Τρίχες υπάρχουν σχεδόν σε ολόκληρη την επιφάνεια του ανθρώπινου σώματος, από το τριχωτό της κεφαλής και τα φρύδια μέχρι τα χέρια και τα πόδια. Υπάρχουν όμως ορισμένες χαρακτηριστικές εξαιρέσεις: οι παλάμες και τα πέλματα.
Ο λόγος δεν είναι ότι οι τρίχες προσπαθούν να αναπτυχθούν εκεί αλλά εμποδίζονται από το παχύ δέρμα. Οι περιοχές αυτές καλύπτονται από έναν διαφορετικό τύπο δέρματος, γνωστό ως άτριχο ή glabrous skin, ο οποίος φυσιολογικά δεν περιέχει τριχοθυλάκια.
Η τρίχα ξεκινά πάντα από ένα τριχοθυλάκιο
Κάθε τρίχα του σώματος παράγεται μέσα σε μια μικροσκοπική δομή του δέρματος που ονομάζεται τριχοθυλάκιο. Στη βάση του θυλάκου βρίσκονται κύτταρα που πολλαπλασιάζονται και διαφοροποιούνται, σχηματίζοντας σταδιακά το στέλεχος της τρίχας.
Η τρίχα που βλέπουμε πάνω από την επιφάνεια του δέρματος αποτελείται κυρίως από κερατινοποιημένα κύτταρα. Το ζωντανό και βιολογικά ενεργό τμήμα βρίσκεται βαθύτερα, μέσα στον θύλακο.
Πώς μεγαλώνουν οι τρίχες
Τα τριχοθυλάκια δεν παράγουν συνεχώς τρίχα με τον ίδιο ρυθμό. Ακολουθούν έναν επαναλαμβανόμενο βιολογικό κύκλο.
- Αναγενής φάση (anagen): είναι η ενεργή περίοδος ανάπτυξης, κατά την οποία παράγεται και επιμηκύνεται η τρίχα.
- Καταγενής φάση (catagen): είναι μια σύντομη μεταβατική περίοδος κατά την οποία η ανάπτυξη σταματά και το κατώτερο τμήμα του θυλάκου υποχωρεί.
- Τελογενής φάση (telogen): είναι η περίοδος ηρεμίας, κατά την οποία η τρίχα παραμένει στον θύλακο χωρίς να μεγαλώνει ενεργά.
- Εξογενής φάση (exogen): είναι η φάση κατά την οποία η παλιά τρίχα αποβάλλεται.
Η διάρκεια κάθε φάσης διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την περιοχή του σώματος. Γι’ αυτό, για παράδειγμα, τα μαλλιά μπορούν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερο μήκος από τα φρύδια.
Τι διαφορετικό έχουν οι παλάμες και τα πέλματα
Το δέρμα του ανθρώπινου σώματος δεν είναι ίδιο παντού. Οι παλάμες των χεριών και τα πέλματα των ποδιών καλύπτονται από έναν ειδικό τύπο δέρματος που ονομάζεται glabrous skin, δηλαδή άτριχο δέρμα.
Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του σε σχέση με το θέμα της τριχοφυΐας είναι απλό: δεν διαθέτει τριχοθυλάκια. Εφόσον δεν υπάρχει θύλακος, δεν υπάρχει και η ανατομική δομή που θα μπορούσε να παράγει τρίχα.
Αυτός είναι ο πραγματικός λόγος για τον οποίο οι παλάμες και τα πέλματα παραμένουν χωρίς τρίχες.
Το παχύ δέρμα δεν είναι η αιτία της απουσίας τριχών
Οι παλάμες και ιδιαίτερα τα πέλματα έχουν πράγματι πολύ παχύτερη επιδερμίδα σε σχέση με πολλές άλλες περιοχές του σώματος. Διαθέτουν επίσης μια επιπλέον χαρακτηριστική στιβάδα της επιδερμίδας, τη διαυγή στιβάδα (stratum lucidum), καθώς και ιδιαίτερα παχιά κεράτινη στιβάδα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πάχος «μπλοκάρει» την ανάπτυξη μιας τρίχας. Το άτριχο δέρμα έχει διαφορετική ανατομική οργάνωση από το τριχωτό δέρμα και δεν σχηματίζει φυσιολογικά τριχοθυλάκια.
Το πάχος και η απουσία τριχών είναι επομένως δύο χαρακτηριστικά του ίδιου εξειδικευμένου τύπου δέρματος και όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Γιατί το δέρμα αυτό είναι τόσο διαφορετικό
Οι παλάμες και τα πέλματα αποτελούν περιοχές που έρχονται συνεχώς σε μηχανική επαφή με το περιβάλλον. Τα χέρια χρησιμοποιούνται για να πιάνουμε και να χειριζόμαστε αντικείμενα, ενώ τα πέλματα δέχονται σημαντικές πιέσεις κατά τη στάση και το περπάτημα.
Το άτριχο δέρμα έχει ανατομικά χαρακτηριστικά που το καθιστούν κατάλληλο για αυτές τις λειτουργίες. Η παχιά κεράτινη στιβάδα προσφέρει μεγαλύτερη αντοχή στην τριβή, ενώ οι χαρακτηριστικές δερματογλυφικές γραμμές των δαχτύλων και των παλαμών συνδέονται με τη μηχανική επαφή και την αφή.
Οι παλάμες είναι πολύ πιο ευαίσθητες απ’ όσο φαίνονται
Παρότι δεν έχουν τρίχες, οι παλάμες δεν στερούνται αισθητικών δομών. Αντίθετα, το άτριχο δέρμα διαθέτει εξειδικευμένους μηχανοϋποδοχείς που αντιλαμβάνονται την πίεση, τις δονήσεις, την κίνηση πάνω στο δέρμα και άλλες μορφές μηχανικού ερεθίσματος.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται τα σωμάτια Meissner, τα σωμάτια Pacini και άλλες αισθητικές απολήξεις. Στα δάχτυλα και στις παλάμες η υψηλή πυκνότητα τέτοιων υποδοχέων συμβάλλει στην πολύ λεπτή αίσθηση της αφής.
Έτσι μπορούμε, για παράδειγμα, να αντιληφθούμε μικρές διαφορές στην υφή ενός αντικειμένου ακόμη και χωρίς να το κοιτάζουμε.
Γιατί υπάρχουν ιδρωτοποιοί αδένες αλλά όχι τρίχες
Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό είναι ότι οι παλάμες και τα πέλματα διαθέτουν μεγάλο αριθμό εκκρινών ιδρωτοποιών αδένων, παρότι δεν διαθέτουν τριχοθυλάκια.
Οι αδένες αυτοί εκβάλλουν απευθείας στην επιφάνεια του δέρματος. Αυτό διαφέρει από τους σμηγματογόνους αδένες, οι οποίοι συνδέονται συνήθως με τριχοθυλάκια και απουσιάζουν από το φυσιολογικό παλαμιαίο και πελματιαίο δέρμα.
Γι’ αυτό οι παλάμες μπορούν να ιδρώνουν έντονα χωρίς να έχουν ούτε μία φυσιολογική τρίχα.
Οι ορμόνες μπορούν να δημιουργήσουν τρίχες στις παλάμες;
Οι ορμόνες, και ιδιαίτερα τα ανδρογόνα, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την τριχοφυΐα σε περιοχές που διαθέτουν τριχοθυλάκια. Κατά την εφηβεία, για παράδειγμα, ορισμένες λεπτές τρίχες μετατρέπονται σε παχύτερες και πιο σκουρόχρωμες.
Στις παλάμες και τα πέλματα όμως δεν υπάρχουν φυσιολογικά τριχοθυλάκια για να ανταποκριθούν σε αυτά τα ορμονικά ερεθίσματα. Για αυτό ακόμη και μεγάλες ορμονικές αλλαγές δεν προκαλούν φυσιολογική τριχοφυΐα σε αυτές τις περιοχές.
Μπορεί να εμφανιστεί ποτέ τρίχα στην παλάμη;
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, όχι. Εφόσον το παλαμιαίο και πελματιαίο δέρμα δεν διαθέτει τριχοθυλάκια, δεν μπορεί απλώς να αρχίσει να παράγει τρίχες επειδή αλλάζουν οι ορμόνες, η ηλικία ή η διατροφή.
Υπάρχουν εξαιρετικά σπάνιες ιατρικές περιπτώσεις στις οποίες ιστός που περιέχει τριχοθυλάκια μεταφέρεται χειρουργικά σε μια παλάμη, για παράδειγμα μέσω δερματικού μοσχεύματος. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να αναπτυχθούν τρίχες από τους θυλάκους του μεταφερμένου δέρματος.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το φυσιολογικό δέρμα της παλάμης απέκτησε ξαφνικά τριχοθυλάκια.
Πού αλλού δεν έχουμε φυσιολογικά τριχοθυλάκια
Οι παλάμες και τα πέλματα είναι οι πιο χαρακτηριστικές περιοχές άτριχου δέρματος, αλλά δεν είναι οι μόνες επιφάνειες του ανθρώπινου σώματος χωρίς φυσιολογική τριχοφυΐα.
Άτριχες είναι επίσης, μεταξύ άλλων, οι παλαμιαίες επιφάνειες των δαχτύλων. Σε ορισμένες άλλες περιοχές, όπως τμήματα των χειλιών, η ανατομία του επιθηλίου επίσης διαφέρει από το συνηθισμένο τριχωτό δέρμα.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί δεν μεγαλώνουν τρίχες στις παλάμες;
Επειδή το φυσιολογικό δέρμα της παλάμης δεν περιέχει τριχοθυλάκια. Χωρίς τριχοθυλάκιο δεν μπορεί να σχηματιστεί τρίχα.
Τα πέλματα δεν έχουν τρίχες επειδή το δέρμα είναι πολύ παχύ;
Όχι. Τα πέλματα έχουν πράγματι πολύ παχιά επιδερμίδα, αλλά αυτό δεν είναι ο μηχανισμός που εμποδίζει τις τρίχες. Το πελματιαίο δέρμα είναι εξαρχής ειδικός άτριχος τύπος δέρματος χωρίς τριχοθυλάκια.
Οι ορμόνες μπορούν να κάνουν να εμφανιστούν τρίχες στις παλάμες;
Όχι υπό φυσιολογικές συνθήκες. Οι ορμόνες μπορούν να επηρεάζουν υπάρχοντα τριχοθυλάκια, όχι να δημιουργούν από το μηδέν φυσιολογικούς θυλάκους εκεί όπου δεν υπάρχουν.
Γιατί οι παλάμες έχουν γραμμές και αποτυπώματα;
Το άτριχο δέρμα των παλαμών και των δαχτύλων σχηματίζει χαρακτηριστικές δερματογλυφικές ακρολοφίες. Το μοτίβο τους δημιουργεί τα γνωστά δακτυλικά αποτυπώματα και σχετίζεται με την εξειδικευμένη μηχανική και αισθητική λειτουργία αυτών των περιοχών.
Οι παλάμες έχουν ιδρωτοποιούς αδένες;
Ναι. Διαθέτουν πολλούς εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες, οι οποίοι λειτουργούν ανεξάρτητα από τα τριχοθυλάκια.
Η απουσία τριχών στις παλάμες και τα πέλματα λοιπόν δεν είναι ένα παράξενο «κενό» στην τριχοφυΐα μας. Είναι χαρακτηριστικό ενός εξειδικευμένου τύπου δέρματος που διαθέτει διαφορετική ανατομή από το μεγαλύτερο μέρος του σώματος και είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένος στην αφή, την τριβή και τη μηχανική επαφή.
Πηγές:












