Η ένδειξη «φυσικό» σε ένα καλλυντικό δεν σημαίνει ότι το προϊόν είναι αδύνατο να προκαλέσει αλλεργία ή ερεθισμό. Φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια και αρωματικές ουσίες μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα στην ευαίσθητη περιοχή γύρω από τα μάτια.
Χρειάζεται όμως μια σημαντική διάκριση: άλλο είναι η αλλεργική επιπεφυκίτιδα, που επηρεάζει την επιφάνεια του ματιού, και άλλο η δερματίτιδα των βλεφάρων, η οποία μπορεί να προκληθεί από καλλυντικά, προϊόντα περιποίησης ή ουσίες που μεταφέρονται στα βλέφαρα με τα χέρια.
Τι είναι η αλλεργική επιπεφυκίτιδα;
Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα εμφανίζεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά σε ένα αλλεργιογόνο και προκαλεί φλεγμονή στον επιπεφυκότα, τη λεπτή μεμβράνη που καλύπτει το λευκό μέρος του ματιού και το εσωτερικό των βλεφάρων.
Οι πιο συνηθισμένοι εκλυτικοί παράγοντες είναι:
- η γύρη,
- τα ακάρεα της οικιακής σκόνης,
- η μούχλα,
- το τρίχωμα και η πιτυρίδα ζώων.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως και στα δύο μάτια και μπορεί να περιλαμβάνουν:
- έντονο κνησμό,
- δακρύρροια,
- ερυθρότητα,
- πρήξιμο των βλεφάρων,
- αίσθηση σαν να υπάρχει άμμος στα μάτια.
Ο κνησμός είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικός στις οφθαλμικές αλλεργίες.
Και τι είναι η αλλεργική δερματίτιδα των βλεφάρων;
Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής είναι διαφορετική κατάσταση. Εμφανίζεται όταν το δέρμα των βλεφάρων έχει ευαισθητοποιηθεί σε κάποια ουσία και αντιδρά όταν έρθει ξανά σε επαφή μαζί της.
Τα βλέφαρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα επειδή το δέρμα τους είναι λεπτό. Μπορεί να εμφανιστούν:
- κνησμός,
- ερυθρότητα,
- πρήξιμο,
- ξηρότητα,
- ξεφλούδισμα ή ερεθισμός γύρω από τα μάτια.
Το προϊόν που προκαλεί την αντίδραση δεν χρειάζεται να έχει εφαρμοστεί απευθείας στα βλέφαρα. Ουσίες από σαμπουάν, προϊόντα μαλλιών, βερνίκια νυχιών ή κρέμες μπορούν να μεταφερθούν στην περιοχή όταν αγγίζουμε τα μάτια.
Ποια συστατικά προκαλούν συχνότερα δερματίτιδα στα βλέφαρα;
Οι μελέτες σε ανθρώπους που εξετάζονται για δερματίτιδα βλεφάρων δείχνουν ότι ορισμένες κατηγορίες αλλεργιογόνων εμφανίζονται επανειλημμένα.
| Κατηγορία | Πού μπορεί να βρίσκεται |
|---|---|
| Αρώματα | Κρέμες, καθαριστικά, σαμπουάν, μακιγιάζ, αρωματικά φυτικά εκχυλίσματα |
| Συντηρητικά | Καλλυντικά, καθαριστικά, προϊόντα περιποίησης και ορισμένα οφθαλμικά προϊόντα |
| Μέταλλα | Κοσμήματα, εργαλεία, μεταλλικά αντικείμενα και ορισμένα καλλυντικά |
| Ακρυλικά | Τεχνητά ή gel νύχια και σχετικά προϊόντα |
| Επιφανειοδραστικά | Σαμπουάν και προϊόντα καθαρισμού |
| Ορισμένα τοπικά φάρμακα | Κρέμες, αλοιφές και οφθαλμικά προϊόντα |
Δεν σημαίνει ότι οι παραπάνω ουσίες προκαλούν αλλεργία στους περισσότερους ανθρώπους. Αποτελούν όμως γνωστές πηγές αλλεργικής δερματίτιδας σε ήδη ευαισθητοποιημένα άτομα.
Μπορούν και τα φυσικά συστατικά να προκαλέσουν αλλεργία;
Ναι. Το ότι μια ουσία προέρχεται από φυτό δεν σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα δεν μπορεί να αντιδράσει σε αυτήν.
Αιθέρια έλαια, φυτικά εκχυλίσματα και φυσικές αρωματικές ουσίες περιέχουν πολλές διαφορετικές χημικές ενώσεις. Κάποιες μπορούν να λειτουργήσουν ως αλλεργιογόνα σε ευαίσθητους ανθρώπους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουμε όλα τα φυτικά συστατικά. Σημαίνει απλώς ότι η λέξη «natural» δεν αποτελεί εγγύηση ότι ένα προϊόν είναι υποαλλεργικό.
