Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που η υπομονή μοιάζει εξαιρετικά δύσκολη. Όταν οι δυσκολίες διαδέχονται η μία την άλλη, ο άνθρωπος μπορεί εύκολα να χάσει το θάρρος του και να αναρωτηθεί πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει.
Ο Γέροντας Εφραίμ Φιλοθεΐτης μιλούσε συχνά για αυτές ακριβώς τις στιγμές. Στους λόγους του, η υπομονή δεν παρουσιάζεται ως παθητική αποδοχή της δυσκολίας, αλλά ως πνευματικός αγώνας που συνδέεται με την πίστη, την προσευχή και την εμπιστοσύνη στον Θεό.
«Υπομονή, παιδιά μου, μη χάνετε το θάρρος σας»
Μία από τις χαρακτηριστικές προτροπές που αποδίδονται στον Γέροντα είναι:
«Υπομονή, παιδιά μου, μη χάνετε το θάρρος σας».
Στην ίδια διδαχή προτρέπει τους ανθρώπους να επιμένουν στην προσευχή και να μην αφήνουν τον νου τους να σκορπίζεται συνεχώς στις καθημερινές μέριμνες.
Η υπομονή, λοιπόν, δεν σήμαινε απλώς να περιμένει κάποιος μέχρι να περάσει μια δυσκολία. Σήμαινε να προσπαθεί να διατηρεί την πίστη του ακόμη και όταν δεν βλέπει άμεση λύση.
Οι θλίψεις δεν αντιμετωπίζονται χωρίς αγώνα
Στις καταγεγραμμένες διδαχές του Γέροντα Εφραίμ συναντάμε επανειλημμένα την ιδέα ότι οι δοκιμασίες αποτελούν μέρος της πνευματικής ζωής.
Έλεγε ότι είναι μακάριος εκείνος που περνά τα δύσκολα της πρόσκαιρης ζωής «με υπομονή και ευχαριστία». Η φράση αυτή δεν σημαίνει ότι ο πόνος παύει να είναι πόνος ή ότι ο άνθρωπος πρέπει να χαίρεται για κάθε δυσκολία.
Το νόημα είναι ότι ακόμη και μέσα στη θλίψη μπορεί να προσπαθεί να μη χάσει την ελπίδα και την εμπιστοσύνη του στον Θεό.
«Οι πειρασμοί πάντα ωφελούν, όταν τους υπομένουμε»
Σε άλλη διδαχή του αναφέρεται χαρακτηριστικά:
«Οι πειρασμοί πάντα ωφελούν, όταν τους υπομένουμε».
Για τον Γέροντα, η αξία μιας δοκιμασίας δεν βρισκόταν στη δυσκολία την ίδια, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος την αντιμετωπίζει.
Η υπομονή μπορούσε να γίνει ευκαιρία για ταπείνωση, προσευχή και βαθύτερη εμπιστοσύνη στον Θεό. Γι’ αυτό και ο πνευματικός αγώνας δεν παρουσιαζόταν ως προσπάθεια να εξαφανιστούν όλες οι δυσκολίες, αλλά ως προσπάθεια να μη συντριβεί η ελπίδα μέσα σε αυτές.
Η προσευχή ως στήριγμα στις δύσκολες στιγμές
Η υπομονή στη διδασκαλία του Γέροντα Εφραίμ συνδεόταν πολύ στενά με την προσευχή.
Δεν αρκούσε, κατά την αντίληψή του, να προσπαθήσει κάποιος μόνο με τη δική του δύναμη να αντέξει τα πάντα. Ο άνθρωπος καλείται να στρέψει τον νου του στον Θεό και να ζητήσει βοήθεια.
Γι’ αυτό και η προτροπή «μη χάνετε το θάρρος σας» συνοδευόταν από την προτροπή να λέγεται έντονα η ευχή και να παραμένει ο νους όσο γίνεται περισσότερο στην παρουσία του Θεού.
Η υπομονή δεν σημαίνει αδυναμία
Στη σημερινή γλώσσα η υπομονή συχνά ακούγεται σαν παθητικότητα: σαν να πρέπει κάποιος απλώς να δέχεται ό,τι συμβαίνει χωρίς αντίδραση.
Στην πνευματική διδασκαλία, όμως, έχει διαφορετικό νόημα. Είναι η προσπάθεια να μην κυριαρχήσουν η απελπισία, η αγανάκτηση και η απόγνωση.
Ο άνθρωπος μπορεί να πονά, να κουράζεται, να αναζητά λύσεις και βοήθεια και ταυτόχρονα να προσπαθεί να διατηρεί την ελπίδα του.
Οι δυσκολίες ως μέρος της πνευματικής ωρίμανσης
Ο Γέροντας Εφραίμ δίδασκε ακόμη ότι μέσα από τις δοκιμασίες μπορεί να διαμορφωθεί ο πνευματικός χαρακτήρας του ανθρώπου.
Σε λόγους του αναφέρεται ότι ο άνθρωπος «παιδεύεται» πνευματικά ώστε να αποκτήσει χαρακτηριστικά που τον φέρνουν πιο κοντά στον Θεό. Η υπομονή, η ταπείνωση και η εμπιστοσύνη δεν θεωρούνται έμφυτες και δεδομένες· καλλιεργούνται μέσα από τον αγώνα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος πρέπει να θεωρείται τιμωρία ή ότι δεν πρέπει να ζητείται θεραπεία, βοήθεια ή αλλαγή μιας δύσκολης κατάστασης. Σημαίνει ότι, ακόμη και όταν η δυσκολία δεν μπορεί να αποφευχθεί, ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα σταθεί απέναντί της.
Η υπομονή και η ελπίδα πάνε μαζί
Η υπομονή χωρίς ελπίδα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε παραίτηση. Στον λόγο του Γέροντα Εφραίμ, όμως, η υπομονή είναι συνδεδεμένη με την πεποίθηση ότι η δυσκολία δεν έχει τον τελευταίο λόγο.
Η χριστιανική προοπτική βλέπει τη θλίψη μέσα από την ελπίδα της Ανάστασης. Γι’ αυτό και οι δοκιμασίες δεν παρουσιάζονται ως αδιέξοδο αλλά ως μέρος μιας πορείας που μπορεί να έχει πνευματικό νόημα.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε από τη διδασκαλία του
Το μήνυμα του Γέροντα Εφραίμ για την υπομονή μπορεί να συνοψιστεί σε μερικές απλές αλλά απαιτητικές ιδέες: να μην κυριαρχεί η απελπισία, να υπάρχει επιμονή στην προσευχή και να μην χάνεται η εμπιστοσύνη στον Θεό όταν οι απαντήσεις δεν έρχονται αμέσως.
Η φράση «Υπομονή, παιδιά μου, μη χάνετε το θάρρος σας» παραμένει ίσως η πιο απλή έκφραση αυτής της διδασκαλίας.
Όχι επειδή η υπομονή εξαφανίζει τον πόνο, αλλά επειδή βοηθά τον άνθρωπο να συνεχίσει τον δρόμο του χωρίς να επιτρέψει στη δοκιμασία να του αφαιρέσει και την ελπίδα.
Πηγές:
