Τα αντιοξειδωτικά είναι από τα πιο συχνά συστατικά στα προϊόντα περιποίησης προσώπου. Βιταμίνη C, βιταμίνη Ε, φερουλικό οξύ, ρεσβερατρόλη και συνένζυμο Q10 εμφανίζονται σε ορούς και κρέμες με υποσχέσεις για προστασία, λάμψη και λιγότερα σημάδια γήρανσης.
Η βασική ιδέα έχει επιστημονική βάση: τα αντιοξειδωτικά μπορούν να περιορίζουν ορισμένες αντιδράσεις οξείδωσης που προκαλούνται από δραστικά μόρια στο δέρμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα αντιοξειδωτικά λειτουργούν το ίδιο ή ότι κάθε καλλυντικό που τα περιέχει προσφέρει αποδεδειγμένο αντιγηραντικό αποτέλεσμα.
Τι είναι το οξειδωτικό στρες στο δέρμα;
Κατά τον φυσιολογικό μεταβολισμό του οργανισμού δημιουργούνται δραστικά μόρια, μεταξύ των οποίων και ελεύθερες ρίζες. Επιπλέον ποσότητες μπορούν να δημιουργηθούν μετά από έκθεση σε παράγοντες όπως η υπεριώδης ακτινοβολία και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Όταν η παραγωγή αυτών των δραστικών μορφών υπερβαίνει την ικανότητα των φυσικών αμυντικών μηχανισμών του οργανισμού να τις ελέγξουν, μιλάμε για οξειδωτικό στρες.
Στο δέρμα, το οξειδωτικό στρες μπορεί να συμβάλει σε βλάβες λιπιδίων, πρωτεϊνών και DNA και συμμετέχει στους μηχανισμούς της φωτογήρανσης.
Πώς λειτουργούν τα αντιοξειδωτικά;
Τα αντιοξειδωτικά μπορούν να αντιδρούν με ορισμένα δραστικά μόρια και να περιορίζουν αλυσιδωτές αντιδράσεις οξείδωσης.
Αυτό όμως είναι μόνο η γενική αρχή. Κάθε αντιοξειδωτικό έχει διαφορετική χημική συμπεριφορά, διαφορετική σταθερότητα και διαφορετική ικανότητα να διεισδύει στο δέρμα.
Για αυτό δεν αρκεί απλώς να αναγράφεται ένα γνωστό αντιοξειδωτικό στη λίστα συστατικών. Η αποτελεσματικότητα ενός προϊόντος εξαρτάται και από:
- τη μορφή του δραστικού συστατικού,
- τη συγκέντρωση,
- το pH της σύνθεσης,
- τη συσκευασία και την προστασία από αέρα και φως,
- τη σταθερότητα του προϊόντος,
- την ικανότητα του συστατικού να φτάσει εκεί όπου μπορεί να δράσει.

Τα φυσικά αντιοξειδωτικά είναι καλύτερα από τα συνθετικά;
Όχι απαραίτητα.
Ένα συστατικό δεν γίνεται ασφαλέστερο ή αποτελεσματικότερο μόνο επειδή προέρχεται από ένα φυτό. Φυτικά εκχυλίσματα μπορούν επίσης να ερεθίσουν το δέρμα ή να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις.
Αντίστοιχα, ένα συνθετικά παρασκευασμένο συστατικό δεν είναι αυτομάτως «βλαβερό».
Στην πράξη, μεγαλύτερη σημασία έχει η ταυτότητα του συστατικού, η συγκέντρωσή του, η καθαρότητα, η συνολική φόρμουλα και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται.
Βιταμίνη C: Το πιο μελετημένο αντιοξειδωτικό
Η βιταμίνη C είναι ίσως το πιο γνωστό αντιοξειδωτικό στην περιποίηση του δέρματος και ένα από εκείνα για τα οποία υπάρχουν περισσότερα δεδομένα.
Το L-ασκορβικό οξύ έχει αντιοξειδωτική δράση και συμμετέχει στη σύνθεση του κολλαγόνου. Λειτουργεί ως συμπαράγοντας για ένζυμα που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία και τη σταθεροποίηση των ινών κολλαγόνου.
Κλινικές μελέτες συγκεκριμένων συνθέσεων έχουν δείξει βελτίωση σε ορισμένα σημάδια φωτογήρανσης και υπερμελάγχρωσης.
Υπάρχει όμως ένα σημαντικό πρόβλημα: η βιταμίνη C είναι δύσκολο συστατικό στη διαμόρφωση καλλυντικών.
Το καθαρό L-ασκορβικό οξύ είναι ασταθές και μπορεί να οξειδωθεί από τον αέρα και το φως. Χρειάζεται επίσης κατάλληλο pH ώστε να διεισδύσει αποτελεσματικά στο δέρμα.
Για αυτό δύο οροί που γράφουν «Vitamin C» στη συσκευασία δεν είναι απαραίτητα εξίσου αποτελεσματικοί.
Βιταμίνη C και αντηλιακό είναι το ίδιο πράγμα;
Όχι.
Η βιταμίνη C μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά μειώνοντας μέρος του οξειδωτικού στρες που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία. Δεν απορροφά όμως την UV ακτινοβολία όπως ένα αντηλιακό και δεν μπορεί να το αντικαταστήσει.
Η πιο πρακτική χρήση της σε μια πρωινή ρουτίνα είναι ως συμπληρωματικό βήμα πριν από την αντηλιακή προστασία.
Τι προσφέρει η βιταμίνη Ε;
Η βιταμίνη Ε, ιδιαίτερα η α-τοκοφερόλη, είναι λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό που υπάρχει φυσιολογικά και στο δέρμα.
Βοηθά στην προστασία των λιπιδίων από οξείδωση και χρησιμοποιείται συχνά σε καλλυντικά μαζί με τη βιταμίνη C.
Ο συνδυασμός έχει ενδιαφέρον επειδή οι δύο βιταμίνες μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. Σε συγκεκριμένες μελετημένες συνθέσεις, η προσθήκη φερουλικού οξέος έχει επίσης αυξήσει τη σταθερότητα και την αντιοξειδωτική δράση του συνδυασμού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιταμίνη Ε από μόνη της είναι «αντηλιακό» ή ότι κάθε κρέμα που την περιέχει προλαμβάνει τις ρυτίδες.

Τι είναι το φερουλικό οξύ;
Το φερουλικό οξύ είναι φυτικής προέλευσης αντιοξειδωτικό που χρησιμοποιείται συχνά μαζί με βιταμίνες C και Ε.
Η αξία του δεν βρίσκεται απλώς στο ότι είναι «φυσικό». Σε συγκεκριμένες φόρμουλες έχει δείξει ότι μπορεί να βελτιώνει τη χημική σταθερότητα των βιταμινών C και Ε και να ενισχύει την αντιοξειδωτική προστασία της σύνθεσης.
Το αποτέλεσμα όμως εξαρτάται από τη συνολική φόρμουλα και δεν μπορεί να γενικευτεί σε κάθε προϊόν που περιέχει τα ίδια τρία ονόματα στη λίστα συστατικών.
Τι γνωρίζουμε για τη ρεσβερατρόλη;
Η ρεσβερατρόλη είναι μια πολυφαινόλη που βρίσκεται μεταξύ άλλων στη φλούδα των σταφυλιών.
Έχει παρουσιάσει αντιοξειδωτική και άλλες βιολογικές δράσεις σε εργαστηριακές και προκλινικές μελέτες, γεγονός που έχει δημιουργήσει ενδιαφέρον για τη χρήση της στην περιποίηση του δέρματος.
Υπάρχουν και ορισμένα δεδομένα από ανθρώπινες εφαρμογές, όμως η κλινική τεκμηρίωση παραμένει πιο περιορισμένη σε σχέση με τη βιταμίνη C.
Επομένως, είναι πιο ακριβές να τη θεωρούμε ένα ενδιαφέρον και πολλά υποσχόμενο συστατικό παρά μια αποδεδειγμένη λύση κατά των ρυτίδων.
Τι μπορεί να κάνει το συνένζυμο Q10;
Το συνένζυμο Q10 είναι ένα μόριο που παράγεται φυσιολογικά από τον οργανισμό και συμμετέχει στην παραγωγή ενέργειας στα μιτοχόνδρια. Έχει επίσης αντιοξειδωτική λειτουργία.
Μελέτες δείχνουν ότι τοπικές συνθέσεις με CoQ10 μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδά του στο δέρμα και υπάρχουν ενδείξεις για βελτίωση ορισμένων παραμέτρων, όπως η τραχύτητα και το βάθος λεπτών ρυτίδων.
Τα δεδομένα είναι ενδιαφέροντα, αλλά μέρος της βιβλιογραφίας βασίζεται σε μικρές ή μη δημοσιευμένες μελέτες. Για αυτό χρειάζεται περισσότερη ανεξάρτητη κλινική έρευνα πριν θεωρηθεί ότι τα αποτελέσματα είναι εξίσου καλά τεκμηριωμένα με εκείνα άλλων δραστικών συστατικών.
Όλα τα αντιοξειδωτικά αυξάνουν το κολλαγόνο;
Όχι.
Η σχέση με το κολλαγόνο είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη βιταμίνη C, επειδή συμμετέχει άμεσα σε βιοχημικές διαδικασίες απαραίτητες για τη σύνθεσή του.
Άλλα αντιοξειδωτικά μπορεί να βοηθούν έμμεσα περιορίζοντας οξειδωτικές διαδικασίες που μπορούν να βλάψουν στοιχεία του δέρματος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι «παράγουν κολλαγόνο».
Τα αντιοξειδωτικά ενυδατώνουν;
Όχι ως γενικός κανόνας.
Η αντιοξειδωτική δράση και η ενυδάτωση είναι διαφορετικές λειτουργίες.
Ένα προϊόν με αντιοξειδωτικό μπορεί παράλληλα να είναι ενυδατικό επειδή περιέχει γλυκερίνη, υαλουρονικό οξύ, κεραμίδια, squalane ή άλλα υγραντικά και μαλακτικά συστατικά.
Δεν είναι όμως σωστό να λέμε ότι όλα τα αντιοξειδωτικά «συγκρατούν την υγρασία» ή «θρέφουν» το δέρμα.
Τα αντιοξειδωτικά απομακρύνουν τοξίνες;
Όχι. Τα καλλυντικά αντιοξειδωτικά δεν λειτουργούν κάνοντας «detox» στο δέρμα και δεν απομακρύνουν τοξίνες από τον οργανισμό.
Η βασική τους λειτουργία είναι να συμμετέχουν σε χημικές αντιδράσεις που περιορίζουν την οξείδωση και τη δράση συγκεκριμένων δραστικών μορίων.
Επίσης δεν υπάρχει λόγος να αποδίδουμε τη λάμψη από ένα προϊόν αντιοξειδωτικών σε «βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος» χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία.
Μειώνουν τη φλεγμονή και την κοκκινίλα;
Ορισμένα αντιοξειδωτικά παρουσιάζουν και αντιφλεγμονώδεις δράσεις σε εργαστηριακές ή κλινικές μελέτες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αντιοξειδωτικό είναι κατάλληλη θεραπεία για ευαίσθητο, κόκκινο ή φλεγμονώδες δέρμα.
Η κοκκινίλα μπορεί να έχει πολλές αιτίες, από απλό ερεθισμό μέχρι ροδόχρου νόσο ή δερματίτιδα.
Σε ένα ευαίσθητο δέρμα, ακόμη και ένας ισχυρός ορός βιταμίνης C μπορεί να προκαλέσει τσούξιμο ή ερεθισμό, ιδιαίτερα όταν έχει χαμηλό pH.

Γιατί δεν αρκεί να κοιτάξεις μόνο τη λίστα συστατικών;
Η παρουσία μιας ουσίας στο INCI δεν αποκαλύπτει από μόνη της αν το προϊόν έχει χρησιμοποιήσει αποτελεσματική συγκέντρωση ή αν το συστατικό παραμένει σταθερό μέχρι να εφαρμοστεί στο δέρμα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ουσίες όπως η βιταμίνη C, οι οποίες είναι ευαίσθητες στον αέρα, το φως και το pH.
Η συσκευασία έχει επίσης σημασία. Ένα αδιαφανές, καλά κλειστό δοχείο μπορεί να προστατεύει καλύτερα ένα ευαίσθητο αντιοξειδωτικό από ένα διαφανές βάζο που ανοίγει συνεχώς και εκτίθεται στον αέρα.
Τι να προσέξεις όταν αγοράζεις προϊόν με αντιοξειδωτικά;
- Μην επιλέγεις μόνο από την ένδειξη «natural». Η φυσική προέλευση δεν εγγυάται καλύτερη ασφάλεια ή αποτελεσματικότητα.
- Κοίτα το συγκεκριμένο δραστικό συστατικό. Δεν έχουν όλα τα αντιοξειδωτικά την ίδια τεκμηρίωση.
- Δώσε σημασία στη φόρμουλα. Η σταθερότητα και η απορρόφηση είναι καθοριστικές.
- Πρόσεξε τη συσκευασία. Ο αέρας και το φως μπορούν να υποβαθμίσουν ορισμένα αντιοξειδωτικά.
- Ξεκίνα σταδιακά αν έχεις ευαίσθητο δέρμα. Ακόμη και ένα αποτελεσματικό συστατικό μπορεί να ερεθίσει.
- Μην περιμένεις άμεσα αποτελέσματα. Αλλαγές σε τόνο, λεπτές γραμμές ή υφή συνήθως χρειάζονται συνεπή χρήση για εβδομάδες ή μήνες.
Και τι γίνεται με το αντηλιακό;
Τα αντιοξειδωτικά μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά σε μια πρωινή ρουτίνα, αλλά δεν αποτελούν υποκατάστατο της αντηλιακής προστασίας.
Η υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εξωτερικούς παράγοντες πρόωρης γήρανσης του δέρματος. Για αυτό η καθημερινή χρήση κατάλληλου αντηλιακού έχει μεγαλύτερη σημασία για την πρόληψη της φωτογήρανσης από την προσθήκη ενός ακόμη αντιοξειδωτικού ορού.
Ποιο αντιοξειδωτικό αξίζει περισσότερο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Αν αναζητούμε το συστατικό με την πιο καθιερωμένη σχέση με αντιοξειδωτική δράση, σύνθεση κολλαγόνου και φωτογήρανση, η βιταμίνη C είναι από τις πιο καλά μελετημένες επιλογές.
Η βιταμίνη Ε και το φερουλικό οξύ μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμα ως μέρος καλά σχεδιασμένων συνδυασμών. Η ρεσβερατρόλη και το CoQ10 είναι ενδιαφέροντα συστατικά με ενδείξεις οφέλους, αλλά με πιο περιορισμένη ή άνιση κλινική τεκμηρίωση.
Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίζουμε τη λέξη «αντιοξειδωτικό» σαν εγγύηση αποτελεσματικότητας. Το ποιο συστατικό χρησιμοποιείται, σε ποια μορφή, σε ποια φόρμουλα και με ποια στοιχεία πίσω του έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το marketing στην ετικέτα.












