Ο βήχας μπορεί να είναι ενοχλητικός, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί έναν σημαντικό μηχανισμό προστασίας του αναπνευστικού συστήματος. Με μια απότομη και ισχυρή εκπνοή, το σώμα προσπαθεί να καθαρίσει τους αεραγωγούς από βλέννα, ξένα σωματίδια και άλλους ερεθιστικούς παράγοντες.
Τις περισσότερες φορές συνοδεύει ένα κοινό κρυολόγημα ή άλλη λοίμωξη και περνά σταδιακά. Ο βήχας όμως δεν είναι ασθένεια από μόνος του: είναι σύμπτωμα και, όταν επιμένει ή συνοδεύεται από συγκεκριμένα προειδοποιητικά σημάδια, η αιτία του χρειάζεται διερεύνηση.
Τι ακριβώς συμβαίνει όταν βήχουμε;
Ο βήχας είναι ένα σύνθετο αντανακλαστικό. Ερεθίσματα στους αεραγωγούς ενεργοποιούν αισθητικά νεύρα, το μήνυμα μεταφέρεται στο νευρικό σύστημα και ακολουθεί μια συντονισμένη κίνηση του λάρυγγα και των αναπνευστικών μυών.
Ένας τυπικός βήχας περιλαμβάνει τρία βασικά στάδια:
- Βαθιά εισπνοή: εισέρχεται αέρας στους πνεύμονες.
- Συμπίεση: η γλωττίδα κλείνει προσωρινά και οι μύες του θώρακα και της κοιλιάς αυξάνουν την πίεση.
- Απότομη εκπνοή: η γλωττίδα ανοίγει και δημιουργείται ισχυρή ροή αέρα προς τα έξω.
Αυτή η γρήγορη ροή αέρα μπορεί να μετακινήσει βλέννα και σωματίδια προς τον λαιμό ώστε να απομακρυνθούν από τους αεραγωγούς.
Πόσο γρήγορος είναι πραγματικά ένας βήχας;
Η εκπνευστική ροή κατά τον βήχα μπορεί να είναι πολύ υψηλή, επειδή δημιουργείται μεγάλη πίεση μέσα στον θώρακα και στη συνέχεια ο αέρας απελευθερώνεται απότομα.
Δεν υπάρχει όμως ένας αξιόπιστος αριθμός, όπως «100 χλμ./ώρα», που να περιγράφει κάθε βήχα. Οι μετρήσεις και οι εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον άνθρωπο, τη δύναμη των αναπνευστικών μυών, τον όγκο αέρα στους πνεύμονες και τη μέθοδο μέτρησης.
Το σημαντικό δεν είναι η εντυπωσιακή ταχύτητα αλλά το αποτέλεσμα: η υψηλή ροή αέρα βοηθά στη μετακίνηση εκκρίσεων και ξένων σωματιδίων από τους αεραγωγούς.
Γιατί μπορεί να μεταδίδεται μια λοίμωξη όταν βήχουμε;
Αν κάποιος έχει λοίμωξη του αναπνευστικού, ο βήχας μπορεί να απελευθερώσει στον αέρα αναπνευστικά σταγονίδια και μικρότερα σωματίδια που περιέχουν παθογόνους μικροοργανισμούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε βήχας είναι μεταδοτικός. Ένας βήχας λόγω άσθματος, παλινδρόμησης, αλλεργίας ή καπνού, για παράδειγμα, δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Όταν υπάρχει λοίμωξη, καλύψτε τη μύτη και το στόμα με χαρτομάντιλο όταν βήχετε ή φτερνίζεστε. Αν δεν υπάρχει χαρτομάντιλο, χρησιμοποιήστε το εσωτερικό του αγκώνα και όχι τις παλάμες. Στη συνέχεια καθαρίστε τα χέρια σας.
Ποιες είναι οι πιο συχνές αιτίες του βήχα;
Η αιτία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια, τα συνοδά συμπτώματα, την ηλικία, το κάπνισμα, τα φάρμακα και το ιατρικό ιστορικό.
Ιογενείς λοιμώξεις
Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και άλλες λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι από τις συχνότερες αιτίες οξέος βήχα. Ο βήχας μπορεί μάλιστα να επιμένει για κάποιο διάστημα αφού τα υπόλοιπα συμπτώματα έχουν αρχίσει να υποχωρούν.
Άσθμα
Το άσθμα μπορεί να προκαλεί επαναλαμβανόμενο βήχα, συριγμό, δύσπνοια ή σφίξιμο στο στήθος. Σε ορισμένους ανθρώπους ο βήχας μπορεί να είναι ένα από τα κυριότερα συμπτώματα.
Οπισθορρινικές εκκρίσεις
Εκκρίσεις από τη μύτη και τα ιγμόρεια που κατεβαίνουν προς τον φάρυγγα μπορούν να ερεθίζουν την περιοχή και να προκαλούν επίμονο καθάρισμα του λαιμού ή βήχα.
Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
Η παλινδρόμηση του περιεχομένου του στομάχου μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να συνδέεται με χρόνιο βήχα, ακόμη και όταν η καούρα δεν είναι το κυρίαρχο σύμπτωμα.
Κάπνισμα και ΧΑΠ
Ο καπνός του τσιγάρου ερεθίζει και βλάπτει τους αεραγωγούς. Ο επίμονος βήχας, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από πτύελα και δύσπνοια, μπορεί να σχετίζεται με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ο φυσιολογικός «βήχας του καπνιστή».
Φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση και την καρδιά, κυρίως οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ACE inhibitors), μπορούν να προκαλέσουν επίμονο ξηρό βήχα.
Αν υπάρχει υποψία ότι ευθύνεται κάποιο φάρμακο, δεν το διακόπτουμε μόνοι μας. Συζητάμε με τον γιατρό που το έχει συνταγογραφήσει.
Άλλες αιτίες
Πνευμονία, κοκκύτης, αλλεργίες, ΧΑΠ, βρογχεκτασίες και άλλες πνευμονοπάθειες μπορούν επίσης να προκαλέσουν βήχα. Σπανιότερα, ένας επίμονος βήχας μπορεί να αποτελεί ένδειξη σοβαρότερου προβλήματος που χρειάζεται διερεύνηση.

Ξηρός και παραγωγικός βήχας: Ποια είναι η διαφορά;
Ο ξηρός βήχας δεν συνοδεύεται από εμφανή πτύελα και συχνά προκαλεί αίσθημα γαργαλήματος ή ερεθισμού στον λαιμό. Μπορεί να εμφανιστεί σε ιογενείς λοιμώξεις, άσθμα, παλινδρόμηση, μετά από λοίμωξη ή ως παρενέργεια φαρμάκων.
Ο παραγωγικός βήχας συνοδεύεται από εκκρίσεις ή φλέγμα. Η παρουσία φλέγματος δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή ότι χρειάζεται αντιβίωση.
Πόσο μπορεί να διαρκέσει ένας φυσιολογικός βήχας μετά από ίωση;
Ένας οξύς βήχας από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού ή οξεία βρογχίτιδα μπορεί να χρειαστεί έως 3 ή 4 εβδομάδες για να υποχωρήσει πλήρως.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή ένας βήχας που συνεχίζεται για δύο εβδομάδες μετά από κρυολόγημα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή ότι χρειάζεται αντιβίωση.
Στους ενήλικες, ο βήχας συχνά ταξινομείται ανάλογα με τη διάρκειά του:
- Οξύς: λιγότερο από 3 εβδομάδες.
- Υποξύς: περίπου 3 έως 8 εβδομάδες.
- Χρόνιος: περισσότερο από 8 εβδομάδες.
Οι χρονικές αυτές κατηγορίες βοηθούν τον γιατρό να αναζητήσει τις πιθανότερες αιτίες. Δεν αποτελούν όμως κανόνα ότι πρέπει να περιμένετε συγκεκριμένο αριθμό εβδομάδων αν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα.
Τι μπορείτε να κάνετε για έναν απλό οξύ βήχα;
Οι περισσότεροι βήχες που συνοδεύουν ένα κοινό κρυολόγημα ή άλλη ήπια ιογενή λοίμωξη βελτιώνονται χωρίς ειδική θεραπεία.
- Πίνετε αρκετά υγρά ώστε να αποφεύγετε την αφυδάτωση.
- Αποφύγετε τον καπνό του τσιγάρου και άλλα ερεθιστικά.
- Ένα ζεστό ρόφημα μπορεί να καταπραΰνει προσωρινά τον ερεθισμένο λαιμό.
- Το μέλι μπορεί να προσφέρει κάποια ανακούφιση από τον οξύ βήχα σε ορισμένους ανθρώπους.
Το μέλι δεν πρέπει ποτέ να δίνεται σε παιδιά κάτω των 12 μηνών λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.
Βοηθά το χαμομήλι;
Ένα ζεστό χαμομήλι μπορεί να είναι ευχάριστο και να καταπραΰνει προσωρινά τον λαιμό, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι θεραπεύει τον βήχα ή την αιτία του.
Χρειάζεται αντιβίωση για τον βήχα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις οξέος βήχα που σχετίζεται με κοινό κρυολόγημα ή οξεία βρογχίτιδα, η αιτία είναι ιογενής και τα αντιβιοτικά δεν προσφέρουν όφελος.
Αντιβίωση μπορεί να χρειαστεί σε συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά η απόφαση εξαρτάται από τη διάγνωση και όχι από το πόσο δυνατός είναι ο βήχας ή από το χρώμα των πτυέλων μόνο.
Πώς μειώνεται η μετάδοση όταν ο βήχας οφείλεται σε λοίμωξη;
- Καλύψτε τον βήχα και το φτέρνισμα με χαρτομάντιλο ή τον αγκώνα σας.
- Πλένετε τα χέρια σας ή χρησιμοποιείτε κατάλληλο αντισηπτικό όταν δεν υπάρχει σαπούνι και νερό.
- Αποφεύγετε τη στενή επαφή με ευάλωτα άτομα όταν είστε άρρωστοι.
- Αερίζετε τους εσωτερικούς χώρους όταν είναι πρακτικό.
- Μια καλά εφαρμοσμένη μάσκα μπορεί να μειώσει τη μετάδοση αναπνευστικών ιών, ιδιαίτερα όταν το άτομο που έχει συμπτώματα βρίσκεται κοντά σε άλλους.
Πότε ο βήχας χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;
Ένας βήχας που δεν βελτιώνεται μέσα σε 3–4 εβδομάδες αξίζει να συζητηθεί με γιατρό. Νωρίτερη αξιολόγηση χρειάζεται όταν επανέρχεται συχνά, επιδεινώνεται ή συνδυάζεται με άλλα συμπτώματα.
Επικοινωνήστε με γιατρό ιδιαίτερα αν υπάρχει:
- επίμονος ή επιδεινούμενος πυρετός,
- ανεξήγητη απώλεια βάρους,
- νυχτερινή εφίδρωση,
- συριγμός ή επαναλαμβανόμενη δύσπνοια,
- βήχας που διαρκεί πολλές εβδομάδες,
- γνωστό άσθμα, ΧΑΠ ή άλλη χρόνια καρδιοαναπνευστική πάθηση που επιδεινώνεται.
Ποια σημάδια χρειάζονται άμεση βοήθεια;
Δεν περιμένουμε να περάσει μόνος του ο βήχας όταν εμφανίζονται σημάδια σοβαρού αναπνευστικού ή άλλου προβλήματος.
Χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση όταν υπάρχει:
- σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή,
- μπλε ή γκρι χρώμα στα χείλη ή στο πρόσωπο,
- βήχας με αίμα,
- έντονος ή ξαφνικός πόνος στο στήθος,
- σύγχυση, λιποθυμικό επεισόδιο ή πολύ κακή γενική κατάσταση,
- απότομη και σημαντική επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Τι βοηθά πραγματικά τους πνεύμονες μακροπρόθεσμα;
Δεν υπάρχει ειδική αναπνευστική άσκηση που να εγγυάται ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει βήχα. Υπάρχουν όμως συνήθειες που προστατεύουν τη γενικότερη αναπνευστική και καρδιοαγγειακή υγεία.
- Μην καπνίζετε και αποφύγετε όσο γίνεται το παθητικό κάπνισμα.
- Παραμείνετε σωματικά δραστήριοι ανάλογα με την κατάσταση της υγείας σας.
- Περιορίστε την έκθεση σε σκόνες, καπνούς και χημικούς ατμούς όπου είναι δυνατό.
- Ακολουθείτε τις συστάσεις εμβολιασμού που ισχύουν για την ηλικία και την κατάσταση της υγείας σας.
- Μην αγνοείτε έναν χρόνιο «βήχα του καπνιστή», ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από δύσπνοια ή πτύελα.
Ο βήχας είναι σύμπτωμα, όχι διάγνωση
Ο βήχας είναι ένας εξαιρετικά χρήσιμος αμυντικός μηχανισμός που βοηθά να παραμένουν οι αεραγωγοί καθαροί. Τις περισσότερες φορές ένας οξύς βήχας σχετίζεται με μια αυτοπεριοριζόμενη λοίμωξη και υποχωρεί σταδιακά, ακόμη κι αν χρειαστούν μερικές εβδομάδες.
Όταν όμως διαρκεί πολύ, επανέρχεται χωρίς προφανή λόγο ή συνοδεύεται από δύσπνοια, αίμα, έντονο πόνο στο στήθος ή άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, αυτό που έχει σημασία δεν είναι να «σταματήσει» απλώς ο βήχας αλλά να βρεθεί η αιτία που τον προκαλεί.
Πηγές:












