Αλτσχάιμερ: Η διατροφή που συνδέθηκε με εγκέφαλο 18 χρόνια νεότερο

Μπορεί ο τρόπος που τρώμε να συνδέεται με έναν εγκέφαλο που εμφανίζει λιγότερα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ; Μια επιστημονική μελέτη με 581 συμμετέχοντες κατέγραψε ένα εντυπωσιακό εύρημα: όσοι ακολουθούσαν περισσότερο τη μεσογειακή διατροφή παρουσίαζαν παθολογικά ευρήματα στον εγκέφαλο αντίστοιχα με εκείνα ανθρώπων περίπου 18 χρόνια νεότερων.

Το αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια διατροφή που γυρίζει τον χρόνο πίσω ή εγγυάται την πρόληψη του Αλτσχάιμερ. Δείχνει όμως μια ενδιαφέρουσα σχέση ανάμεσα στις διατροφικές συνήθειες και στις αλλαγές που παρατηρούνται στον εγκέφαλο με την ηλικία.

Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες για τη μεσογειακή διατροφή;

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 8 Μαρτίου 2023 στο επιστημονικό περιοδικό Neurology από ερευνητές του Πανεπιστημίου Rush στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στόχος της ήταν να εξετάσει αν δύο γνωστά διατροφικά πρότυπα, η μεσογειακή διατροφή και η διατροφή MIND, συνδέονται με λιγότερα παθολογικά ευρήματα της νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που ακολουθούσαν περισσότερο αυτά τα διατροφικά πρότυπα είχαν, κατά μέσο όρο, μικρότερη συσσώρευση ορισμένων παθολογικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο μετά τον θάνατό τους.

Τα ευρήματα αφορούσαν κυρίως το β-αμυλοειδές, μια πρωτεΐνη που μπορεί να σχηματίζει χαρακτηριστικές πλάκες στον εγκέφαλο. Εξετάστηκαν επίσης οι νευροϊνιδιακές αλλοιώσεις που σχετίζονται με την πρωτεΐνη ταυ, καθώς και η συνολική παθολογία της νόσου Αλτσχάιμερ.

Αυτές οι αλλοιώσεις αποτελούν χαρακτηριστικά της νόσου, αλλά δεν αποκαλύπτουν από μόνες τους πόσο καλά λειτουργούσε η μνήμη κάθε ανθρώπου όσο ζούσε.

Τι σημαίνει πραγματικά ότι ο εγκέφαλος ήταν 18 χρόνια νεότερος;

Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό, αλλά και το πιο εύκολο να παρερμηνευθεί, σημείο της έρευνας. Οι επιστήμονες δεν διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος των συμμετεχόντων είχε κυριολεκτικά ανανεωθεί κατά 18 χρόνια.

Συνέκριναν τα παθολογικά ευρήματα ανθρώπων που ακολουθούσαν περισσότερο τη μεσογειακή διατροφή με εκείνα ανθρώπων που την ακολουθούσαν λιγότερο. Η διαφορά αντιστοιχούσε στατιστικά σε περίπου 18 χρόνια ηλικίας ως προς τη συσσώρευση των χαρακτηριστικών αλλοιώσεων της νόσου.

Για τη διατροφή MIND, η αντίστοιχη σύγκριση έδειξε διαφορά περίπου 12 ετών. Πρόκειται για έναν τρόπο να περιγραφεί το μέγεθος της συσχέτισης και όχι για μέτρηση της πραγματικής βιολογικής ηλικίας του εγκεφάλου.

Με άλλα λόγια, η έρευνα προσφέρει ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι η διατροφή μπορεί να σχετίζεται με την υγεία του εγκεφάλου. Δεν αποδεικνύει όμως ότι μπορεί να αντιστρέψει τη γήρανση ή να αποτρέψει τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη με τους 581 συμμετέχοντες;

Στην έρευνα συμμετείχαν 581 ηλικιωμένοι άνθρωποι από το Rush Memory and Aging Project, οι οποίοι είχαν συμφωνήσει να δωρίσουν τον εγκέφαλό τους για επιστημονική μελέτη μετά τον θάνατό τους.

