Στη Γη έχουμε συνηθίσει έναν κύκλο μέρας και νύχτας που διαρκεί περίπου 24 ώρες. Στους άλλους πλανήτες όμως τα πράγματα μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικά: μια «μέρα» μπορεί να τελειώνει σε λιγότερο από 10 ώρες ή να διαρκεί για μήνες με τα δικά μας δεδομένα.
Η αιτία βρίσκεται κυρίως στην ταχύτητα με την οποία κάθε πλανήτης περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: η διάρκεια μιας περιστροφής δεν είναι πάντοτε ίδια με τον χρόνο από μία ανατολή του Ήλιου μέχρι την επόμενη.
Τι καθορίζει τη διάρκεια της μέρας σε έναν πλανήτη;
Η περιστροφή ενός πλανήτη γύρω από τον άξονά του είναι ο βασικός λόγος που δημιουργούνται μέρα και νύχτα. Η πλευρά που είναι στραμμένη προς τον Ήλιο φωτίζεται, ενώ η αντίθετη βρίσκεται στο σκοτάδι.
Στη Γη μία πλήρης περιστροφή σε σχέση με τα μακρινά άστρα διαρκεί περίπου 23 ώρες και 56 λεπτά, ενώ η ηλιακή μας ημέρα, από ένα μεσημέρι μέχρι το επόμενο, είναι περίπου 24 ώρες.
Η διάρκεια του φωτός και του σκοταδιού, όμως, δεν είναι πάντοτε 12 ώρες. Αλλάζει ανάλογα με την εποχή και το γεωγραφικό πλάτος, εξαιτίας κυρίως της κλίσης του άξονα της Γης.
Άρης: Η μέρα που μοιάζει περισσότερο με τη δική μας
Από όλους τους πλανήτες, ο Άρης έχει έναν ημερήσιο κύκλο που θυμίζει περισσότερο τη Γη. Μία ημέρα στον Άρη ονομάζεται sol και διαρκεί περίπου 24 ώρες και 39 λεπτά.
Η διαφορά από τη γήινη ημέρα είναι επομένως μόλις περίπου 39 λεπτά. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ομάδες που χειρίζονται διαστημικά οχήματα στον Άρη συχνά οργανώνουν τις εργασίες τους σύμφωνα με το τοπικό αρειανό ρολόι.
Ο άξονας του Άρη έχει επίσης κλίση περίπου 25°, κοντά στις 23,4° της Γης. Έτσι ο Άρης διαθέτει εποχές, αν και διαρκούν περισσότερο επειδή χρειάζεται περίπου 687 γήινες ημέρες για να ολοκληρώσει μία περιφορά γύρω από τον Ήλιο.
Περισσότερα στοιχεία υπάρχουν στην επίσημη σελίδα της NASA για τον Άρη.
Ερμής: Μία ηλιακή μέρα διαρκεί 176 γήινες ημέρες
Ο Ερμής είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα για το γιατί πρέπει να ξεχωρίζουμε την περιστροφή ενός πλανήτη από την ηλιακή του ημέρα.
Ο πλανήτης χρειάζεται περίπου 59 γήινες ημέρες για να ολοκληρώσει μία περιστροφή γύρω από τον άξονά του. Επειδή όμως ταυτόχρονα κινείται πολύ γρήγορα γύρω από τον Ήλιο, ο χρόνος από ένα μεσημέρι μέχρι το επόμενο είναι πολύ μεγαλύτερος.
Μία πλήρης ηλιακή ημέρα στον Ερμή διαρκεί περίπου 176 γήινες ημέρες. Είναι μάλιστα δύο φορές μεγαλύτερη από το έτος του Ερμή, αφού ο πλανήτης ολοκληρώνει μία περιφορά γύρω από τον Ήλιο σε μόλις 88 γήινες ημέρες.
Η εξαιρετικά αργή εναλλαγή φωτός και σκοταδιού, σε συνδυασμό με την εξαιρετικά αραιή εξώσφαιρά του, συμβάλλει στις τεράστιες θερμοκρασιακές διαφορές μεταξύ φωτισμένων και σκοτεινών περιοχών.
Περισσότερα στοιχεία υπάρχουν στην επίσημη σελίδα της NASA για τον Ερμή.
Αφροδίτη: Ο Ήλιος ανατέλλει από τη δύση
Η Αφροδίτη έχει μία από τις πιο παράξενες περιστροφές στο Ηλιακό Σύστημα. Χρειάζεται περίπου 243 γήινες ημέρες για μία περιστροφή γύρω από τον άξονά της.
Ακόμη πιο ασυνήθιστο είναι ότι περιστρέφεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από τους περισσότερους πλανήτες. Για έναν υποθετικό παρατηρητή στην επιφάνειά της, ο Ήλιος θα φαινόταν να ανατέλλει από τη δύση και να δύει στην ανατολή.
Επειδή η Αφροδίτη κινείται ταυτόχρονα γύρω από τον Ήλιο, η ηλιακή της ημέρα είναι περίπου 117 γήινες ημέρες.
Η κλίση που σχετίζεται με τις εποχικές μεταβολές είναι μικρή, περίπου 3°, οπότε δεν εμφανίζει έντονες εποχές όπως η Γη.
Δίας: Η μικρότερη μέρα στο Ηλιακό Σύστημα
Ο Δίας βρίσκεται στο άλλο άκρο. Παρότι είναι ο μεγαλύτερος πλανήτης, περιστρέφεται εντυπωσιακά γρήγορα.
Μία ημέρα στον Δία διαρκεί περίπου 9,9 ώρες, τη μικρότερη από οποιονδήποτε πλανήτη του Ηλιακού Συστήματος.
Ο Δίας είναι αέριος γίγαντας και δεν διαθέτει στερεή επιφάνεια σαν τη Γη. Η ατμόσφαιρά του επίσης δεν περιστρέφεται παντού με ακριβώς την ίδια ταχύτητα, γι’ αυτό η έννοια της περιστροφής είναι πιο σύνθετη από ό,τι σε έναν βραχώδη πλανήτη.
Η γρήγορη περιστροφή συμβάλλει στο να είναι ο Δίας εμφανώς πεπλατυσμένος στους πόλους και διογκωμένος στον ισημερινό.
Περισσότερα στοιχεία υπάρχουν στην επίσημη σελίδα της NASA για τον Δία.
Κρόνος: Μία μέρα σε περίπου 10,7 ώρες
Ο Κρόνος περιστρέφεται επίσης εξαιρετικά γρήγορα. Μία ημέρα του διαρκεί περίπου 10,7 ώρες, γεγονός που του δίνει τη δεύτερη μικρότερη ημέρα μεταξύ των πλανητών μετά τον Δία.
Όπως ο Δίας, έτσι και ο Κρόνος είναι γίγαντας χωρίς στερεή επιφάνεια. Διαφορετικές περιοχές της ατμόσφαιράς του μπορούν να κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες, οπότε η ακριβής μέτρηση της εσωτερικής περιστροφής του ήταν πιο δύσκολη από ό,τι στους βραχώδεις πλανήτες.
Ουρανός: Ένας πλανήτης που μοιάζει να περιστρέφεται ξαπλωμένος
Ο Ουρανός ολοκληρώνει μία περιστροφή σε περίπου 17 ώρες. Το πραγματικά εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του όμως δεν είναι η διάρκεια της ημέρας του, αλλά η κλίση του άξονά του.
Ο άξονάς του έχει κλίση περίπου 98°, με αποτέλεσμα ο πλανήτης να φαίνεται σχεδόν σαν να περιστρέφεται «ξαπλωμένος» καθώς κινείται γύρω από τον Ήλιο.
Ο Ουρανός χρειάζεται περίπου 84 γήινα χρόνια για μία περιφορά. Η ακραία κλίση του δημιουργεί επίσης ακραίες εποχές: σε ορισμένες περιοχές ενός ημισφαιρίου μπορεί να υπάρχει συνεχές σκοτάδι για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα, που φτάνουν σε δεκαετίες.
Ποσειδώνας: Μέρα 16 ωρών και εποχές δεκαετιών
Ο μακρινός Ποσειδώνας περιστρέφεται μία φορά περίπου κάθε 16 ώρες. Παρότι βρίσκεται περίπου 30 φορές πιο μακριά από τον Ήλιο από ό,τι η Γη, η ημέρα του είναι μικρότερη από τη δική μας.
Ο άξονάς του έχει κλίση περίπου 28°, επομένως εμφανίζει εποχές. Επειδή όμως χρειάζεται περίπου 165 γήινα χρόνια για να ολοκληρώσει μία περιφορά γύρω από τον Ήλιο, κάθε εποχή μπορεί να διαρκεί πάνω από 40 γήινα χρόνια.
Πόσο διαρκεί λοιπόν μία μέρα σε κάθε πλανήτη;
- Ερμής: περίπου 176 γήινες ημέρες για μία ηλιακή ημέρα, παρότι περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του σε περίπου 59 ημέρες.
- Αφροδίτη: περίπου 117 γήινες ημέρες για μία ηλιακή ημέρα.
- Γη: περίπου 24 ώρες.
- Άρης: περίπου 24 ώρες και 39 λεπτά.
- Δίας: περίπου 9,9 ώρες.
- Κρόνος: περίπου 10,7 ώρες.
- Ουρανός: περίπου 17 ώρες.
- Ποσειδώνας: περίπου 16 ώρες.
Γιατί η διάρκεια της μέρας δεν καθορίζει μόνη της τη θερμοκρασία;
Ένας πλανήτης με μεγάλη ημέρα δεν είναι απαραίτητα θερμότερος και ένας πλανήτης με μικρή ημέρα δεν είναι απαραίτητα ψυχρότερος. Η θερμοκρασία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η απόσταση από τον Ήλιο, η σύσταση και το πάχος της ατμόσφαιρας, η ανακλαστικότητα της επιφάνειας και η εσωτερική ενέργεια του πλανήτη.
Η Αφροδίτη είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Παρότι δεν είναι ο πλησιέστερος πλανήτης στον Ήλιο, είναι ο θερμότερος, επειδή η πολύ πυκνή ατμόσφαιρά της δημιουργεί ένα εξαιρετικά ισχυρό φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Ένας διαφορετικός χρόνος σε κάθε κόσμο
Η Γη μάς έχει κάνει να θεωρούμε φυσιολογικό το 24ωρο, όμως σε πλανητική κλίμακα δεν υπάρχει μία «κανονική» διάρκεια ημέρας. Ο Δίας ολοκληρώνει τον κύκλο του πριν περάσουν 10 γήινες ώρες, ενώ στον Ερμή ο Ήλιος μπορεί να χρειαστεί 176 γήινες ημέρες για να επιστρέψει στην ίδια θέση του ουρανού.
Και η διάρκεια δεν είναι η μόνη διαφορά. Η Αφροδίτη περιστρέφεται ανάποδα, ο Ουρανός σχεδόν στο πλάι και στον Άρη το ημερήσιο ρολόι μοιάζει εντυπωσιακά με το δικό μας. Το απλό ερώτημα «πόσο διαρκεί μία μέρα;» αποκαλύπτει τελικά πόσο διαφορετικοί μπορούν να είναι οι κόσμοι του Ηλιακού Συστήματος.
Πηγές:
