα.
Ο Sabin δεν ήταν ο μοναδικός που εργάστηκε πάνω σε αυτή την ιδέα. Ερευνητές όπως ο Hilary Koprowski και ο Herald Cox ανέπτυσσαν επίσης ζωντανά εμβόλια. Εκείνο όμως που τελικά υιοθετήθηκε σε τεράστια κλίμακα διεθνώς ήταν το εμβόλιο που ανέπτυξε ο Sabin.
Ένα εμβόλιο που μπορούσε να δοθεί με λίγες σταγόνες
Το εμβόλιο του Sabin περιείχε εξασθενημένους ζωντανούς πολιοϊούς και δεν χρειαζόταν ένεση. Μπορούσε να χορηγηθεί με σταγόνες στο στόμα ή πάνω σε έναν κύβο ζάχαρης, γεγονός που έκανε τον μαζικό εμβολιασμό πολύ ευκολότερο.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα ήταν ότι δημιουργούσε ισχυρή ανοσία και στο έντερο, εκεί όπου πολλαπλασιάζεται ο πολιοϊός. Αυτό βοήθησε το εμβόλιο να γίνει ιδιαίτερα χρήσιμο σε εκστρατείες που είχαν στόχο να διακόψουν τη μετάδοση του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Γιατί δεν κατοχύρωσε το εμβόλιό του;
Ένα από τα πιο γνωστά στοιχεία της ιστορίας του Sabin είναι ότι δεν θέλησε να εκμεταλλευτεί εμπορικά το εμβόλιο. Παρότι υπήρχαν άνθρωποι που τον προέτρεπαν να το κατοχυρώσει, εκείνος αρνήθηκε.
Ο στόχος του ήταν να μπορεί να παραχθεί όσο το δυνατόν φθηνότερα και να χρησιμοποιηθεί σε μαζικούς εμβολιασμούς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η επιλογή του αυτή συνέβαλε ώστε το όνομά του να συνδεθεί όχι μόνο με μια μεγάλη επιστημονική επιτυχία αλλά και με την ιδέα ότι μια ιατρική ανακάλυψη μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν γίνεται ευρέως διαθέσιμη.
Τι είναι η πολιομυελίτιδα;
Η πολιομυελίτιδα είναι μια πολύ μεταδοτική ασθένεια που προκαλείται από τον πολιοϊό. Μεταδίδεται κυρίως από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, ιδιαίτερα σε συνθήκες όπου η υγιεινή και η πρόσβαση σε καθαρό νερό είναι περιορισμένες.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν εμφανίζουν σοβαρά συμπτώματα. Μερικοί μπορεί να παρουσιάσουν πυρετό, κόπωση, πονοκέφαλο, εμετό, δυσκαμψία στον αυχένα ή πόνο στα άκρα.
Σε ένα μικρό ποσοστό, όμως, ο ιός μπορεί να προσβάλει το νευρικό σύστημα και να προκαλέσει παράλυση. Περίπου μία στις 200 λοιμώξεις μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη παράλυση, ενώ όταν προσβληθούν οι μύες που είναι απαραίτητοι για την αναπνοή η νόσος μπορεί να αποβεί μοιραία.
Τα εμβόλια άλλαξαν την πορεία της νόσου
Πριν από την ευρεία χρήση των εμβολίων, η πολιομυελίτιδα προκαλούσε μεγάλες επιδημίες σε πολλές χώρες. Η ανάπτυξη των εμβολίων του Salk και του Sabin άλλαξε ριζικά αυτή την εικόνα.
Όταν ξεκίνησε η Παγκόσμια Πρωτοβουλία για την Εξάλειψη της Πολιομυελίτιδας το 1988, υπολογιζόταν ότι υπήρχαν περίπου 350.000 περιπτώσεις παραλυτικής πολιομυελίτιδας κάθε χρόνο σε περισσότερες από 125 ενδημικές χώρες.
Έκτοτε, τα κρούσματα από άγριο πολιοϊό έχουν μειωθεί περισσότερο από 99%.
Έχει εξαλειφθεί σήμερα η πολιομυελίτιδα;
Όχι ακόμη. Η τεράστια επιτυχία των εμβολιασμών έχει οδηγήσει στην εξάλειψη του άγριου πολιοϊού από το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, αλλά ο άγριος πολιοϊός τύπου 1 εξακολουθεί να μεταδίδεται ενδημικά στο Αφγανιστάν και στο Πακιστάν.
Υπάρχουν επίσης περιστατικά από κυκλοφορούντες εμβολιογενείς πολιοϊούς σε περιοχές με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη. Πρόκειται για σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες ο εξασθενημένος ιός του από του στόματος εμβολίου μπορεί, έπειτα από παρατεταμένη κυκλοφορία σε ανεπαρκώς εμβολιασμένους πληθυσμούς, να αποκτήσει ξανά την ικανότητα να προκαλεί παράλυση.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους διαφορετικές χώρες χρησιμοποιούν διαφορετικούς συνδυασμούς εμβολίων ανάλογα με την επιδημιολογική κατάσταση.
Ποια εμβόλια κατά της πολιομυελίτιδας υπάρχουν;
Υπάρχουν δύο βασικές μορφές. Το IPV περιέχει αδρανοποιημένο ιό και χορηγείται με ένεση. Το OPV περιέχει ζωντανό εξασθενημένο ιό και χορηγείται από το στόμα.
Το από του στόματος εμβόλιο έχει αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμο στις μαζικές εκστρατείες εξάλειψης, επειδή είναι εύκολο στη χορήγηση και βοηθά στη διακοπή της μετάδοσης του ιού. Σε χώρες όπου ο άγριος πολιοϊός έχει εξαλειφθεί, χρησιμοποιείται συχνά το ενέσιμο IPV ώστε να αποφεύγεται ο πολύ μικρός κίνδυνος που συνδέεται με τους ζωντανούς εξασθενημένους ιούς του OPV.
Γιατί ο εμβολιασμός εξακολουθεί να έχει σημασία;
Η πολιομυελίτιδα δεν έχει ειδική θεραπεία που να μπορεί να αναστρέψει την παράλυση όταν αυτή προκληθεί. Η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού παραμένει επομένως το βασικό μέσο προστασίας.
Όσο ο πολιοϊός εξακολουθεί να κυκλοφορεί οπουδήποτε στον κόσμο, υπάρχει πιθανότητα να μεταφερθεί ξανά σε περιοχές όπου είχε εξαφανιστεί. Αυτός είναι ο λόγος που οι διεθνείς οργανισμοί συνεχίζουν τις προσπάθειες εμβολιασμού και επιτήρησης.
Η κληρονομιά του Albert Sabin
Ο Albert Sabin πέθανε στις 3 Μαρτίου 1993, σε ηλικία 86 ετών. Δεν έζησε για να δει την οριστική παγκόσμια εξάλειψη της πολιομυελίτιδας, επειδή αυτός ο στόχος δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Έζησε όμως αρκετά για να δει τη νόσο να εξαφανίζεται από τεράστιες περιοχές του κόσμου και εκατομμύρια παιδιά να προστατεύονται χάρη στους μαζικούς εμβολιασμούς.
Η μεγαλύτερη κληρονομιά του Sabin δεν βρίσκεται μόνο στο εμβόλιο που βοήθησε να αναπτύξει. Βρίσκεται και στην απόφασή του να μη μετατρέψει αυτή την ανακάλυψη σε προσωπικό εμπορικό προνόμιο, αλλά να επιδιώξει να φτάσει όσο το δυνατόν πιο εύκολα στα παιδιά ολόκληρου του κόσμου.
