Υπάρχουν στιγμές που μια κουβέντα, μια κριτική ή ακόμη και ένα βλέμμα μπορεί να μας απασχολήσει περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε. Αναρωτιόμαστε τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς, αν εγκρίνουν τις αποφάσεις μας ή αν κάναμε κάτι λάθος.
Όταν όμως γνωρίζουμε ότι ενεργήσαμε έντιμα, αναλάβαμε τις ευθύνες μας και δεν προδώσαμε τις αξίες μας, η γνώμη των άλλων μπορεί να αποκτήσει μικρότερο βάρος. Αυτό δεν σημαίνει ότι παύουμε να πληγωνόμαστε ή ότι αγνοούμε κάθε κριτική. Σημαίνει ότι δεν αφήνουμε κάθε ξένη άποψη να καθορίζει το ποιοι είμαστε.
Τι σημαίνει πραγματικά να έχεις καθαρή συνείδηση;
Η «καθαρή συνείδηση» δεν σημαίνει ότι θεωρούμε τον εαυτό μας πάντα σωστό. Ούτε σημαίνει ότι δεν κάνουμε λάθη. Περισσότερο περιγράφει την αίσθηση ότι προσπαθούμε να ενεργούμε σύμφωνα με τις αξίες μας, χωρίς να εξαπατούμε τον εαυτό μας ή τους ανθρώπους γύρω μας.
Κάποιες φορές μάλιστα η καθαρή συνείδηση περνά μέσα από την παραδοχή ενός λάθους. Μπορεί να χρειαστεί να ζητήσουμε συγγνώμη, να διορθώσουμε κάτι ή να αναλάβουμε μια ευθύνη που θα προτιμούσαμε να αποφύγουμε.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να πείσουμε τον εαυτό μας ότι έχουμε πάντα δίκιο. Είναι να μπορούμε να κοιτάξουμε με ειλικρίνεια μια κατάσταση και να πούμε: «Έκανα ό,τι θεωρούσα σωστό με όσα γνώριζα, και αν έκανα λάθος, είμαι έτοιμος να το αναγνωρίσω».
Γιατί μας επηρεάζουν τόσο πολύ τα λόγια των άλλων;
Η αποδοχή έχει σημασία για τους περισσότερους ανθρώπους. Είναι φυσικό να μας ενδιαφέρει πώς μας βλέπει η οικογένεια, οι φίλοι, οι συνεργάτες ή οι άνθρωποι που εκτιμούμε. Γι’ αυτό και μια σκληρή κουβέντα μπορεί να μας ακολουθεί για ώρες ή ακόμη περισσότερο.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η γνώμη των άλλων γίνεται το μοναδικό μέτρο με το οποίο κρίνουμε τον εαυτό μας. Τότε μπορεί να αλλάζουμε αποφάσεις μόνο και μόνο για να μη δυσαρεστήσουμε κάποιον, να αποφεύγουμε πράγματα που θέλουμε ή να προσπαθούμε συνεχώς να αποδείξουμε την αξία μας.
Η εσωτερική σιγουριά δεν εξαφανίζει αυτή την ανάγκη για αποδοχή. Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να ξεχωρίσουμε κάτι πολύ σημαντικό: άλλο η άποψη κάποιου και άλλο η πραγματικότητα.
Δεν είναι κάθε κριτική εχθρική
Το να μην εξαρτόμαστε από τη γνώμη των άλλων δεν σημαίνει ότι πρέπει να κλείνουμε τα αυτιά μας σε κάθε παρατήρηση. Υπάρχουν φορές που ένας άνθρωπος βλέπει κάτι που εμείς δεν έχουμε προσέξει. Μια ειλικρινής κριτική μπορεί να είναι άβολη, αλλά και χρήσιμη.
Γι’ αυτό αξίζει να κάνουμε μια απλή διάκριση. Υπάρχει η κριτική που μας βοηθά να δούμε ένα λάθος και υπάρχει και η κριτική που απλώς προσπαθεί να μας μειώσει, να μας ελέγξει ή να μας επιβάλει τις επιλογές κάποιου άλλου.
Δεν χρειάζεται ούτε να αποδεχόμαστε τα πάντα ούτε να απορρίπτουμε τα πάντα. Μπορούμε να ακούμε, να σκεφτόμαστε και στη συνέχεια να αποφασίζουμε τι έχει πραγματική αξία για εμάς.
Η αυτογνωσία κάνει τη διαφορά
Όσο καλύτερα γνωρίζουμε τι έχει σημασία για εμάς, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να ξεχωρίζουμε τη χρήσιμη συμβουλή από την άσκοπη κριτική. Αν δεν έχουμε ξεκαθαρίσει τις δικές μας αξίες, κάθε ισχυρή γνώμη μπορεί να μας παρασύρει προς διαφορετική κατεύθυνση.
Η αυτογνωσία δεν έρχεται απαραίτητα από κάποια περίπλοκη διαδικασία. Μπορεί να αρχίσει με μερικές απλές ερωτήσεις: Γιατί θέλω να πάρω αυτή την απόφαση; Το κάνω επειδή το πιστεύω ή επειδή φοβάμαι τι θα πουν; Θα αισθάνομαι εντάξει με την επιλογή μου όταν μείνω μόνος με τις σκέψεις μου;
Ακόμη και το να γράψουμε κάπου όσα σκεφτόμαστε μπορεί να μας βοηθήσει να τα δούμε πιο καθαρά. Δεν χρειάζεται να βρούμε όλες τις απαντήσεις αμέσως. Αρκεί να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας.
Να ζεις σύμφωνα με τις αξίες σου δεν σημαίνει να κάνεις πάντα ό,τι θέλεις
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρεξήγηση. Το να ακολουθούμε τη συνείδησή μας δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αγνοούμε τους άλλους ή τις συνέπειες των πράξεών μας επειδή «έτσι νιώθουμε».
Στη ζωή υπάρχουν υποχρεώσεις, συμβιβασμοί και ευθύνες. Οι αποφάσεις μας επηρεάζουν ανθρώπους που αγαπάμε, συνεργάτες, οικογένεια και φίλους. Η προσωπική ελευθερία χρειάζεται να συνυπάρχει με τον σεβασμό και την υπευθυνότητα.
Η πραγματική εσωτερική ισορροπία βρίσκεται κάπου ανάμεσα: να μπορείς να ακούς τους άλλους χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου και να υπερασπίζεσαι τις επιλογές σου χωρίς να θεωρείς ότι μόνο εσύ μπορείς να έχεις δίκιο.
Δεν χρειάζεται να εξηγείς τον εαυτό σου σε όλους
Ένα μεγάλο μέρος της ψυχικής μας ενέργειας μπορεί να χάνεται στην προσπάθεια να πείσουμε τους άλλους ότι οι αποφάσεις μας είναι σωστές. Θέλουμε να μας καταλάβουν, να συμφωνήσουν μαζί μας και, ιδανικά, να μας δικαιώσουν.
Αλλά αυτό δεν είναι πάντα δυνατό. Δύο άνθρωποι μπορεί να γνωρίζουν ακριβώς τα ίδια γεγονότα και παρ’ όλα αυτά να βλέπουν μια κατάσταση διαφορετικά. Οι εμπειρίες, οι προτεραιότητες και οι αξίες τους δεν είναι ίδιες.
Μερικές φορές λοιπόν αρκεί να εξηγήσεις τη θέση σου καθαρά και με σεβασμό. Από εκεί και πέρα, δεν είναι υποχρεωτικό να κερδίσεις την έγκριση όλων.
Η ήρεμη συνείδηση δεν σημαίνει αδιαφορία
Το να είσαι εντάξει με τον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι τα λόγια των άλλων δεν θα σε πονέσουν ποτέ. Ούτε ότι θα αντιμετωπίζεις κάθε σύγκρουση χωρίς αμφιβολίες. Είμαστε άνθρωποι και είναι φυσικό να επηρεαζόμαστε.
Η διαφορά είναι ότι μια ξένη άποψη δεν χρειάζεται να αποκτά αυτόματα εξουσία πάνω στη ζωή μας. Μπορούμε να την ακούσουμε, να κρατήσουμε ό,τι θεωρούμε χρήσιμο και να αφήσουμε στην άκρη ό,τι δεν μας ανήκει.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική αξία της φράσης «αν έχεις καθαρή συνείδηση, δεν σε αγγίζουν τα λόγια των άλλων». Όχι στο να γίνουμε άτρωτοι, αλλά στο να μη χρειάζεται κάθε φορά να παραδίδουμε την ηρεμία και την αυτοεκτίμησή μας στα χέρια κάποιου άλλου.
Γιατί στο τέλος δεν μπορούμε να ελέγξουμε τι θα πουν οι άνθρωποι για εμάς. Μπορούμε όμως να προσπαθούμε να ζούμε με τέτοιο τρόπο ώστε, όταν μένουμε μόνοι με τον εαυτό μας, να μη χρειάζεται να απολογούμαστε στη δική μας συνείδηση.
