Το δέρμα χάνει συνεχώς μικρές ποσότητες νερού προς το περιβάλλον, ακόμη και όταν δεν ιδρώνουμε. Πρόκειται για μια φυσιολογική διαδικασία που ονομάζεται διαδερμική απώλεια νερού και επηρεάζεται από τον δερματικό φραγμό, τη θερμοκρασία, την υγρασία του αέρα και πολλούς ακόμη παράγοντες.
Όταν όμως ο προστατευτικός φραγμός του δέρματος διαταραχθεί, το νερό μπορεί να χάνεται πιο εύκολα και η επιδερμίδα να εμφανίζει ξηρότητα, τραχύτητα, ξεφλούδισμα ή αίσθηση ότι «τραβάει». Τι ακριβώς συμβαίνει και τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητά μας;
Πώς χάνει νερό το δέρμα;
Η εξωτερική στιβάδα του δέρματος λειτουργεί σαν ένας φυσικός προστατευτικός φραγμός. Βοηθά να διατηρείται το νερό μέσα στο δέρμα και ταυτόχρονα περιορίζει την είσοδο ερεθιστικών ουσιών από το περιβάλλον.
Ένα μέρος του νερού περνά φυσιολογικά μέσα από αυτή τη στιβάδα και εξατμίζεται στην επιφάνεια. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται διαδερμική απώλεια νερού ή TEWL (Transepidermal Water Loss).
Δεν υπάρχει όμως ένας συγκεκριμένος αριθμός σε ml ή λίτρα που να ισχύει για όλους. Η απώλεια μεταβάλλεται ανάλογα με το σημείο του σώματος, την ηλικία, την κατάσταση του δερματικού φραγμού, τη θερμοκρασία και την υγρασία του περιβάλλοντος.
Είναι επίσης σημαντικό να μην μπερδεύουμε τη διαδερμική απώλεια νερού με τον ιδρώτα. Η εφίδρωση είναι διαφορετικός μηχανισμός και μπορεί να αυξηθεί σημαντικά κατά την άσκηση ή σε υψηλές θερμοκρασίες.
Τι αυξάνει την απώλεια υγρασίας;
Ο δερματικός φραγμός μπορεί να επηρεαστεί από το περιβάλλον αλλά και από καθημερινές συνήθειες. Όταν εξασθενεί, το δέρμα δυσκολεύεται περισσότερο να συγκρατήσει το νερό.
- Ξηρός και κρύος αέρας: Η χαμηλή υγρασία του περιβάλλοντος μπορεί να ενισχύσει την ξηρότητα, κάτι που γίνεται συχνά αισθητό τους χειμερινούς μήνες και σε θερμαινόμενους εσωτερικούς χώρους.
- Πολύ ζεστό νερό: Τα παρατεταμένα ζεστά ντους και μπάνια μπορούν να απομακρύνουν λιπίδια από την επιφάνεια του δέρματος και να επιδεινώσουν την ξηρότητα.
- Ισχυρά καθαριστικά: Σαπούνια, προϊόντα με έντονο άρωμα και ορισμένα καθαριστικά μπορεί να ερεθίσουν ή να ξηράνουν περισσότερο το ευαίσθητο δέρμα.
- Δερματικές παθήσεις: Καταστάσεις όπως η ατοπική δερματίτιδα και η ψωρίαση συνδέονται συχνά με διαταραχή του δερματικού φραγμού και αυξημένη ξηρότητα.
- Ηλικία: Με την πάροδο των ετών το δέρμα μπορεί να παράγει λιγότερα φυσικά λιπίδια, με αποτέλεσμα να γίνεται ευκολότερα ξηρό.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι το δέρμα χρειάζεται περισσότερη ενυδάτωση;
Η ξηρότητα δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Συνήθη σημάδια είναι η τραχιά υφή, το ξεφλούδισμα, η φαγούρα, η θαμπή όψη και η αίσθηση «τραβήγματος», ιδιαίτερα μετά το πλύσιμο.
Σε πιο έντονη ξηροδερμία μπορεί να εμφανιστούν μικρές ρωγμές, κοκκινίλα ή ερεθισμός. Εάν αυτά τα συμπτώματα επιμένουν, είναι έντονα ή συνοδεύονται από πληγές, είναι προτιμότερο να αξιολογηθούν από δερματολόγο.
Τι βοηθά πραγματικά να συγκρατήσει το δέρμα την υγρασία;
Ο στόχος της σωστής ενυδάτωσης δεν είναι απλώς να προσθέσουμε νερό στην επιφάνεια. Χρειάζεται κυρίως να υποστηρίξουμε τον δερματικό φραγμό ώστε να περιορίζεται η απώλεια νερού.
Χρησιμοποιήστε ενυδατική μετά το πλύσιμο
Μια από τις πιο απλές πρακτικές είναι η εφαρμογή ενυδατικής κρέμας λίγο μετά το μπάνιο ή το πλύσιμο, όταν το δέρμα είναι ακόμη ελαφρώς νωπό. Έτσι μειώνεται η εξάτμιση του νερού από την επιφάνειά του.
Για πιο ξηρό δέρμα, οι κρέμες και οι αλοιφές συνήθως συγκρατούν καλύτερα την υγρασία από τις πολύ λεπτόρρευστες λοσιόν.
Αναζητήστε συστατικά που υποστηρίζουν τον δερματικό φραγμό
Στις ενυδατικές συνθέσεις χρησιμοποιούνται διαφορετικά συστατικά με διαφορετικό ρόλο. Μεταξύ αυτών είναι:
- Γλυκερίνη, η οποία βοηθά στην προσέλκυση και συγκράτηση νερού.
- Υαλουρονικό οξύ, που χρησιμοποιείται ευρέως σε προϊόντα ενυδάτωσης.
- Κεραμίδια, λιπίδια που αποτελούν φυσικό τμήμα του δερματικού φραγμού.
- Petrolatum και άλλα αποφρακτικά συστατικά, τα οποία δημιουργούν ένα προστατευτικό στρώμα και περιορίζουν την εξάτμιση νερού.
Όσοι έχουν ευαίσθητο ή πολύ ξηρό δέρμα συνήθως ωφελούνται από προϊόντα χωρίς άρωμα, καθώς τα αρώματα μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό σε ορισμένους ανθρώπους.
Προτιμήστε χλιαρό νερό και ήπιο καθαρισμό
Τα πολύ ζεστά και παρατεταμένα ντους μπορεί να επιδεινώσουν την ξηρότητα. Το χλιαρό νερό, η μικρότερη διάρκεια του μπάνιου και ένα ήπιο καθαριστικό είναι καλύτερες επιλογές για το δέρμα που ξηραίνεται εύκολα.
Ένας υγραντήρας μπορεί να βοηθήσει σε πολύ ξηρούς χώρους
Η θέρμανση και ο κλιματισμός μπορούν να μειώσουν την υγρασία του εσωτερικού αέρα. Όταν το περιβάλλον είναι ιδιαίτερα ξηρό, ένας σωστά συντηρημένος υγραντήρας μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους με ξηροδερμία.
Χρειάζεται να πίνουμε περισσότερο νερό για να ενυδατώσουμε το δέρμα;
Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερο νερό πίνουμε τόσο πιο ενυδατωμένο θα γίνεται το δέρμα.
Σε άτομα που ήδη λαμβάνουν επαρκή υγρά, δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η κατανάλωση πολύ περισσότερου νερού αντιμετωπίζει από μόνη της την ξηροδερμία. Η τοπική φροντίδα του δερματικού φραγμού παραμένει σημαντική.
Οι ανάγκες σε υγρά επίσης δεν είναι ίδιες για όλους. Επηρεάζονται από τη διατροφή, τη θερμοκρασία, τη σωματική δραστηριότητα και την κατάσταση της υγείας, επομένως ένας αυστηρός κανόνας όπως «όλοι πρέπει να πίνουν δύο λίτρα νερό» δεν είναι κατάλληλος για κάθε άνθρωπο.
Τι ρόλο παίζει η διατροφή;
Μια ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει φρούτα, λαχανικά, πηγές πρωτεΐνης και ωφέλιμων λιπαρών συμβάλλει στη γενικότερη υγεία, άρα και στη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος.
Τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως φρούτα και λαχανικά, συμμετέχουν στη συνολική πρόσληψη υγρών. Δεν υπάρχουν όμως συγκεκριμένες τροφές που να λειτουργούν σαν «ενυδατική κρέμα από μέσα» ή να θεραπεύουν από μόνες τους την ξηροδερμία.
Χρειάζεται διαφορετική φροντίδα ανάλογα με την εποχή;
Ναι. Τον χειμώνα, ο κρύος εξωτερικός αέρας και η θέρμανση στους εσωτερικούς χώρους μπορούν να κάνουν το δέρμα πιο ξηρό. Μπορεί επομένως να χρειάζεται πιο πλούσια ενυδατική σύνθεση ή συχνότερη εφαρμογή.
Τους θερμότερους μήνες αρκετοί άνθρωποι προτιμούν πιο ελαφριές υφές. Η προστασία από τον ήλιο παραμένει σημαντική όλο τον χρόνο, καθώς η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί βλάβες στο δέρμα και συμβάλλει στη φωτογήρανση.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο συχνά πρέπει να χρησιμοποιώ ενυδατική;
Δεν υπάρχει ένας κανόνας που να ταιριάζει σε όλους. Για ξηρό δέρμα είναι χρήσιμο να εφαρμόζεται ενυδατική τουλάχιστον μετά το μπάνιο ή το πλύσιμο και ξανά όταν εμφανίζεται ξηρότητα ή αίσθηση τραβήγματος.
Είναι καλύτερη η κρέμα ή η λοσιόν;
Οι κρέμες και οι αλοιφές είναι συνήθως πιο αποτελεσματικές για πολύ ξηρό δέρμα επειδή περιορίζουν περισσότερο την απώλεια νερού. Οι λοσιόν είναι πιο ελαφριές και μπορεί να είναι αρκετές όταν η ξηρότητα είναι ήπια.
Είναι καλύτερα τα «φυσικά» προϊόντα;
Όχι απαραίτητα. Ένα προϊόν που χαρακτηρίζεται φυσικό μπορεί επίσης να περιέχει ουσίες που προκαλούν ερεθισμό ή αλλεργική αντίδραση. Η επιλογή πρέπει να γίνεται ανάλογα με τον τύπο και τις ανάγκες του δέρματος και όχι μόνο με βάση την ένδειξη «φυσικό».
Πότε χρειάζεται δερματολόγος;
Εάν η ξηρότητα επιμένει παρά τη σωστή φροντίδα, προκαλεί έντονο κνησμό, ρωγμές, πόνο, αιμορραγία ή εκτεταμένο ερεθισμό, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Μερικές φορές πίσω από την έντονη ξηρότητα μπορεί να υπάρχει δερματολογική πάθηση που απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση.
Η σωστή ενυδάτωση της επιδερμίδας δεν εξαρτάται από έναν «μαγικό» αριθμό λίτρων νερού. Το σημαντικότερο είναι να προστατεύεται ο δερματικός φραγμός με ήπιο καθαρισμό, κατάλληλη ενυδατική φροντίδα και συνήθειες που περιορίζουν την περιττή απώλεια νερού.
