Υπάρχουν στιγμές που αναρωτιόμαστε αν η καλοσύνη είναι κάτι που μαθαίνουμε ή αν ένα μέρος της υπάρχει μέσα μας από την αρχή. Γιατί κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν από μικροί πιο πρόθυμοι να βοηθήσουν, να μοιραστούν και να νοιαστούν για όσα αισθάνονται οι άλλοι;
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο το «καλός άνθρωπος γεννιέσαι» ή «καλός άνθρωπος γίνεσαι». Η καλοσύνη φαίνεται να διαμορφώνεται από έναν συνδυασμό προσωπικών τάσεων, σχέσεων, εμπειριών και όσων μαθαίνουμε καθώς μεγαλώνουμε.
Γεννιόμαστε με κάποια προδιάθεση προς την καλοσύνη;
Από πολύ μικρή ηλικία, τα παιδιά μπορούν να εμφανίζουν συμπεριφορές που στρέφονται προς τους άλλους. Μπορεί να βοηθήσουν, να μοιραστούν κάτι ή να δείξουν ενδιαφέρον όταν κάποιος στενοχωριέται.
Αυτό δείχνει ότι ορισμένα στοιχεία της κοινωνικής συμπεριφοράς εμφανίζονται νωρίς στη ζωή. Δεν σημαίνει όμως ότι υπάρχει μια απλή κατηγορία ανθρώπων που «γεννήθηκαν καλοί» και μια άλλη που δεν διαθέτει αυτή την ποιότητα.
Τα παιδιά διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την ιδιοσυγκρασία, τη συναισθηματική ευαισθησία και τον τρόπο που ανταποκρίνονται στους άλλους. Στη συνέχεια, αυτές οι αρχικές τάσεις συναντούν την οικογένεια, το σχολείο, τους φίλους και όλες τις εμπειρίες που θα ακολουθήσουν.
Η καλοσύνη καλλιεργείται καθώς μεγαλώνουμε
Η προκοινωνική συμπεριφορά δεν παραμένει ακριβώς ίδια από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση. Αναπτύσσεται μαζί με την ικανότητά μας να καταλαβαίνουμε καλύτερα τα συναισθήματα, τις ανάγκες και τις προθέσεις των άλλων.
Ένα παιδί μπορεί αρχικά να βοηθά αυθόρμητα επειδή στενοχωριέται βλέποντας κάποιον να υποφέρει. Μεγαλώνοντας, όμως, αρχίζει να καταλαβαίνει πιο σύνθετες έννοιες όπως η δικαιοσύνη, η αμοιβαιότητα, η ευθύνη και οι κοινωνικές υποχρεώσεις.
Η καλοσύνη λοιπόν δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που απλώς εμφανίζεται στη γέννηση και μένει αμετάβλητο. Μπορεί να ενισχυθεί, να καλλιεργηθεί και να αλλάξει μέσα από τις εμπειρίες μας.
Τι ρόλο παίζουν οι άνθρωποι γύρω μας;
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν σε μεγάλο βαθμό και από όσα βλέπουν.
Όταν μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι δείχνουν ενδιαφέρον, ακούν ο ένας τον άλλο, βοηθούν και αντιμετωπίζουν τα συναισθήματα με σεβασμό, έχουν περισσότερες ευκαιρίες να γνωρίσουν τέτοιες συμπεριφορές στην πράξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανατροφή καθορίζει απόλυτα τι άνθρωπος θα γίνει κάποιος. Σημαίνει όμως ότι οι σχέσεις και το κοινωνικό περιβάλλον συμμετέχουν στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και της διάθεσης να βοηθάμε τους άλλους.
Γιατί μερικοί άνθρωποι παραμένουν καλοί παρά τις δυσκολίες;
Η ζωή δεν επηρεάζει όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο. Μια δύσκολη εμπειρία μπορεί να κάνει κάποιον πιο επιφυλακτικό, ενώ έναν άλλον μπορεί να τον κάνει περισσότερο ευαίσθητο απέναντι στον πόνο των ανθρώπων γύρω του.
Οι αντιξοότητες μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη της προκοινωνικής συμπεριφοράς με διαφορετικούς τρόπους. Σημαντικό ρόλο μπορούν να έχουν οι υποστηρικτικές σχέσεις και άλλοι προστατευτικοί παράγοντες που βοηθούν ένα παιδί ή έναν ενήλικο να διατηρήσει ή να ξαναβρεί έναν πιο θετικό τρόπο σύνδεσης με τους άλλους.
Γι’ αυτό το γεγονός ότι κάποιος πέρασε δυσκολίες δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι θα γίνει σκληρός. Όπως επίσης η καλοσύνη ενός ανθρώπου δεν αποδεικνύει ότι η ζωή του ήταν εύκολη.
Καλοσύνη δεν σημαίνει να αφήνεις τους άλλους να σε εκμεταλλεύονται
Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι να ταυτίζουμε την καλοσύνη με την αδυναμία. Ένας καλός άνθρωπος δεν χρειάζεται να συμφωνεί πάντα, να συγχωρεί τα πάντα ή να δίνει συνεχώς χωρίς όρια.
Μπορεί να νοιάζεται για κάποιον και ταυτόχρονα να του λέει «όχι». Μπορεί να προσφέρει βοήθεια χωρίς να αναλαμβάνει κάθε πρόβλημα των άλλων. Και μπορεί να απομακρυνθεί από μια σχέση στην οποία δεν υπάρχει σεβασμός.
Τα όρια δεν ακυρώνουν την καλοσύνη. Συχνά την κάνουν πιο βιώσιμη, γιατί επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να νοιάζεται για τους άλλους χωρίς να παραμελεί μόνιμα τον εαυτό του.
Οι καλές πράξεις μπορούν να γεννήσουν κι άλλες καλές πράξεις
Υπάρχει κάτι όμορφο στην ανθρώπινη συμπεριφορά: πολλές φορές επηρεαζόμαστε από όσα βλέπουμε γύρω μας.
Μια πράξη βοήθειας, μια ευγενική κουβέντα ή μια στιγμή πραγματικού ενδιαφέροντος μπορεί να γίνει παράδειγμα για κάποιον άλλο. Ένα παιδί που βλέπει έναν ενήλικο να φροντίζει έναν άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια δεν ακούει απλώς μια θεωρία περί καλοσύνης. Βλέπει πώς εκφράζεται στην πράξη.
Με αυτόν τον τρόπο, η καλοσύνη μπορεί να μεταδίδεται κοινωνικά. Όχι σαν κάποιο μαγικό κύμα, αλλά μέσα από πρότυπα, σχέσεις και επαναλαμβανόμενες εμπειρίες.
Μπορεί ένας άνθρωπος να γίνει πιο καλός;
Η ιδέα ότι ο χαρακτήρας μας είναι απόλυτα καθορισμένος από τη γέννηση αφήνει ελάχιστο χώρο για αλλαγή. Η ανθρώπινη συμπεριφορά όμως είναι πολύ πιο ευέλικτη.
Μπορούμε να μάθουμε να ακούμε καλύτερα, να αναγνωρίζουμε περισσότερο τις ανάγκες των άλλων και να αντιδρούμε με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση. Οι συμπεριφορές αυτές μπορούν να καλλιεργηθούν μέσα από την εμπειρία και τη συνειδητή προσπάθεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι ξεκινούν από το ίδιο σημείο ή ότι όλοι θα αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο. Σημαίνει ότι η καλοσύνη δεν είναι ένα κλειστό χάρισμα που είτε το πήραμε κατά τη γέννηση είτε το χάσαμε για πάντα.
Τελικά, καλός άνθρωπος γεννιέσαι ή γίνεσαι;
Ίσως η πιο ακριβής απάντηση να είναι: και τα δύο παίζουν ρόλο.
Μπορεί να ξεκινάμε τη ζωή μας με διαφορετικές προσωπικές τάσεις. Κάποιοι ίσως είναι περισσότερο ευαίσθητοι στα συναισθήματα των άλλων ή εκδηλώνουν νωρίτερα συμπεριφορές φροντίδας. Αυτό όμως δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.
Οι άνθρωποι που συναντάμε, ο τρόπος που μεγαλώνουμε, οι εμπειρίες μας και οι επιλογές που κάνουμε μπορούν να ενισχύσουν ή να περιορίσουν αυτές τις τάσεις.
Ίσως λοιπόν η ομορφότερη πλευρά της καλοσύνης να μην είναι ότι κάποιοι άνθρωποι γεννήθηκαν με περισσότερο «φως» από τους άλλους. Είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να μάθουν να βλέπουν περισσότερο τον διπλανό τους, να βοηθούν όταν μπορούν και να επιλέγουν την ανθρωπιά ακόμη και όταν αυτό δεν είναι πάντα το πιο εύκολο.
Και αν η καλοσύνη μπορεί να καλλιεργηθεί, τότε δεν είναι μόνο ένα δώρο που κάποιοι είχαν την τύχη να πάρουν. Είναι και κάτι που μπορούμε να επιλέγουμε ξανά και ξανά μέσα στην καθημερινότητά μας.
