Υπάρχουν άνθρωποι που οι γύρω τους έχουν μάθει να θεωρούν δυνατούς. Είναι εκείνοι που αναλαμβάνουν ευθύνες, βρίσκουν λύσεις όταν τα πράγματα δυσκολεύουν και γίνονται το πρόσωπο στο οποίο όλοι στρέφονται όταν χρειάζονται στήριξη.
Αυτή η δύναμη μπορεί να είναι πολύτιμη. Κρύβει όμως και ένα παράδοξο: όσο περισσότερο δείχνεις ότι μπορείς να αντέξεις, τόσο πιο εύκολα οι άλλοι αρχίζουν να θεωρούν ότι μπορείς να αντέξεις και κάτι ακόμη.
Όταν η δύναμη μετατρέπεται σιγά σιγά σε υποχρέωση
Στην αρχή μπορεί να είναι μια μικρή ευθύνη. Ένα πρόβλημα στην οικογένεια που αναλαμβάνεις να λύσεις, μια δύσκολη κατάσταση στη δουλειά, ένας άνθρωπος που χρειάζεται τη βοήθειά σου.
Όταν αποδεικνύεις ξανά και ξανά ότι μπορείς να ανταποκριθείς, δημιουργείται εύκολα ένας ρόλος. Γίνεσαι «ο δυνατός», «εκείνος που θα βρει λύση», «εκείνη που τα καταφέρνει πάντα».
Και τότε εμφανίζεται η παγίδα: οι ευθύνες δεν έρχονται μόνο επειδή εσύ τις επιλέγεις. Μερικές φορές έρχονται επειδή οι άλλοι έχουν συνηθίσει να τις αφήνουν στα δικά σου χέρια.
Ο ρόλος του δυνατού μπορεί να γίνει βαρύς
Υπάρχει μια παράξενη αντίφαση στο να θεωρείσαι δυνατός. Από τη μία, οι άνθρωποι σε εμπιστεύονται. Από την άλλη, μπορεί να ξεχνούν ότι κουράζεσαι κι εσύ.
Δεν σημαίνει ότι όλοι οι δυνατοί άνθρωποι υποφέρουν σιωπηλά ούτε ότι όποιος παραπονιέται είναι λιγότερο δυνατός. Σημαίνει όμως ότι ένας άνθρωπος που έχει συνηθίσει να αποτελεί στήριγμα μπορεί εύκολα να αισθανθεί ότι δεν του «επιτρέπεται» να λυγίσει.
Μπορεί να σκέφτεται: «Αν σταματήσω εγώ, ποιος θα τα αναλάβει;». Και αυτή η σκέψη είναι αρκετή για να τον κάνει να συνεχίζει ακόμη και όταν οι δυνάμεις του έχουν αρχίσει να εξαντλούνται.
Η παραβολή του ανθρώπου που σήκωνε όλα τα βάρη
Υπάρχει μια εικόνα που περιγράφει όμορφα αυτή την κατάσταση. Ένας άνθρωπος σηκώνει έναν βαρύ ξύλινο σταυρό και αρχίζει να περπατά. Στην αρχή πιστεύει ότι μπορεί να αντέξει το βάρος.
Στον δρόμο συναντά άλλους ανθρώπους. Επειδή τον βλέπουν δυνατό, αρχίζουν να του δίνουν και από ένα δικό τους φορτίο. Εκείνος δυσκολεύεται, αλλά δεν αρνείται. Κάθε νέο βάρος γίνεται μέρος του ρόλου του: είναι πλέον «ο άνθρωπος που μπορεί να τα σηκώσει».
Το πρόβλημα δεν είναι ότι βοήθησε. Το πρόβλημα είναι ότι κάποια στιγμή έπαψε να αναρωτιέται ποιο από όλα αυτά τα βάρη ήταν πραγματικά δικό του.
Η δύναμη δεν σημαίνει ότι πρέπει να σηκώνεις τα πάντα
Το να μπορείς να βοηθήσεις κάποιον είναι πράγματι μια μορφή δύναμης. Το να στηρίζεις την οικογένειά σου, έναν φίλο ή έναν συνεργάτη μπορεί να δίνει νόημα και να δημιουργεί βαθιές ανθρώπινες σχέσεις.
Αλλά υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «μπορώ να βοηθήσω» και στο «πρέπει να τα αναλάβω όλα».
Η δύναμη χωρίς όρια μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εξάντληση. Και όταν κάποιος έχει μάθει να απαντά συνεχώς «άφησέ το πάνω μου», οι άλλοι μπορεί να σταματήσουν ακόμη και να αναρωτιούνται αν έχει τη δυνατότητα να αναλάβει κάτι ακόμη.
Το «όχι» δεν είναι αδυναμία
Ίσως ένα από τα δυσκολότερα πράγματα για έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να στηρίζει τους άλλους είναι να πει: «Δεν μπορώ αυτή τη φορά».
Το «όχι» όμως δεν ακυρώνει όλα όσα έχει προσφέρει. Δεν σημαίνει αδιαφορία ούτε εγωισμό. Σημαίνει ότι αναγνωρίζει πως οι δυνάμεις, ο χρόνος και η ενέργεια κάθε ανθρώπου έχουν όρια.
Κάποιες φορές πραγματική δύναμη είναι να αναλάβεις μία ευθύνη. Άλλες φορές είναι να καταλάβεις ότι μια ευθύνη δεν σου ανήκει.
Δεν χρειάζεται πάντα εσύ να είσαι η κολόνα
Υπάρχει ακόμη μία πλευρά που συχνά ξεχνάμε. Αυτός που στηρίζει έχει κι εκείνος δικαίωμα να στηριχθεί.
Ένας άνθρωπος δεν χάνει την αξία ή τη δύναμή του επειδή κάποια μέρα κουράστηκε, φοβήθηκε, δεν γνώριζε την απάντηση ή χρειάστηκε βοήθεια. Αντίθετα, το να μπορεί να αναγνωρίζει τα όριά του δείχνει ότι γνωρίζει καλύτερα τον εαυτό του.
Οι σχέσεις άλλωστε δεν χρειάζεται να λειτουργούν μονόδρομα. Δεν είναι υγιές ένας άνθρωπος να δίνει διαρκώς και όλοι οι υπόλοιποι απλώς να παίρνουν. Άλλοτε κρατάμε εμείς το χέρι κάποιου και άλλοτε χρειαζόμαστε κάποιον να κρατήσει το δικό μας.
Ποια βάρη αξίζει πραγματικά να κουβαλήσεις;
Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό ερώτημα. Όχι «πόσα ακόμη μπορώ να αντέξω;», αλλά «ποια από αυτά αξίζει και πρέπει πραγματικά να αναλάβω;».
Υπάρχουν ευθύνες που γεννιούνται από την αγάπη, τις επιλογές και τις δεσμεύσεις μας. Είναι εκείνες που επιλέγουμε συνειδητά επειδή οι άνθρωποι ή οι στόχοι πίσω από αυτές έχουν σημασία για εμάς.
Υπάρχουν όμως και βάρη που κουβαλάμε μόνο από ενοχή, φόβο ή επειδή έχουμε συνηθίσει να είμαστε ο άνθρωπος που «δεν λέει ποτέ όχι».
Η ωριμότητα βρίσκεται ίσως στο να μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα δύο.
Η πραγματική δύναμη έχει και όρια
Δύναμη δεν είναι να μην κουράζεσαι ποτέ. Δεν είναι να μη ζητάς βοήθεια και σίγουρα δεν είναι να αποδεικνύεις την αξία σου κουβαλώντας περισσότερα από όλους τους άλλους.
Δύναμη είναι να μπορείς να σταθείς δίπλα στους ανθρώπους που αγαπάς χωρίς να εξαφανίζεις τον εαυτό σου. Να αναλαμβάνεις τις ευθύνες που σου αναλογούν, αλλά να μη φορτώνεσαι κάθε πρόβλημα επειδή γνωρίζεις ότι μπορείς να το λύσεις.
Ίσως λοιπόν το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε τόσο δυνατοί ώστε να αντέχουμε όλο και περισσότερα. Είναι να γίνουμε αρκετά σοφοί ώστε να γνωρίζουμε τι αξίζει να σηκώσουμε, τι πρέπει να αφήσουμε κάτω και πότε πρέπει να επιτρέψουμε σε κάποιον άλλο να μας βοηθήσει.
Γιατί ακόμη και ο άνθρωπος που στηρίζει τους πάντες παραμένει άνθρωπος. Και μερικές φορές η μεγαλύτερη ένδειξη δύναμης είναι μια απλή φράση: «Αυτή τη φορά χρειάζομαι κι εγώ ένα χέρι».