Η μέση ηλικία τους κατά την πρώτη διατροφική αξιολόγηση ήταν περίπου 84 έτη, ενώ η μέση ηλικία θανάτου ήταν 91 έτη. Οι ερευνητές είχαν στη διάθεσή τους διατροφικά ερωτηματολόγια από μια περίοδο παρακολούθησης περίπου επτά ετών κατά μέσο όρο.

Με βάση τις απαντήσεις, υπολόγισαν πόσο πιστά ακολουθούσε κάθε συμμετέχων τη μεσογειακή διατροφή και τη διατροφή MIND. Στη συνέχεια, συνέκριναν αυτές τις βαθμολογίες με τα ευρήματα από τις μεταθανάτιες εξετάσεις του εγκεφάλου.

Η ανάλυση έλαβε υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση, η συνολική πρόσληψη θερμίδων και ένα γονίδιο που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο Αλτσχάιμερ.

Παρ’ όλα αυτά, επειδή η μελέτη ήταν παρατηρητική, δεν μπορούσε να αποκλείσει κάθε άλλη πιθανή εξήγηση. Επίσης, οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως πολύ ηλικιωμένοι και λευκοί, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων σε όλους τους πληθυσμούς.

Γιατί ξεχώρισαν τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά;

Ανάμεσα στις τροφές που εξετάστηκαν, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά παρουσίασαν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συσχέτιση. Οι άνθρωποι που κατανάλωναν επτά ή περισσότερες μερίδες την εβδομάδα είχαν λιγότερα παθολογικά ευρήματα Αλτσχάιμερ από εκείνους που κατανάλωναν μία ή λιγότερες μερίδες.

Η διαφορά αυτή αντιστοιχούσε στατιστικά σε περίπου 19 χρόνια ηλικίας, με βάση τις συγκεκριμένες εγκεφαλικές αλλοιώσεις. Και πάλι, αυτό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση λαχανικών κάνει πραγματικά τον εγκέφαλο 19 χρόνια νεότερο.

Σπανάκι, μαρούλι, ρόκα και λαχανίδα είναι μερικά παραδείγματα πράσινων λαχανικών που μπορούν να ενταχθούν εύκολα στην καθημερινή διατροφή.

Περιέχουν θρεπτικά συστατικά όπως φυλλικό οξύ, βιταμίνες και φυτικές ενώσεις που συμμετέχουν σε σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού. Ωστόσο, η μελέτη δεν απέδειξε ότι ένα συγκεκριμένο συστατικό τους ευθυνόταν για τα αποτελέσματα.

Τι περιλαμβάνει η μεσογειακή διατροφή;

Η μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα διατροφικά πρότυπα. Βασίζεται κυρίως σε φυτικά τρόφιμα, χρησιμοποιεί το ελαιόλαδο ως βασική πηγή προστιθέμενου λίπους και περιλαμβάνει ψάρια και άλλες τροφές σε ισορροπημένες ποσότητες.

Στηρίζεται σε απλές διατροφικές επιλογές που μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς ακριβά ή ασυνήθιστα προϊόντα:

Λαχανικά και φρούτα: Καθημερινή κατανάλωση με ποικιλία χρωμάτων και ειδών.
Όσπρια: Φακές, φασόλια, ρεβίθια και άλλα όσπρια σε τακτική βάση.
Δημητριακά ολικής άλεσης: Ψωμί, βρόμη, ζυμαρικά και άλλα προϊόντα με περισσότερες φυτικές ίνες.
Ελαιόλαδο: Βασική επιλογή αντί για μεγάλες ποσότητες βουτύρου και άλλων λιπών πλούσιων σε κορεσμένα.
Ψάρια και ξηροί καρποί: Τρόφιμα που προσφέρουν πολύτιμα λιπαρά και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Περιορισμός επεξεργασμένων κρεάτων και γλυκών: Προτίμηση σε λιγότερο επεξεργασμένες τροφές στην καθημερινότητα.

Η μεσογειακή διατροφή έχει μελετηθεί ιδιαίτερα για την καρδιαγγειακή υγεία. Η προστασία της καρδιάς και των αιμοφόρων αγγείων έχει σημασία και για τον εγκέφαλο, αφού παράγοντες όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης σχετίζονται με τη γνωστική υγεία.

Τι είναι η διατροφή MIND και πώς διαφέρει;

Η διατροφή MIND δημιουργήθηκε συνδυάζοντας χαρακτηριστικά της μεσογειακής διατροφής και της διατροφής DASH, η οποία έχει σχεδιαστεί για την υποστήριξη της αρτηριακής πίεσης.

Το όνομά της προέρχεται από τις αγγλικές λέξεις Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε τροφές που έχουν μελετηθεί για τη σχέση τους με τη γνωστική λειτουργία.

Ανάμεσά τους βρίσκονται τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα υπόλοιπα λαχανικά, τα μούρα, οι ξηροί καρποί, τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα ψάρια και το ελαιόλαδο.

Παράλληλα, ενθαρρύνει τον περιορισμό των τηγανητών τροφών, των γλυκών, των επεξεργασμένων κρεάτων και των τροφών με πολλά κορεσμένα λιπαρά.

Η βασική διαφορά από τη γενικότερη μεσογειακή διατροφή είναι ότι η MIND δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων, όπως τα πράσινα λαχανικά και τα μούρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως προλαμβάνει αποτελεσματικότερα τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Μπορεί η διατροφή MIND να προλάβει το Αλτσχάιμερ;

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Οι παρατηρητικές μελέτες έχουν δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αλλά οι κλινικές δοκιμές δεν έχουν επιβεβαιώσει ότι η διατροφή MIND μπορεί από μόνη της να προλάβει τη νόσο.

Σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή που δημοσιεύθηκε το 2023 στο New England Journal of Medicine, 604 ηλικιωμένοι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία ακολούθησε τη διατροφή MIND με ήπιο θερμιδικό περιορισμό και η άλλη μια διατροφή σύγκρισης, επίσης με ήπιο θερμιδικό περιορισμό.

Μετά από τρία χρόνια, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες ως προς τη μεταβολή της γνωστικής λειτουργίας ή τους εξεταζόμενους δείκτες απεικόνισης του εγκεφάλου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η υγιεινή διατροφή δεν έχει αξία. Δείχνει όμως ότι τα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν πιο σύνθετα από την ιδέα πως ένα συγκεκριμένο διατροφικό πρόγραμμα μπορεί να προστατεύσει εγγυημένα από το Αλτσχάιμερ.

Πώς μπορεί μια υγιεινή διατροφή να υποστηρίζει τον εγκέφαλο;

Ο εγκέφαλος χρειάζεται συνεχή παροχή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών για να λειτουργεί. Η διατροφή επηρεάζει επίσης την καρδιαγγειακή υγεία και μεταβολικούς παράγοντες που συνδέονται με τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Τα φυτικά τρόφιμα περιέχουν βιταμίνες, μέταλλα, φυτικές ίνες και φυσικές ενώσεις όπως οι πολυφαινόλες. Ορισμένες από αυτές έχουν μελετηθεί για πιθανές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις.

Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών μειώνει απευθείας τις πλάκες αμυλοειδούς στον ανθρώπινο εγκέφαλο ή απομακρύνει ήδη υπάρχουσες αλλοιώσεις.

Πιθανότερα, τα πιθανά οφέλη μιας ισορροπημένης διατροφής προκύπτουν από τον συνδυασμό πολλών παραγόντων και όχι από ένα μοναδικό τρόφιμο ή θρεπτικό συστατικό.

Πώς να εντάξετε αυτές τις τροφές στην καθημερινότητά σας;

Δεν χρειάζεται να ακολουθήσετε μια αυστηρή δίαιτα ή να αλλάξετε όλες τις συνήθειές σας μέσα σε μία ημέρα. Μπορείτε να ξεκινήσετε με απλές επιλογές που ταιριάζουν στις ανάγκες και στις προτιμήσεις σας.

Προσθέστε περισσότερα πράσινα λαχανικά στα καθημερινά σας γεύματα.
Εντάξτε φακές, φασόλια ή ρεβίθια στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα.
Χρησιμοποιήστε ελαιόλαδο σε κατάλληλες ποσότητες ως βασική πηγή προστιθέμενου λίπους.
Επιλέξτε συχνότερα δημητριακά ολικής άλεσης αντί για πολύ επεξεργασμένες επιλογές.
Προσθέστε ψάρια και ανάλατους ξηρούς καρπούς σύμφωνα με τις προσωπικές διατροφικές ανάγκες σας.
Περιορίστε τη συχνή κατανάλωση επεξεργασμένων κρεάτων, γλυκών και τροφών με πολλά κορεσμένα λιπαρά.

Η συνολική ποιότητα της διατροφής έχει μεγαλύτερη σημασία από την κατανάλωση ενός συγκεκριμένου προϊόντος. Αν έχετε κάποια χρόνια πάθηση ή ειδικούς διατροφικούς περιορισμούς, οι αλλαγές χρειάζεται να προσαρμόζονται με την καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.

Η διατροφή είναι μόνο ένα κομμάτι της υγείας του εγκεφάλου

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια σύνθετη νευροεκφυλιστική πάθηση. Η ηλικία, η γενετική προδιάθεση και διάφοροι παράγοντες υγείας συμβάλλουν στον κίνδυνο εμφάνισής της.

Εκτός από τη διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, η επαρκής διάρκεια ύπνου και η αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης αποτελούν σημαντικά στοιχεία για τη συνολική υγεία.

Οι ειδικοί επισημαίνουν επίσης τη σημασία της αποφυγής του καπνίσματος, της κοινωνικής δραστηριότητας και της έγκαιρης αντιμετώπισης προβλημάτων ακοής, όπου χρειάζεται.

Καμία από αυτές τις συνήθειες δεν προσφέρει απόλυτη προστασία από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Μπορούν όμως να αποτελέσουν μέρος μιας συνολικής προσπάθειας για τη διατήρηση της υγείας και τη μείωση τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου.

Τι πρέπει να κρατήσουμε από το εύρημα των 18 ετών;

Η μελέτη του Πανεπιστημίου Rush έδειξε μια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη μεσογειακή διατροφή, τη διατροφή MIND και τη μικρότερη παρουσία ορισμένων χαρακτηριστικών αλλοιώσεων της νόσου Αλτσχάιμερ.

Ο αριθμός των 18 ετών είναι εντυπωσιακός, αλλά δεν σημαίνει πραγματική ανανέωση του εγκεφάλου ούτε αποδεικνύει ότι μπορούμε να αποφύγουμε τη νόσο απλώς αλλάζοντας το φαγητό μας.

Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φυτικά τρόφιμα, ελαιόλαδο, όσπρια και ψάρια, αποτελεί σημαντικό μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής. Η επιστήμη συνεχίζει να εξετάζει πόσο μπορεί να συμβάλει ειδικά στην προστασία της μνήμης και στη μείωση του κινδύνου άνοιας.

Ίσως λοιπόν το πιο χρήσιμο μήνυμα της έρευνας να μην είναι ότι μπορούμε να κάνουμε τον εγκέφαλό μας 18 χρόνια νεότερο, αλλά ότι οι καθημερινές διατροφικές μας επιλογές αξίζουν την προσοχή μας σε κάθε ηλικία.

Πηγές: