Μερικές νύχτες κακού ύπνου μπορεί να μας κάνουν να αισθανόμαστε πολύ μεγαλύτεροι από την πραγματική μας ηλικία. Αυτό δείχνει μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B.
Οι ερευνητές δεν εξέτασαν αν η έλλειψη ύπνου μας «γερνά» πραγματικά μέσα σε λίγες ημέρες, αλλά κάτι διαφορετικό: τη λεγόμενη υποκειμενική ηλικία, δηλαδή πόσων ετών αισθανόμαστε ότι είμαστε.
Τι είναι η υποκειμενική ηλικία;
Η ημερολογιακή ηλικία είναι απλή: είναι τα χρόνια που έχουν περάσει από τη γέννησή μας. Η υποκειμενική ηλικία όμως αφορά το πόσο νέοι ή μεγαλύτεροι αισθανόμαστε σε σχέση με αυτή.
Ένας άνθρωπος 50 ετών, για παράδειγμα, μπορεί να αισθάνεται σαν να είναι 40, ενώ κάποιος άλλος της ίδιας ηλικίας μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερος.
Προηγούμενες έρευνες έχουν βρει ότι το να αισθάνεται κάποιος νεότερος από τη χρονολογική του ηλικία σχετίζεται με διάφορους δείκτες καλύτερης υγείας. Πρόκειται όμως κυρίως για συσχετίσεις και δεν σημαίνει ότι το αίσθημα νεότητας από μόνο του προκαλεί μεγαλύτερη διάρκεια ζωής ή πιο «νεανικό» εγκέφαλο.
Η πρώτη μελέτη με 429 ανθρώπους
Στο πρώτο μέρος της έρευνας συμμετείχαν 429 άτομα ηλικίας από 18 έως 70 ετών.
Οι ερευνητές τούς ρώτησαν πόσων ετών αισθάνονταν, πόσες ημέρες κατά τον προηγούμενο μήνα θεωρούσαν ότι δεν είχαν κοιμηθεί αρκετά και πόσο έντονη υπνηλία ένιωθαν.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: για κάθε επιπλέον ημέρα ανεπαρκούς ύπνου μέσα στον τελευταίο μήνα, οι συμμετέχοντες αισθάνονταν κατά μέσο όρο περίπου 0,23 χρόνια μεγαλύτεροι.
Δηλαδή, όσο περισσότερες νύχτες θεωρούσαν ότι δεν είχαν κοιμηθεί αρκετά, τόσο μεγαλύτερη έτεινε να είναι και η ηλικία που αισθάνονταν.
Στη δεύτερη μελέτη περιόρισαν πραγματικά τον ύπνο
Το πρώτο μέρος της μελέτης έδειχνε μια σχέση, αλλά δεν μπορούσε να αποδείξει ότι ο ανεπαρκής ύπνος ήταν πράγματι αυτός που προκαλούσε την αλλαγή στην υποκειμενική ηλικία.
Για αυτό οι ερευνητές πραγματοποίησαν και δεύτερο πείραμα με 186 άτομα ηλικίας 18 έως 46 ετών.
Οι ίδιοι συμμετέχοντες πέρασαν από δύο διαφορετικές συνθήκες ύπνου:
- δύο νύχτες με μόλις 4 ώρες στο κρεβάτι κάθε βράδυ,
- και δύο νύχτες με 9 ώρες στο κρεβάτι κάθε βράδυ.
Έτσι οι ερευνητές μπορούσαν να συγκρίνουν τον ίδιο άνθρωπο μετά από περιορισμένο και μετά από επαρκή ύπνο.
Μετά από δύο νύχτες λίγου ύπνου ένιωθαν 4,4 χρόνια μεγαλύτεροι
Μετά τις δύο νύχτες περιορισμένου ύπνου, οι συμμετέχοντες αισθάνονταν κατά μέσο όρο 4,44 χρόνια μεγαλύτεροι σε σύγκριση με την κατάσταση κατά την οποία είχαν περάσει δύο νύχτες με 9 ώρες στο κρεβάτι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σώμα ή ο εγκέφαλός τους γέρασαν πραγματικά κατά τέσσερα χρόνια μέσα σε δύο ημέρες. Πρόκειται αποκλειστικά για την ηλικία που ένιωθαν ότι είχαν εκείνη τη στιγμή.
Η υπνηλία φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι μεγάλο μέρος της επίδρασης συνδεόταν με το πόσο νυσταγμένοι αισθάνονταν οι συμμετέχοντες.
Όταν κάποιος δήλωνε ότι αισθανόταν εξαιρετικά ξύπνιος και σε εγρήγορση, η υποκειμενική του ηλικία ήταν περίπου 4 χρόνια μικρότερη από την πραγματική του ηλικία.
Στο άλλο άκρο, όταν αισθανόταν εξαιρετικά νυσταγμένος, ένιωθε περίπου 6 χρόνια μεγαλύτερος από την πραγματική του ηλικία.
Η διαφορά μεταξύ αυτών των δύο ακραίων καταστάσεων ήταν περίπου 10 χρόνια.
Η επικεφαλής ερευνήτρια Leonie Balter το συνόψισε λέγοντας ότι η μετάβαση από την έντονη εγρήγορση στην έντονη υπνηλία μπορούσε να προσθέσει περίπου δέκα χρόνια στην ηλικία που αισθανόταν κάποιος ότι είχε.
Όχι, η έλλειψη ύπνου δεν μας γερνά 10 χρόνια μέσα σε μία νύχτα
Το συγκεκριμένο εύρημα χρειάζεται προσοχή, επειδή μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί.
Οι επιστήμονες δεν διαπίστωσαν ότι ένας άνθρωπος αποκτά βιολογικά χαρακτηριστικά κάποιου δέκα χρόνια μεγαλύτερου, ούτε ότι αρχίζει ξαφνικά να δείχνει δέκα χρόνια μεγαλύτερος.
Μετρήθηκε μόνο η αντίληψη της προσωπικής ηλικίας και η σχέση της με την υπνηλία.
Επομένως, τίτλοι όπως «ο κακός ύπνος σε γερνά δέκα χρόνια» θα ήταν παραπλανητικοί.
Γιατί έχει ενδιαφέρον το πόσο μεγάλοι αισθανόμαστε;
Μπορεί να φαίνεται απλώς σαν ψυχολογική αίσθηση, αλλά η υποκειμενική ηλικία έχει ενδιαφέρει αρκετά τους ερευνητές.
Προηγούμενες μελέτες έχουν παρατηρήσει ότι άνθρωποι που αισθάνονται νεότεροι από την πραγματική τους ηλικία εμφανίζουν συχνά καλύτερους δείκτες σωματικής και ψυχικής υγείας.
Έχουν επίσης δημοσιευθεί έρευνες που βρίσκουν συσχέτιση ανάμεσα στην υποκειμενική ηλικία και εκτιμήσεις της ηλικίας του εγκεφάλου.
Οι συσχετίσεις αυτές όμως δεν αποδεικνύουν ότι το ένα προκαλεί το άλλο. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που είναι γενικά πιο υγιής και δραστήριος να αισθάνεται ταυτόχρονα και νεότερος.
Γιατί ο καλός ύπνος μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε νεότεροι;
Ο ύπνος επηρεάζει την εγρήγορση, την ενέργεια, τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία. Όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, είναι συνηθισμένο να αισθανόμαστε πιο κουρασμένοι, λιγότερο δραστήριοι και με μικρότερη διάθεση για σωματική ή κοινωνική δραστηριότητα.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η υπνηλία μπορεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς που αλλάζουν προσωρινά το πόσο μεγάλοι αισθανόμαστε.
«Δεδομένου ότι ο ύπνος είναι απαραίτητος για τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη συνολική ευεξία, αποφασίσαμε να εξετάσουμε αν ο ύπνος κρύβει κάποιο μυστικό για τη διατήρηση μιας νεανικής αίσθησης ηλικίας», είχε εξηγήσει η Leonie Balter.
Τι σημαίνει η μελέτη για την καθημερινότητά μας;
Η έρευνα δεν μας λέει ότι υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ωρών ύπνου που θα κάνει όλους τους ανθρώπους να αισθάνονται νεότεροι.
Δείχνει όμως ότι ακόμη και μια σύντομη περίοδος σοβαρού περιορισμού του ύπνου μπορεί να αλλάξει αισθητά το πόσο γερασμένοι ή νέοι αισθανόμαστε.
Η ίδια η Balter σημείωσε ότι η προστασία του ύπνου μπορεί να είναι σημαντική για τη διατήρηση μιας πιο νεανικής αίσθησης, η οποία με τη σειρά της μπορεί να συνδέεται με μεγαλύτερο κίνητρο για δραστηριότητα και άλλες συμπεριφορές που ωφελούν την υγεία.
Το σημαντικότερο εύρημα
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης ίσως δεν είναι ο εντυπωσιακός αριθμός των «10 ετών», αλλά το πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η αντίληψή μας για τον εαυτό μας ανάλογα με το πόσο ξεκούραστοι αισθανόμαστε.
Δύο μόνο νύχτες με περιορισμένο ύπνο ήταν αρκετές ώστε οι συμμετέχοντες να αισθάνονται κατά μέσο όρο περισσότερο από τέσσερα χρόνια μεγαλύτεροι σε σχέση με όταν είχαν τη δυνατότητα να κοιμηθούν επαρκώς.
Δεν γερνάμε λοιπόν ξαφνικά επειδή περάσαμε δύο άσχημες νύχτες. Μπορεί όμως πράγματι να αισθανόμαστε αισθητά μεγαλύτεροι – και αυτό είναι ακριβώς το φαινόμενο που κατέγραψαν οι ερευνητές.
Πηγές:












