Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στην πράξη του να δίνεις. Μπορεί να είναι χρήματα, χρόνος, προσοχή, μια μικρή βοήθεια ή απλώς η παρουσία σου όταν κάποιος σε χρειάζεται.
Η προσφορά μπορεί πράγματι να μας κάνει να αισθανόμαστε πιο συνδεδεμένοι και πιο χρήσιμοι. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσα δίνουμε θα επιστρέψουν υποχρεωτικά σε εμάς ούτε ότι χρειάζεται να θυσιάζουμε τις δικές μας ανάγκες για χάρη των άλλων.
Γιατί νιώθουμε καλά όταν βοηθάμε κάποιον;
Η ψυχολογία έχει μελετήσει εκτενώς την προκοινωνική συμπεριφορά, δηλαδή πράξεις που έχουν στόχο να ωφελήσουν άλλους ανθρώπους.
Μεγάλες αναλύσεις ερευνών έχουν βρει θετική σχέση ανάμεσα στην προσφορά και στην ψυχολογική ευεξία. Η σχέση αυτή δεν είναι τεράστια ούτε εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους, αλλά δείχνει ότι η βοήθεια προς άλλους μπορεί πράγματι να αποτελεί μία από τις πηγές θετικών συναισθημάτων.
Η προσφορά μπορεί να δημιουργεί αίσθηση σκοπού, κοινωνικής σύνδεσης και προσωπικής χρησιμότητας. Δεν είναι επομένως παράξενο που μια μικρή πράξη βοήθειας μπορεί μερικές φορές να μας αφήνει μια αίσθηση ικανοποίησης πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθός της.
Μπορεί το να ξοδεύουμε χρήματα για άλλους να μας κάνει πιο χαρούμενους;
Αρκετές έρευνες έχουν εξετάσει αυτό που ονομάζεται prosocial spending: τη χρήση χρημάτων προς όφελος κάποιου άλλου.
Σε ορισμένα πειράματα, οι άνθρωποι που χρησιμοποίησαν ένα ποσό για κάποιον άλλον ανέφεραν ελαφρώς μεγαλύτερη ευτυχία από εκείνους που το ξόδεψαν για τον εαυτό τους.
Το αποτέλεσμα έχει παρατηρηθεί σε διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς, γεγονός που κάνει την ιδέα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Ωστόσο, μεγαλύτερες επαναλήψεις των πειραμάτων έδειξαν ότι η διαφορά είναι συνήθως μικρή και επηρεάζεται από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η προσφορά.
Άρα το μήνυμα δεν είναι ότι «αν δώσεις χρήματα θα γίνεις ευτυχισμένος». Είναι ότι η προσφορά μπορεί, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να αποτελέσει μία ακόμη πηγή θετικών συναισθημάτων.
Το να δίνεις δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων
Μερικές από τις σημαντικότερες μορφές προσφοράς δεν κοστίζουν τίποτα.
Μπορεί να είναι:
- να ακούσετε πραγματικά έναν άνθρωπο που έχει ανάγκη να μιλήσει,
- να αφιερώσετε λίγο χρόνο για να βοηθήσετε κάποιον,
- να κάνετε ένα ειλικρινές κομπλιμέντο,
- να στείλετε ένα μήνυμα σε κάποιον που περνά δύσκολα,
- να μοιραστείτε μια γνώση ή μια εμπειρία,
- να προσφέρετε πρακτική βοήθεια χωρίς να περιμένετε ανταπόδοση.
Η αξία αυτών των πράξεων βρίσκεται συχνά στην ανθρώπινη σύνδεση που δημιουργούν.
Γιατί φοβόμαστε μερικές φορές να δώσουμε;
Η απάντηση δεν είναι πάντα εγωισμός.
Μπορεί κάποιος να έχει περιορισμένα χρήματα, λίγο χρόνο ή ελάχιστη συναισθηματική ενέργεια. Μπορεί επίσης να έχει ζήσει καταστάσεις στις οποίες οι άλλοι εκμεταλλεύτηκαν την προσφορά του.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επιφυλακτικότητα δεν είναι απαραίτητα ελάττωμα. Μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο προστασίας.
Η υγιής γενναιοδωρία δεν απαιτεί να αγνοούμε την πραγματικότητα ούτε να πιστεύουμε ότι οι πόροι μας είναι ανεξάντλητοι.
Το να δίνεις δεν σημαίνει να αδειάζεις
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη γενναιοδωρία και στην αυτοθυσία.
Μπορείτε να βοηθήσετε κάποιον χωρίς να αναλάβετε κάθε πρόβλημά του.
Μπορείτε να δώσετε χρόνο χωρίς να είστε διαθέσιμοι είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο.
Μπορείτε να προσφέρετε χρήματα χωρίς να θέσετε σε κίνδυνο τη δική σας οικονομική ασφάλεια.
Και μπορείτε να αγαπάτε χωρίς να ανέχεστε συμπεριφορές που σας πληγώνουν.
Η προσφορά έχει μεγαλύτερη αξία όταν αποτελεί ελεύθερη επιλογή και όχι αποτέλεσμα ενοχής, πίεσης ή φόβου ότι αν πούμε «όχι» θα χάσουμε την αγάπη των άλλων.
Επιστρέφει πάντα αυτό που δίνουμε;
Είναι μια όμορφη ιδέα, αλλά όχι ένας πραγματικός νόμος της ζωής.
Μπορεί να βοηθήσετε έναν άνθρωπο και να μην σας βοηθήσει ποτέ εκείνος.
Μπορεί να προσφέρετε κάτι σημαντικό και ο άλλος να το ξεχάσει.
Μπορεί μια καλή πράξη να μην έχει καμία ορατή ανταμοιβή για εσάς.
Η γενναιοδωρία δεν χρειάζεται όμως να λειτουργεί σαν οικονομική επένδυση που περιμένουμε να μας επιστραφεί με τόκο.
Η αξία μπορεί να βρίσκεται ήδη στην ίδια την πράξη και στην επίδραση που είχε τη στιγμή που έγινε.
Μερικές φορές η προσφορά επιστρέφει με διαφορετικό τρόπο
Αυτό δεν σημαίνει ότι η γενναιοδωρία δεν μπορεί να δημιουργήσει θετικούς κύκλους.
Όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι κάποιος τον βοήθησε, μπορεί να γίνει πιο πρόθυμος να βοηθήσει κι εκείνος στο μέλλον. Η ευγνωμοσύνη και η αμοιβαιότητα αποτελούν σημαντικά στοιχεία των ανθρώπινων σχέσεων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα ανταποδώσει στον ίδιο άνθρωπο ή με τον ίδιο τρόπο.
Ίσως η βοήθεια να περάσει παρακάτω.
Κάποιος που ένιωσε στήριξη σε μια δύσκολη στιγμή μπορεί χρόνια αργότερα να στηρίξει έναν διαφορετικό άνθρωπο.
Η επίδραση μιας καλής πράξης δεν είναι πάντα εύκολο να μετρηθεί.
Η μικρή προσφορά μπορεί να έχει μεγάλη αξία
Δεν χρειάζεται να είμαστε πλούσιοι για να είμαστε γενναιόδωροι.
Μερικές φορές ένα μήνυμα, μια τηλεφωνική κλήση ή λίγα λεπτά πραγματικής προσοχής έχουν μεγαλύτερη σημασία από ένα ακριβό δώρο.
Η προσφορά δεν μετριέται αποκλειστικά από την οικονομική της αξία. Μετριέται και από το αν ανταποκρίνεται σε κάτι που πραγματικά χρειάζεται ο άλλος.
Η καλοσύνη μπορεί να μας θυμίσει ότι έχουμε κάτι να προσφέρουμε
Υπάρχουν περίοδοι που ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι ο ίδιος έχει ελάχιστα αποθέματα.
Ακόμη και τότε, μια μικρή πράξη βοήθειας μπορεί μερικές φορές να δημιουργήσει ένα αίσθημα σκοπού.
Το να συνειδητοποιούμε ότι μπορούμε ακόμη να επηρεάσουμε θετικά έναν άλλον άνθρωπο μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση σύνδεσης και προσωπικής αξίας.
Δεν αποτελεί θεραπεία για τη θλίψη, το άγχος ή οποιοδήποτε πρόβλημα ψυχικής υγείας. Μπορεί όμως να είναι μία από τις πολλές καθημερινές εμπειρίες που κάνουν τη ζωή να αισθάνεται περισσότερο συνδεδεμένη με τους άλλους.
Δεν χρειάζεται κάθε καλή πράξη να είναι μεγάλη
Συχνά φανταζόμαστε τη γενναιοδωρία μέσα από εντυπωσιακές πράξεις.
Στην καθημερινότητα όμως μπορεί να είναι πολύ πιο απλή:
- να κρατήσουμε την πόρτα για κάποιον,
- να προσφέρουμε βοήθεια σε έναν συνάδελφο,
- να πούμε ένα πραγματικό «ευχαριστώ»,
- να δώσουμε λίγο χρόνο σε έναν ηλικιωμένο συγγενή,
- να κάνουμε μια μικρή δωρεά σε έναν σκοπό που θεωρούμε σημαντικό,
- να δείξουμε κατανόηση σε κάποιον που περνά δύσκολη ημέρα.
Οι πράξεις αυτές δεν αλλάζουν πάντα τον κόσμο. Μπορούν όμως να αλλάξουν μια συγκεκριμένη στιγμή για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.
Πότε η προσφορά παύει να είναι υγιής;
Αν κάθε φορά που κάποιος ζητά κάτι αισθάνεστε ότι δεν έχετε δικαίωμα να αρνηθείτε, αξίζει να προσέξετε αυτή τη δυναμική.
Το ίδιο ισχύει αν:
- εξαντλείστε συστηματικά για να φροντίζετε άλλους,
- δίνετε χρήματα που πραγματικά χρειάζεστε,
- φοβάστε ότι οι άνθρωποι θα φύγουν αν σταματήσετε να προσφέρετε,
- αισθάνεστε μόνιμη πικρία επειδή κανείς δεν ανταποδίδει όσα κάνετε,
- χρησιμοποιείτε την προσφορά για να αισθανθείτε απαραίτητοι.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λύση δεν είναι απαραίτητα να δώσετε περισσότερο. Μπορεί να χρειάζεται να βάλετε καλύτερα όρια.
Δεν υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στο να δίνεις και στο να φροντίζεις τον εαυτό σου
Μερικές φορές μιλάμε για την προσφορά σαν να πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στον εαυτό μας και στους άλλους.
Δεν χρειάζεται.
Μπορείτε να αποταμιεύετε και ταυτόχρονα να είστε γενναιόδωροι.
Μπορείτε να προστατεύετε τον χρόνο σας και να βρίσκετε χώρο για τους ανθρώπους που αγαπάτε.
Μπορείτε να λέτε «όχι» σε μία απαίτηση και «ναι» σε κάτι που πραγματικά θέλετε να προσφέρετε.
Αυτή η ισορροπία κάνει τη γενναιοδωρία περισσότερο βιώσιμη.
Το μεγαλύτερο κέρδος δεν είναι πάντα αυτό που επιστρέφει
Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της προσφοράς να μην είναι το τι θα πάρουμε πίσω.
Μπορεί να είναι το ότι για μια στιγμή επιλέξαμε να κάνουμε τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου λίγο ευκολότερη.
Η έρευνα δείχνει ότι η γενναιοδωρία και η προκοινωνική συμπεριφορά μπορούν να συνδέονται με μεγαλύτερη ευεξία. Δεν μας υπόσχεται όμως ότι κάθε καλή πράξη θα επιστραφεί ούτε ότι κάθε άνθρωπος που δίνει θα είναι αυτομάτως πιο ευτυχισμένος.
Ίσως αυτό κάνει την πραγματική προσφορά ακόμη πιο σημαντική.
Να δίνουμε όταν μπορούμε, επειδή το επιλέγουμε και επειδή θεωρούμε ότι αξίζει — όχι επειδή περιμένουμε ότι η ζωή μάς χρωστά μια ανταμοιβή.
Η γενναιοδωρία έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει και ελευθερία
Το να δίνεις μπορεί να δημιουργήσει χαρά, σύνδεση και νόημα. Μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο και ταυτόχρονα να μας υπενθυμίσει ότι αποτελούμε μέρος μιας μεγαλύτερης ανθρώπινης κοινότητας.
Δεν χρειάζεται όμως να μετατρέψουμε αυτή την όμορφη ιδέα σε κανόνα ότι «όσο περισσότερα δίνεις τόσο περισσότερα θα πάρεις».
Η πιο υγιής μορφή γενναιοδωρίας ίσως είναι απλούστερη: δίνουμε ό,τι μπορούμε, όταν πραγματικά θέλουμε, χωρίς να εγκαταλείπουμε τον εαυτό μας και χωρίς να απαιτούμε από τη ζωή να μας το επιστρέψει.
Και μερικές φορές, η ίδια η γνώση ότι κάναμε κάτι καλό είναι ήδη αρκετή.