Είναι πιο ασφαλή τα φυσικά από τα «χημικά» συστατικά;
Η σύγκριση «φυσικό εναντίον χημικού» είναι παραπλανητική, επειδή όλες οι ουσίες αποτελούνται από χημικά μόρια.
Ένα συστατικό μπορεί να έχει φυτική προέλευση και να προκαλέσει αλλεργία. Ένα άλλο μπορεί να παράγεται συνθετικά και να είναι καλά ανεκτό.
Η ασφάλεια εξαρτάται από το συγκεκριμένο συστατικό, τη συγκέντρωση, τη φόρμουλα και την ευαισθησία του κάθε ανθρώπου και όχι απλώς από την προέλευσή του.
Τα αρώματα είναι σημαντικός παράγοντας
Τα αρώματα συγκαταλέγονται στα συχνότερα αλλεργιογόνα των καλλυντικών. Και εδώ η λέξη «άρωμα» δεν σημαίνει απαραίτητα μόνο συνθετικό άρωμα.
Ορισμένα αιθέρια έλαια και φυτικά εκχυλίσματα περιέχουν φυσικές αρωματικές ενώσεις που μπορούν επίσης να προκαλέσουν ευαισθητοποίηση.
Αν υπάρχει ιστορικό δερματίτιδας γύρω από τα μάτια, ένα προϊόν χωρίς άρωμα μπορεί να είναι πρακτικότερη επιλογή από ένα προϊόν που απλώς χαρακτηρίζεται «φυσικό».
Πώς καταλαβαίνεις αν φταίει ένα καλλυντικό;
Δεν είναι πάντα εύκολο. Μια αλλεργική δερματίτιδα μπορεί να εμφανιστεί ώρες ή ακόμη και ημέρες μετά την έκθεση.
Επιπλέον, το προϊόν που προκαλεί το πρόβλημα μπορεί να είναι κάτι που χρησιμοποιείς εδώ και πολύ καιρό. Η αλλεργική ευαισθητοποίηση μπορεί να αναπτυχθεί μετά από επανειλημμένες εκθέσεις.
Αν παρατηρήσεις ότι ο ερεθισμός εμφανίστηκε μετά την προσθήκη ενός νέου προϊόντος, είναι λογικό να σταματήσεις προσωρινά τη χρήση του και να αποφύγεις να προσθέσεις άλλα νέα προϊόντα μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση.
Αρκεί ένα τεστ στο χέρι πριν χρησιμοποιήσεις ένα καλλυντικό;
Ένα μικρό δοκιμαστικό τεστ σε περιοχή του δέρματος μπορεί να δείξει ότι ένα προϊόν προκαλεί άμεσο ερεθισμό, αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα εμφανιστεί αλλεργική αντίδραση αργότερα ή ότι το προϊόν είναι κατάλληλο για την περιοχή των ματιών.
Αν υπάρχει επαναλαμβανόμενη δερματίτιδα στα βλέφαρα, ο δερματολόγος ή αλλεργιολόγος μπορεί να προτείνει patch testing. Με αυτή την εξέταση μπορούν να ελεγχθούν συγκεκριμένα αλλεργιογόνα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ίδια τα προϊόντα που χρησιμοποιεί ο ασθενής.
Τι μπορείς να κάνεις αν τα μάτια αρχίσουν να σε φαγουρίζουν;
Αν υποψιάζεσαι αλλεργία, το πρώτο βήμα είναι να απομακρυνθείς όσο γίνεται από το πιθανό αλλεργιογόνο και να αποφύγεις να τρίβεις τα μάτια.
Σε ήπιες περιπτώσεις αλλεργικής επιπεφυκίτιδας μπορούν να βοηθήσουν:
- κρύες κομπρέσες,
- τεχνητά δάκρυα ή κατάλληλες οφθαλμικές πλύσεις,
- περιορισμός της έκθεσης στο γνωστό αλλεργιογόνο.
Υπάρχουν επίσης αντιισταμινικά ή άλλα αντιαλλεργικά κολλύρια. Η επιλογή τους εξαρτάται από τα συμπτώματα και είναι προτιμότερο να γίνεται με τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, ιδιαίτερα όταν το πρόβλημα επιμένει.
Μην βάζεις λάδια ή σπιτικά μείγματα μέσα στα μάτια
Λάδι καρύδας, ελαιόλαδο, αιθέρια έλαια, μέλι, ροδόσταγμα ή άλλα προϊόντα κουζίνας και περιποίησης δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σαν αυτοσχέδια κολλύρια.
Τα μάτια χρειάζονται προϊόντα που έχουν παρασκευαστεί ειδικά για οφθαλμική χρήση και πληρούν τις απαραίτητες προδιαγραφές καθαρότητας και στειρότητας.
Ένα προϊόν μπορεί να είναι ασφαλές για το δέρμα και να μην είναι κατάλληλο για την επιφάνεια του ματιού.
Πότε δεν πρέπει να υποθέσεις ότι πρόκειται απλώς για αλλεργία;
Η φαγούρα και η δακρύρροια μπορεί να ταιριάζουν με αλλεργία. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.
Ζήτησε άμεσα ιατρική αξιολόγηση αν υπάρχει:
- έντονος πόνος στο μάτι,
- ξαφνική ή σημαντική αλλαγή στην όραση,
- έντονη ευαισθησία στο φως,
- αίσθηση ότι υπάρχει ξένο σώμα που δεν υποχωρεί,
- σημαντικό πρήξιμο ή δυσκολία να ανοίξεις το μάτι,
- τραυματισμός ή χημική ουσία μέσα στο μάτι.
Αυτά τα συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν και σε καταστάσεις που χρειάζονται γρήγορη οφθαλμολογική αντιμετώπιση.
Τι γίνεται αν φοράς φακούς επαφής;
Αν εμφανιστεί σημαντική ερυθρότητα, πόνος ή ερεθισμός ενώ φοράς φακούς επαφής, αφαίρεσέ τους.
Οι χρήστες φακών επαφής χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή σε ένα κόκκινο ή επώδυνο μάτι, επειδή ορισμένες λοιμώξεις του κερατοειδούς μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα.
Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή συνοδεύονται από πόνο, φωτοφοβία ή θολή όραση, χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία οφθαλμικής υγείας.
Πώς μειώνεις τον κίνδυνο από καλλυντικά γύρω από τα μάτια;
- Σταμάτα ένα προϊόν που φαίνεται να προκαλεί επαναλαμβανόμενο ερεθισμό.
- Έλεγξε τη λίστα συστατικών αν έχεις ήδη γνωστή αλλεργία.
- Μην θεωρείς το «natural» ή «organic» εγγύηση ασφάλειας.
- Προτίμησε προϊόντα χωρίς άρωμα αν έχεις ιστορικό αλλεργίας σε αρωματικές ουσίες.
- Μην μοιράζεσαι προϊόντα ματιών με άλλα άτομα.
- Μην εφαρμόζεις μη οφθαλμικά προϊόντα μέσα στο μάτι.
- Αφαίρεσε το μακιγιάζ απαλά χωρίς έντονο τρίψιμο των βλεφάρων.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένα φυσικό καλλυντικό να προκαλέσει αλλεργία;
Ναι. Φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια και φυσικές αρωματικές ουσίες μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική αντίδραση σε ευαισθητοποιημένα άτομα. Η φυσική προέλευση δεν εγγυάται ότι ένα συστατικό είναι υποαλλεργικό.
Ποια συστατικά προκαλούν συχνότερα αλλεργία στα βλέφαρα;
Σε μελέτες ασθενών με δερματίτιδα βλεφάρων εμφανίζονται συχνά αλλεργίες σε αρώματα, συντηρητικά, μέταλλα, ακρυλικά, επιφανειοδραστικά και ορισμένα τοπικά φάρμακα. Το πραγματικό αίτιο διαφέρει όμως από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Μπορεί το βερνίκι ή το gel νυχιών να ερεθίσει τα βλέφαρα;
Ναι. Ορισμένα ακρυλικά συστατικά των προϊόντων νυχιών μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική δερματίτιδα και η ουσία μπορεί να μεταφερθεί στα βλέφαρα με τα δάχτυλα.
Πώς βρίσκω σε ποιο συστατικό έχω αλλεργία;
Σε επίμονη ή επαναλαμβανόμενη δερματίτιδα, το patch testing από ειδικό μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό αλλεργιογόνων. Ένα απλό τεστ ενός καλλυντικού στο χέρι δεν αντικαθιστά αυτή την εξέταση.
Μπορώ να βάλω φυσικό έλαιο στο μάτι για να σταματήσει η φαγούρα;
Όχι. Μην χρησιμοποιείς λάδια, αιθέρια έλαια ή άλλα μη αποστειρωμένα προϊόντα μέσα στο μάτι. Για οφθαλμικά συμπτώματα χρησιμοποίησε μόνο κατάλληλα προϊόντα και ζήτησε συμβουλή επαγγελματία υγείας όταν το πρόβλημα επιμένει.
Το σημαντικότερο είναι να μην εξισώνουμε το «φυσικό» με το «ασφαλές». Στην ευαίσθητη περιοχή των ματιών, τόσο φυσικά όσο και συνθετικά συστατικά μπορούν να προκαλέσουν αλλεργία ή ερεθισμό. Αν τα συμπτώματα επαναλαμβάνονται, η σωστή διάγνωση του πραγματικού αλλεργιογόνου είναι πολύ πιο χρήσιμη από το να αποφεύγουμε γενικά όλα τα «χημικά» ή όλα τα «φυσικά» προϊόντα.
