Σε μια άνυδρη πλαγιά του Περού, περίπου 5.200 τρύπες σχηματίζουν μια τεράστια λωρίδα που απλώνεται σε μήκος 1,5 χιλιομέτρου. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα γιατί οι αρχαίοι κάτοικοι της περιοχής μπήκαν στον κόπο να τις κατασκευάσουν. Για δεκαετίες, το ασυνήθιστο μνημείο αποτελούσε ένα από τα πιο παράξενα αρχαιολογικά αινίγματα της Νότιας Αμερικής.
Μια επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2025 έφερε νέα στοιχεία στο φως. Οι ερευνητές πιστεύουν πλέον ότι η περίφημη Ζώνη των Τρυπών στο Περού μπορεί να αποτελούσε ένα οργανωμένο σύστημα ανταλλαγής και καταγραφής αγαθών, το οποίο χρησιμοποιούσαν αρχικά οι τοπικοί πληθυσμοί και αργότερα οι Ίνκας.
Τι είναι η μυστηριώδης Ζώνη των Τρυπών στο Περού;
Το μνημείο ονομάζεται Μόντε Σιέρπε (Monte Sierpe) και βρίσκεται στην κοιλάδα Πίσκο, στο νότιο Περού. Η ονομασία του σημαίνει «Βουνό του Φιδιού», ενώ διεθνώς είναι γνωστό ως Band of Holes, δηλαδή «Ζώνη των Τρυπών».
Η κατασκευή αποτελείται από περίπου 5.200 ανθρώπινα σκαμμένες κοιλότητες, οι οποίες ακολουθούν τη μορφή μιας μακριάς λωρίδας στην πλαγιά. Πολλές έχουν διάμετρο 1–2 μέτρα και βάθος περίπου 50 εκατοστά έως 1 μέτρο.
Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η διάταξή τους. Οι λάκκοι δεν βρίσκονται τυχαία στο έδαφος, αλλά σχηματίζουν σειρές και ξεχωριστές ομάδες. Από ψηλά, το τοπίο μοιάζει με ένα τεράστιο οργανωμένο σχέδιο.
Η περιοχή τράβηξε ευρύτερα την προσοχή το 1933, όταν δημοσιεύτηκαν αεροφωτογραφίες της στο National Geographic. Από τότε, οι ερευνητές προσπάθησαν να καταλάβουν ποιος κατασκεύασε το μνημείο και για ποιον λόγο.
Πόσο παλιά είναι η κατασκευή;
Οι αρχαιολογικές ενδείξεις τοποθετούν τη χρήση του χώρου στην προϊσπανική περίοδο. Η κατασκευή πιθανότατα συνδέεται με την Ύστερη Ενδιάμεση Περίοδο των Άνδεων, περίπου από το 1000 έως το 1400 μ.Χ., και συνέχισε να χρησιμοποιείται κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Ίνκας.
Μάλιστα, ένα δείγμα ξυλάνθρακα από το εσωτερικό κοιλότητας χρονολογήθηκε με τη μέθοδο του άνθρακα-14 στην περίοδο 1320–1405 μ.Χ. Το αποτέλεσμα αποτελεί σημαντική ένδειξη για την ηλικία της δραστηριότητας στον χώρο, χωρίς να αποδεικνύει πότε ανοίχτηκε κάθε λάκκος.
Οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι το μνημείο συνδέθηκε αρχικά με το βασίλειο των Τσίντσα, μια σημαντική κοινωνία της περιοχής πριν από την επικράτηση των Ίνκας.
Τι αποκάλυψε η έρευνα με drones και δείγματα εδάφους;
Η νέα μελέτη πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Τζέικομπ Μπόνγκερς του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν drones για να χαρτογραφήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το μνημείο και ανέλυσαν δείγματα εδάφους από την περιοχή.
Η χαρτογράφηση αποκάλυψε τουλάχιστον 60 επιμέρους τμήματα. Σε αρκετά από αυτά οι κοιλότητες ακολουθούν επαναλαμβανόμενα αριθμητικά μοτίβα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η διάταξη είχε σχεδιαστεί με συγκεκριμένη λογική.
Για παράδειγμα, σε ένα τμήμα εντοπίστηκαν εννέα συνεχόμενες σειρές με οκτώ λάκκους η καθεμία. Σε άλλο τμήμα, οι σειρές περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενους αριθμούς κοιλοτήτων, σχηματίζοντας μια οργανωμένη διάταξη.
Αυτές οι λεπτομέρειες ενισχύουν την άποψη ότι οι κατασκευαστές δεν άνοιγαν απλώς τρύπες στο έδαφος. Ενδέχεται να ακολουθούσαν κάποιο σύστημα μέτρησης ή διαχείρισης προϊόντων.
Τα ίχνη φυτών που βρέθηκαν μέσα στους λάκκους
Η ομάδα εξέτασε συνολικά 21 δείγματα εδάφους, από τα οποία τα 19 προέρχονταν από κοιλότητες και τα δύο από σημεία έξω από τη ζώνη. Οι αναλύσεις αναζήτησαν μικροσκοπικά φυτικά κατάλοιπα, όπως γύρη, φυτολίθους και κόκκους αμύλου.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ίχνη καλαμποκιού και άλλων φυτών, μεταξύ των οποίων φυτά που σχετίζονται με την καλλιέργεια και την καθημερινή ζωή των αρχαίων πληθυσμών των Άνδεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κατάλοιπα καλαμιών και φυτικών ινών. Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο να προέρχονται από καλάθια, δεμάτια ή υλικά που χρησιμοποιούνταν για την τοποθέτηση προϊόντων μέσα στους λάκκους.
Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ακριβώς τι αποθήκευαν οι άνθρωποι σε κάθε κοιλότητα. Δίνουν όμως μια σημαντική ένδειξη ότι ο χώρος μπορεί να χρησιμοποιούνταν για τη συγκέντρωση και τη διαχείριση αγαθών.
Μήπως οι 5.200 τρύπες ήταν μια τεράστια υπαίθρια αγορά;
Η πιο ενδιαφέρουσα ερμηνεία της νέας έρευνας είναι ότι το Μόντε Σιέρπε ίσως λειτουργούσε αρχικά ως χώρος ανταλλαγής προϊόντων. Αντί για χρήματα, οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ανταλλάσσουν αγαθά μεταξύ τους.
Η θέση του μνημείου ενισχύει αυτή την πιθανότητα. Βρισκόταν κοντά σε σημαντικές διαδρομές που συνέδεαν παράκτιες και ορεινές κοινότητες, επιτρέποντας τη μεταφορά διαφορετικών προϊόντων.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι αγρότες, ψαράδες και έμποροι μπορεί να συναντιούνταν εκεί. Τα αγαθά ίσως τοποθετούνταν προσωρινά στις κοιλότητες, ώστε να ταξινομούνται, να μετρώνται ή να ανταλλάσσονται.
Φανταστείτε μια πλαγιά όπου διαφορετικές ομάδες ανθρώπων συγκεντρώνουν καλαμπόκι, βαμβάκι και άλλα προϊόντα. Οι λάκκοι θα μπορούσαν να χρησιμεύουν ως ξεχωριστές θέσεις για τις ποσότητες που κάθε ομάδα έφερνε στον χώρο.
Πρόκειται για πιθανή αναπαράσταση και όχι για επιβεβαιωμένη εικόνα της καθημερινής ζωής στο μνημείο. Η θεωρία, ωστόσο, εξηγεί αρκετά από τα χαρακτηριστικά που δυσκόλευαν τους αρχαιολόγους.
Η σύνδεση με τα khipus των Ίνκας
Ένα δεύτερο στοιχείο κάνει την υπόθεση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Η διάταξη των κοιλοτήτων παρουσιάζει ομοιότητες με τα khipus, ένα σύστημα καταγραφής που χρησιμοποιούσαν οι Ίνκας.
Τα khipus αποτελούνταν από κορδόνια με κόμπους, τα οποία μπορούσαν να αποτυπώνουν αριθμητικές πληροφορίες. Οι Ίνκας τα χρησιμοποιούσαν για απογραφές, αποθέματα και διοικητικές καταγραφές.
Οι ερευνητές σύγκριναν την οργάνωση του Μόντε Σιέρπε με ένα khipu που είχε βρεθεί κοντά στην κοιλάδα Πίσκο. Εντόπισαν ορισμένες δομικές ομοιότητες, ιδιαίτερα στον τρόπο ομαδοποίησης των στοιχείων.
Αυτό οδήγησε στην υπόθεση ότι, μετά την ενσωμάτωση της περιοχής στην αυτοκρατορία των Ίνκας, το μνημείο ίσως χρησιμοποιήθηκε για την καταγραφή αγαθών και εισφορών προς το κράτος.
Μια τέτοια λειτουργία θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί υπήρχαν τόσα διαφορετικά τμήματα και επαναλαμβανόμενες σειρές. Κάθε ομάδα κοιλοτήτων ενδέχεται να αντιστοιχούσε σε συγκεκριμένες ποσότητες ή κοινότητες.
Η σύνδεση με τα khipus παραμένει υπόθεση. Δεν έχει αποδειχθεί ότι οι λάκκοι λειτουργούσαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως τα κορδόνια των Ίνκας.
Έχει λυθεί οριστικά το μυστήριο της Ζώνης των Τρυπών;
Παρότι η νέα έρευνα προσφέρει σημαντικές απαντήσεις, το μυστήριο δεν έχει λυθεί οριστικά. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποιος ακριβώς οργάνωνε τη χρήση του χώρου, πώς καταμετρούνταν τα προϊόντα ή γιατί δημιουργήθηκε μια τόσο ασυνήθιστη κατασκευή.
Οι παλαιότερες θεωρίες περιλάμβαναν τη συλλογή νερού, τη γεωργική χρήση, την άμυνα και διάφορες τελετουργικές λειτουργίες. Τα νέα ευρήματα προσφέρουν περισσότερη υποστήριξη στην ερμηνεία της ανταλλαγής και της καταγραφής αγαθών, χωρίς να αποκλείουν κάθε άλλη πιθανότητα.
Αν σας ενδιαφέρουν αντίστοιχες ανακαλύψεις, μπορείτε να γνωρίσετε και μερικές από τις αρχαιότερες κατασκευές που δημιούργησε ο άνθρωπος.
Το Μόντε Σιέρπε δείχνει πόσα μπορούμε ακόμη να μάθουμε για τις κοινωνίες που ζούσαν στις Άνδεις πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων. Οι χιλιάδες κοιλότητες ίσως αποτελούσαν μέρος ενός οργανωμένου οικονομικού συστήματος, στο οποίο το εμπόριο και η καταγραφή αγαθών συνδέονταν άμεσα με το φυσικό τοπίο.
Και αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ανακάλυψης: πίσω από ένα τοπίο που για δεκαετίες έμοιαζε ανεξήγητο, μπορεί να κρύβεται μια πολύ πρακτική ανθρώπινη ανάγκη. Η ανάγκη να ανταλλάσσουμε, να μετράμε και να οργανώνουμε όσα παράγουμε.
