Το δέρμα μας αλλάζει συνεχώς, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε. Νέα κύτταρα δημιουργούνται στα βαθύτερα στρώματα της επιδερμίδας, μετακινούνται προς την επιφάνεια και τελικά αντικαθιστούν κύτταρα που αποβάλλονται φυσικά.
Συχνά ακούμε ότι αυτή η διαδικασία ολοκληρώνεται «κάθε 28 ημέρες». Στην πραγματικότητα, όμως, δεν υπάρχει ένας σταθερός αριθμός που να ισχύει για όλους. Η ηλικία, η περιοχή του σώματος και η κατάσταση του δέρματος μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον ρυθμό ανανέωσης.
Πώς είναι δομημένο το δέρμα;
Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και λειτουργεί ως βασικός φραγμός απέναντι στο περιβάλλον. Προστατεύει από μικροοργανισμούς, χημικούς και μηχανικούς παράγοντες και την υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ συμμετέχει επίσης στη ρύθμιση της θερμοκρασίας και στην αίσθηση της αφής.
Επιδερμίδα
Η επιδερμίδα είναι το εξωτερικό στρώμα. Στο βαθύτερο τμήμα της παράγονται νέα κύτταρα που σταδιακά μετακινούνται προς την επιφάνεια και αντικαθιστούν τα παλαιότερα.
Τα περισσότερα κύτταρα της επιδερμίδας είναι κερατινοκύτταρα. Εκεί βρίσκονται επίσης τα μελανοκύτταρα, τα οποία παράγουν μελανίνη, τη χρωστική που συμβάλλει στο χρώμα του δέρματος και προσφέρει ένα βαθμό φυσικής προστασίας απέναντι στην υπεριώδη ακτινοβολία.
Δερμίδα
Κάτω από την επιδερμίδα βρίσκεται η δερμίδα. Περιέχει συνδετικό ιστό, κολλαγόνο και ελαστίνη, καθώς και αιμοφόρα αγγεία, νευρικές απολήξεις, ιδρωτοποιούς αδένες και τριχοθυλάκια.
Το κολλαγόνο συμβάλλει στη μηχανική αντοχή του δέρματος, ενώ η ελαστίνη βοηθά στην ελαστικότητά του.
Υποδόριος ιστός
Κάτω από τη δερμίδα βρίσκεται ο υποδόριος ιστός ή υποδερμίδα, που αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από λιπώδη και συνδετικό ιστό. Βοηθά στη θερμομόνωση, στην αποθήκευση ενέργειας και στην προστασία βαθύτερων ιστών από μηχανικές πιέσεις.
Πώς ανανεώνεται η επιδερμίδα;
Η κυτταρική ανανέωση ξεκινά στη βασική στιβάδα της επιδερμίδας. Εκεί δημιουργούνται νέα κερατινοκύτταρα, τα οποία καθώς ωριμάζουν μετακινούνται προς την επιφάνεια.
Στη διάρκεια αυτής της πορείας αλλάζουν μορφή και λειτουργία. Τελικά μετατρέπονται σε κερατινοποιημένα κύτταρα της εξωτερικής στιβάδας, τα οποία σχηματίζουν έναν ανθεκτικό προστατευτικό φραγμό και αργότερα αποβάλλονται φυσικά.
Ο ρόλος των κερατινοκυττάρων
Τα κερατινοκύτταρα αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των κυττάρων της επιδερμίδας. Η κερατίνη και τα λιπίδια που σχετίζονται με την εξωτερική στιβάδα βοηθούν το δέρμα να περιορίζει την απώλεια νερού και να εμποδίζει την είσοδο ανεπιθύμητων ουσιών.
Τι κάνουν τα μελανοκύτταρα;
Τα μελανοκύτταρα παράγουν μελανίνη και τη μεταφέρουν στα γειτονικά κερατινοκύτταρα. Η μελανίνη μπορεί να απορροφά μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας και να μειώνει ένα μέρος της βλάβης στο DNA.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα πιο σκούρο δέρμα ή ένα μαύρισμα προσφέρει πλήρη προστασία από τον ήλιο. Η φωτοπροστασία παραμένει σημαντική για όλους τους φωτότυπους.
Κάθε πόσες ημέρες ανανεώνεται πραγματικά το δέρμα;
Ο γνωστός αριθμός των 28 ημερών είναι περισσότερο ένας απλός κανόνας παρά μία σταθερή βιολογική πραγματικότητα.
Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν εκτιμήσει ότι η συνολική πορεία των κερατινοκυττάρων από τη δημιουργία τους μέχρι την αποβολή από την επιφάνεια μπορεί να διαρκεί περίπου 40 έως 56 ημέρες. Άλλες μετρήσεις, ανάλογα με το τμήμα της διαδικασίας που εξετάζουν, δίνουν διαφορετικούς χρόνους.
Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να λέμε ότι ολόκληρη η επιδερμίδα «αντικαθίσταται ακριβώς κάθε 28 ημέρες». Η διαδικασία είναι συνεχής και όχι ένας κύκλος που ξεκινά και τελειώνει ταυτόχρονα για όλα τα κύτταρα.

Τι αλλάζει όσο μεγαλώνουμε;
Η ανανέωση της επιδερμίδας τείνει να γίνεται πιο αργή με την ηλικία. Παράλληλα συμβαίνουν και άλλες αλλαγές: το δέρμα μπορεί να γίνει λεπτότερο, να χάνει μέρος της ελαστικότητας και της ικανότητάς του να συγκρατεί υγρασία και να εμφανίζει πιο εύκολα σημάδια φωτογήρανσης.
Δεν ευθύνεται ένας μόνο μηχανισμός. Η ηλικία επηρεάζει την παραγωγή και λειτουργία πολλών κυττάρων και δομικών συστατικών του δέρματος.
Πόσο επηρεάζει ο ήλιος την ανανέωση και τη γήρανση;
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι ένας από τους σημαντικότερους εξωτερικούς παράγοντες πρόωρης γήρανσης του δέρματος. Η χρόνια έκθεση προκαλεί βλάβες που μπορούν να οδηγήσουν σε ρυτίδες, δυσχρωμίες και αλλοιώσεις της δομής του δέρματος.
Για καθημερινή προστασία, οι δερματολόγοι συνιστούν αντηλιακό ευρέος φάσματος, SPF 30 ή υψηλότερο και ανθεκτικό στο νερό, μαζί με σκιά και κατάλληλο ρουχισμό όταν υπάρχει έντονη έκθεση.
- Χρησιμοποιείτε αντηλιακό SPF 30 ή υψηλότερο.
- Ανανεώνετε την εφαρμογή όταν παραμένετε σε εξωτερικό χώρο.
- Αναζητήστε σκιά όταν η ηλιακή ακτινοβολία είναι έντονη.
- Χρησιμοποιείτε καπέλο, γυαλιά ηλίου και προστατευτικό ρουχισμό όπου είναι πρακτικό.
Η ρύπανση και το κάπνισμα επηρεάζουν το δέρμα;
Το δέρμα βρίσκεται διαρκώς σε επαφή με το περιβάλλον. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο καπνός και άλλοι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να αυξήσουν το οξειδωτικό στρες και να επηρεάσουν τη λειτουργία του δερματικού φραγμού.
Το κάπνισμα συνδέεται επίσης με ταχύτερη γήρανση του δέρματος. Η αποφυγή του καπνίσματος και η προστασία από την υπερβολική ηλιακή ακτινοβολία έχουν πολύ ισχυρότερη τεκμηρίωση από πολλά προϊόντα που υπόσχονται ότι «επιταχύνουν την αναγέννηση».
Μπορεί η διατροφή να βοηθήσει το δέρμα;
Το δέρμα χρειάζεται επαρκή θρέψη όπως κάθε άλλος ιστός. Μια ποικίλη διατροφή παρέχει πρωτεΐνες, απαραίτητα λιπαρά οξέα, βιταμίνες και μέταλλα που συμμετέχουν στη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων.
- Βιταμίνη C: συμμετέχει στη φυσιολογική σύνθεση κολλαγόνου.
- Βιταμίνη Α: έχει σημαντικό ρόλο στη διαφοροποίηση και λειτουργία των επιθηλιακών κυττάρων.
- Βιταμίνη Ε: λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό στον οργανισμό.
- Πρωτεΐνη και απαραίτητα λιπαρά οξέα: είναι απαραίτητα δομικά συστατικά για φυσιολογικούς ιστούς.
Δεν υπάρχει όμως μία τροφή ή βιταμίνη που να «ανανεώνει» από μόνη της το δέρμα. Η συνολική διατροφή είναι πιο σημαντική από ένα μεμονωμένο τρόφιμο ή συμπλήρωμα.
Περισσότερο νερό σημαίνει πιο ενυδατωμένο δέρμα;
Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι όσο περισσότερο νερό πίνουμε τόσο περισσότερο ενυδατώνεται ή ανανεώνεται το δέρμα.
Οι μελέτες σε υγιείς ανθρώπους είναι περιορισμένες. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αύξηση της πρόσληψης νερού μπορεί να βελτιώσει ελαφρά την ενυδάτωση της εξωτερικής στιβάδας του δέρματος, κυρίως σε ανθρώπους που προηγουμένως έπιναν λίγα υγρά, αλλά τα στοιχεία δεν είναι αρκετά ισχυρά για μεγάλες υποσχέσεις.
Για το ξηρό δέρμα, η χρήση κατάλληλης ενυδατικής κρέμας που περιορίζει την απώλεια νερού από την επιδερμίδα έχει πιο άμεση δράση από την υπερβολική κατανάλωση νερού.
Τι σχέση έχει ο ύπνος με το δέρμα;
Ο ύπνος συμμετέχει σε πολλές διαδικασίες αποκατάστασης του οργανισμού. Μικρές ανθρώπινες μελέτες έχουν συνδέσει τον ανεπαρκή ή κακής ποιότητας ύπνο με χειρότερη λειτουργία του δερματικού φραγμού και πιο αργή αποκατάσταση μετά από μικρή πειραματική βλάβη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας συγκεκριμένος αριθμός ωρών «ενεργοποιεί» αυτόματα την κυτταρική ανανέωση. Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος αποτελεί μέρος της γενικότερης υγείας και πιθανότατα υποστηρίζει και τη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος.

Χρειάζεται απολέπιση για να «ανανεωθεί» το δέρμα;
Το δέρμα αποβάλλει φυσικά κύτταρα από την εξωτερική στιβάδα του χωρίς να χρειάζεται υποχρεωτικά κάποια παρέμβαση. Η απολέπιση μπορεί να αλλάξει προσωρινά την υφή και την εμφάνιση της επιφάνειας, αλλά δεν πρέπει να γίνεται υπερβολικά.
Η πολύ συχνή ή επιθετική χρήση scrub, οξέων ή άλλων απολεπιστικών μπορεί να ερεθίσει το δέρμα και να βλάψει τον προστατευτικό φραγμό. Το κατάλληλο προϊόν και η συχνότητα εξαρτώνται από τον τύπο του δέρματος και τα υπόλοιπα προϊόντα που χρησιμοποιούνται.
Τι βοηθά πραγματικά το δέρμα να παραμένει υγιές;
Δεν χρειάζεται να προσπαθούμε να «επιταχύνουμε» με κάθε τρόπο έναν φυσιολογικό μηχανισμό. Πιο σημαντικό είναι να προστατεύουμε τον δερματικό φραγμό και να περιορίζουμε παράγοντες που προκαλούν βλάβη.
- Καθημερινή προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία.
- Ήπιος καθαρισμός χωρίς υπερβολικό τρίψιμο.
- Ενυδατική κρέμα όταν το δέρμα είναι ξηρό.
- Αποφυγή καπνίσματος.
- Ισορροπημένη διατροφή και επαρκής πρόσληψη υγρών.
- Επαρκής ύπνος.
Το σημαντικότερο είναι ότι η ανανέωση του δέρματος δεν συμβαίνει ξαφνικά μία φορά τον μήνα. Είναι μια αδιάκοπη διαδικασία κατά την οποία διαφορετικά κύτταρα βρίσκονται κάθε στιγμή σε διαφορετικό στάδιο της ζωής τους.
Ο γνωστός αριθμός των 28 ημερών μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο ως πολύ γενική προσέγγιση. Στην πραγματικότητα, ο κύκλος είναι πιο σύνθετος, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και μεταβάλλεται καθώς μεγαλώνουμε.
Πηγές:












