Μπορεί να αγαπάμε βαθιά τους γονείς μας και, παρ’ όλα αυτά, μια ερώτηση, μια συμβουλή ή ένα σχόλιό τους να μας κάνει να εκνευριστούμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αυτά τα δύο συναισθήματα δεν είναι απαραίτητα αντιφατικά.
Οι σχέσεις μεταξύ γονέων και ενήλικων παιδιών αλλάζουν με τα χρόνια. Η ανάγκη για ανεξαρτησία, οι διαφορετικές αντιλήψεις και τα παλιά οικογενειακά μοτίβα μπορούν να δημιουργήσουν εντάσεις ακόμη και σε οικογένειες όπου υπάρχει αγάπη και ουσιαστικός δεσμός.
Γιατί οι γονείς μπορούν να μας εκνευρίζουν τόσο;
Οι γονείς είναι από τους ανθρώπους που μας γνωρίζουν περισσότερο και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Μαζί τους υπάρχουν κοινές εμπειρίες, παλιοί ρόλοι και συνήθειες επικοινωνίας που έχουν δημιουργηθεί από την παιδική ηλικία.
Όταν ενηλικιωνόμαστε, όμως, η σχέση χρειάζεται να προσαρμοστεί. Το παιδί που κάποτε χρειαζόταν καθοδήγηση έχει πλέον τη δική του ζωή, τις δικές του απόψεις και το δικαίωμα να παίρνει αποφάσεις χωρίς συνεχή γονική παρέμβαση.
Αν ο γονιός εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να έχει την ίδια εξουσία που είχε όταν το παιδί ήταν μικρό, μπορεί εύκολα να δημιουργηθεί ένταση.
Η αγάπη και ο εκνευρισμός μπορούν να συνυπάρχουν
Ο εκνευρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα έλλειψη αγάπης. Σε στενές σχέσεις είναι φυσικό να υπάρχουν διαφωνίες, αντιφατικά συναισθήματα και στιγμές έντασης.
Μάλιστα, έρευνες στις σχέσεις γονέων και ενήλικων παιδιών έχουν καταγράψει συχνές συγκρούσεις γύρω από θέματα όπως ο τρόπος επικοινωνίας, οι συνήθειες, οι επιλογές ζωής, οι αξίες και οι διαφορετικές αντιλήψεις μεταξύ των γενεών.
Έτσι, μπορούμε να νιώθουμε ευγνωμοσύνη και αγάπη για έναν γονιό, αλλά ταυτόχρονα να χρειαζόμαστε περισσότερο προσωπικό χώρο ή να διαφωνούμε έντονα μαζί του.
Ποια πράγματα προκαλούν συχνότερα ένταση;
1. Συνεχείς ερωτήσεις και παρεμβάσεις
«Πού ήσουν;», «πότε θα παντρευτείς;», «γιατί δεν έκανες αυτό;», «τι θα κάνεις με τη δουλειά σου;». Για έναν γονιό τέτοιες ερωτήσεις μπορεί να αποτελούν έκφραση ενδιαφέροντος. Για το ενήλικο παιδί, όμως, η συνεχής επανάληψή τους μπορεί να βιώνεται ως πίεση ή παραβίαση της ιδιωτικότητας.
Το σημαντικό είναι να μην υποθέτουμε αυτόματα ούτε ότι κάθε ερώτηση είναι κακοπροαίρετη ούτε ότι κάθε παρέμβαση πρέπει να γίνεται ανεκτή.
2. Διαφορετικές αξίες και αντιλήψεις
Γονείς και παιδιά έχουν μεγαλώσει σε διαφορετικές εποχές και δεν είναι παράξενο να έχουν διαφορετικές απόψεις για σχέσεις, εργασία, χρήματα, ανατροφή παιδιών, κοινωνικά ζητήματα ή τον τρόπο ζωής.
Η διαφωνία από μόνη της δεν είναι πρόβλημα. Η ένταση συνήθως μεγαλώνει όταν κάποιος αισθάνεται ότι ο άλλος δεν σέβεται το δικαίωμά του να βλέπει διαφορετικά τα πράγματα.
3. Οι ανεπιθύμητες συμβουλές
Μερικές φορές ένας γονιός συνεχίζει να δίνει συμβουλές επειδή αυτός ήταν ο ρόλος του για πολλά χρόνια. Το ενήλικο παιδί όμως μπορεί πλέον να τις αντιλαμβάνεται ως κριτική ή ως μήνυμα ότι δεν θεωρείται ικανό να πάρει μόνο του αποφάσεις.
Ένα απλό «θα ήθελα πρώτα να με ακούσεις και, αν χρειαστώ συμβουλή, θα σου τη ζητήσω» μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να αλλάξει τον τόνο μιας συζήτησης.
4. Οι παλιοί οικογενειακοί ρόλοι
Μπορεί να έχουμε μεγαλώσει, αλλά όταν επιστρέφουμε στο οικογενειακό περιβάλλον είναι εύκολο όλοι να γλιστρήσουμε ξανά σε παλιούς ρόλους. Ο γονιός αρχίζει να δίνει οδηγίες και το ενήλικο παιδί αντιδρά όπως αντιδρούσε στα 17 του.
Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου μπορεί να βοηθήσει. Δεν χρειάζεται κάθε παλιά δυναμική να συνεχίζει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο στην ενήλικη ζωή.
8 τρόποι να διαχειριστείτε καλύτερα τις εντάσεις
1. Επιλέξτε ποιες διαφωνίες αξίζουν πραγματικά
Δεν χρειάζεται κάθε σχόλιο να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση. Αν πρόκειται για μια μικρή συνήθεια που απλώς σας ενοχλεί, ίσως αξίζει να την αφήσετε να περάσει.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοείτε συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται, σας πληγώνουν ή παραβιάζουν σημαντικά προσωπικά όρια.
2. Θέστε σαφή όρια
Τα όρια δεν είναι τιμωρία ούτε απόρριψη. Είναι ένας τρόπος να εξηγούμε τι μας είναι αποδεκτό και τι όχι.
Αν για παράδειγμα οι συνεχείς ερωτήσεις για ένα προσωπικό θέμα σας πιέζουν, μπορείτε να πείτε: «Ξέρω ότι ενδιαφέρεσαι, αλλά δεν θέλω να συζητώ συνεχώς αυτό το θέμα. Αν υπάρξει κάτι που θέλω να μοιραστώ, θα σου το πω».
Ένα καλό όριο είναι συγκεκριμένο, ήρεμο και εφαρμόσιμο.
3. Μιλήστε για τη συμπεριφορά και όχι για τον χαρακτήρα
Το «πάντα με πιέζεις» ή «ποτέ δεν με καταλαβαίνεις» εύκολα οδηγεί τον άλλο σε άμυνα.
Πιο χρήσιμο μπορεί να είναι το: «Όταν με ρωτάς επανειλημμένα για αυτό το θέμα, αισθάνομαι πίεση και προτιμώ να μην το συζητήσουμε άλλο σήμερα».
Έτσι η συζήτηση επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο περιστατικό αντί να μετατρέπεται σε συνολική επίθεση στον άλλον.
4. Προσπαθήστε να καταλάβετε την οπτική τους χωρίς να ακυρώνετε τη δική σας
Ένας γονιός μπορεί πράγματι να ανησυχεί ή να προσπαθεί να προστατεύσει το παιδί του. Η κατανόηση αυτής της πιθανής πρόθεσης μπορεί να μειώσει την ένταση.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να συμφωνήσετε με τη συμπεριφορά του. Μπορείτε να κατανοείτε τον λόγο που κάποιος συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο και ταυτόχρονα να του ζητάτε να σταματήσει.
5. Χρησιμοποιήστε το χιούμορ όταν πραγματικά ταιριάζει
Σε μικρές καθημερινές εντάσεις, ένα αστείο μπορεί να αλλάξει την ατμόσφαιρα και να αποτρέψει μια περιττή σύγκρουση.
Το χιούμορ όμως χρειάζεται προσοχή. Δεν είναι κατάλληλο όταν κάποιος αισθάνεται πληγωμένος ή όταν χρησιμοποιείται για να αποφύγουμε μια σοβαρή συζήτηση που πρέπει να γίνει.
6. Μην προσπαθείτε να λύσετε το θέμα πάνω στην ένταση
Όταν όλοι είναι θυμωμένοι, η συζήτηση συχνά γίνεται λιγότερο παραγωγική. Μερικές φορές είναι προτιμότερο να σταματήσετε προσωρινά και να επιστρέψετε στο θέμα όταν έχει πέσει η ένταση.
Μια απλή φράση όπως «δεν θέλω να το συζητήσουμε έτσι, ας το ξαναπιάσουμε αργότερα» μπορεί να αποτρέψει λόγια που κανείς δεν εννοεί πραγματικά.
7. Δεχτείτε ότι δεν θα αλλάξετε τα πάντα
Μπορούμε να ζητήσουμε διαφορετική συμπεριφορά και να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιδρούμε, αλλά δεν μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως έναν άλλο άνθρωπο.
Μερικές οικογενειακές συνήθειες μπορεί να αλλάξουν αργά και κάποιες πιθανόν να μη φύγουν ποτέ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ερώτημα γίνεται τι μπορούμε εμείς να κάνουμε για να προστατεύσουμε την ηρεμία και τα όριά μας.
8. Κρατήστε χώρο και για τις καλές στιγμές
Όταν μια σχέση έχει γενικά αγάπη και σεβασμό, είναι εύκολο μέσα στην καθημερινότητα να εστιάζουμε μόνο σε αυτό που μας εκνευρίζει.
Οι κοινές δραστηριότητες, οι αναμνήσεις, το χιούμορ και οι ήρεμες στιγμές μπορούν να μας υπενθυμίσουν ότι η σχέση είναι μεγαλύτερη από μία διαφωνία. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε όσα μας ενοχλούν, αλλά ότι δεν αφήνουμε κάθε μικρή σύγκρουση να καθορίζει ολόκληρη τη σχέση.
Δεν είναι κάθε προβληματική συμπεριφορά «αγάπη»
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση που συχνά χάνεται όταν μιλάμε για οικογενειακές σχέσεις. Ένα αδιάκριτο σχόλιο, μια ενοχλητική συνήθεια ή μια ανεπιθύμητη συμβουλή δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον συστηματικό έλεγχο, τις προσβολές, τις απειλές ή άλλες συμπεριφορές που προκαλούν φόβο και σοβαρή ψυχική επιβάρυνση.
Δεν χρειάζεται να δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά ενός γονιού επειδή «το κάνει από αγάπη». Η καλή πρόθεση, όταν πραγματικά υπάρχει, δεν ακυρώνει την ανάγκη για σεβασμό και προσωπικά όρια.
Αν μια σχέση προκαλεί συνεχή φόβο, έντονη ψυχική πίεση ή επαναλαμβανόμενες σοβαρές συγκρούσεις, μπορεί να είναι χρήσιμη η υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Μια σχέση που αλλάζει μαζί μας
Η σχέση γονέα και παιδιού δεν σταματά όταν το παιδί ενηλικιώνεται· χρειάζεται όμως να αλλάζει. Ο γονιός καλείται σταδιακά να αφήσει περισσότερο χώρο και το ενήλικο παιδί να μάθει να εκφράζει καθαρά τις ανάγκες και τα όριά του.
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα για να έχουμε μια καλή σχέση. Συχνά αυτό που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά είναι να μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να χάνεται ο αμοιβαίος σεβασμός.
