Ένα καλάθι, λίγα σάντουιτς, μια κουβέρτα και καλή παρέα. Αυτή είναι η εικόνα που μας έρχεται στο μυαλό όταν ακούμε τη λέξη «πικνίκ». Κι όμως, όταν πρωτοεμφανίστηκε, δεν είχε απαραίτητα σχέση με την εξοχή, τα πάρκα ή τις εκδρομές.
Η προέλευση της λέξης πικνίκ μας ταξιδεύει στη Γαλλία του 17ου αιώνα, όταν η λέξη περιέγραφε κάτι αρκετά διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Το ενδιαφέρον είναι ότι εκείνη η παλιά συνήθεια υπάρχει ακόμη στις παρέες μας, έστω κι αν δεν την αποκαλούμε πάντα πικνίκ.
Τι σήμαινε αρχικά η λέξη πικνίκ στη Γαλλία;
Το ελληνικό «πικνίκ» προέρχεται από το γαλλικό pique-nique, μια λέξη με ιστορία τουλάχιστον τριών αιώνων. Μία από τις παλαιότερες καταγεγραμμένες χρήσεις της εμφανίζεται το 1694, με τη μορφή piquenique.
Εκείνη την εποχή, το πικνίκ δεν σήμαινε απαραίτητα ότι μια παρέα πήγαινε να φάει στη φύση. Περιέγραφε ένα κοινό γεύμα στο οποίο κάθε καλεσμένος πλήρωνε το μερίδιό του ή συνεισέφερε κάτι στο τραπέζι. Μπορούσε μάλιστα να πραγματοποιηθεί μέσα σε ένα σπίτι, χωρίς καμία ανάγκη για καλάθια και κουβέρτες.
Αυτή τη σημασία καταγράφει και το λεξικό της Γαλλικής Ακαδημίας του 1740. Με απλά λόγια, το πικνίκ εκείνης της εποχής έμοιαζε περισσότερο με ένα τραπέζι όπου όλοι συμμετείχαν στα έξοδα.
Η ιδέα θυμίζει πολύ την ιστορία της λέξης «ρεφενέ», που χρησιμοποιούμε στα ελληνικά όταν ο καθένας βάζει κάτι από την πλευρά του.
Από πού προέρχονται τα «pique» και «nique»;
Η ίδια η γαλλική λέξη έχει μια ενδιαφέρουσα ετυμολογία. Σύμφωνα με τη Γαλλική Ακαδημία, το πρώτο συνθετικό, pique, προέρχεται από το ρήμα piquer, ενώ το δεύτερο, nique, συνδέεται με μια παλιά λέξη που σήμαινε κάτι μικρό ή ασήμαντης αξίας.
Το piquer μπορεί να συνδεθεί με την ιδέα του τσιμπολογήματος, δηλαδή του να παίρνει κάποιος μικρές ποσότητες φαγητού. Ο συνδυασμός των δύο στοιχείων ταιριάζει με την παλιά συνήθεια να συνεισφέρει κάθε καλεσμένος κάτι μικρό σε ένα κοινό γεύμα.
Αυτή είναι η ετυμολογική εξήγηση που δίνουν σύγχρονα γαλλικά λεξικά. Ωστόσο, η ερμηνεία των συνθετικών δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιος χρησιμοποίησε πρώτος τη λέξη ή πώς ακριβώς δημιουργήθηκε.
Πώς το πικνίκ μεταφέρθηκε από τα σπίτια στην εξοχή;
Με το πέρασμα του χρόνου, η λέξη άρχισε να συνδέεται όλο και περισσότερο με τα γεύματα σε εξωτερικούς χώρους. Οι εκδρομές στην ύπαιθρο και οι συγκεντρώσεις φίλων με φαγητό βοήθησαν να διαμορφωθεί η σημερινή εικόνα του πικνίκ.
Η αλλαγή δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Για αρκετό διάστημα συνυπήρχαν η παλιά σημασία του κοινού γεύματος με συνεισφορά και η νεότερη συνήθεια του φαγητού στη φύση.
Έχει ενδιαφέρον ότι η λέξη ταξίδεψε και στην αγγλική γλώσσα ως picnic. Μία από τις πρώτες γνωστές αγγλικές καταγραφές της χρονολογείται στο 1748, όταν ακόμη μπορούσε να αναφέρεται σε κοινωνική συγκέντρωση και όχι αποκλειστικά σε υπαίθριο γεύμα.
Σταδιακά επικράτησε η σημασία που γνωρίζουμε σήμερα: άνθρωποι συγκεντρώνονται σε έναν εξωτερικό χώρο και απολαμβάνουν μαζί το φαγητό τους.
Τι απέμεινε από την αρχική σημασία της λέξης;
Παρότι σήμερα το πικνίκ συνδέεται κυρίως με την εξοχή, κάτι από την παλιά του σημασία επιβιώνει. Όταν μια παρέα οργανώνει μια εκδρομή, συχνά ο ένας φέρνει σάντουιτς, ο άλλος φρούτα και κάποιος άλλος αναλαμβάνει τα ποτά.
Βέβαια, δεν είναι απαραίτητο να συνεισφέρουν όλοι για να ονομάσουμε μια υπαίθρια συνάντηση πικνίκ. Η σημερινή σημασία αφορά κυρίως το γεύμα σε ανοιχτό χώρο, ανεξάρτητα από το ποιος έχει αγοράσει ή ετοιμάσει το φαγητό.
Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας της λέξης. Μια συνήθεια που αρχικά έδινε έμφαση στο μοίρασμα των εξόδων κατέληξε να περιγράφει μια ολόκληρη εμπειρία αναψυχής.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα απλώσετε μια κουβέρτα κάτω από ένα δέντρο και θα ανοίξετε το καλάθι με το φαγητό, θα ξέρετε ότι η λέξη «πικνίκ» έχει πολύ μεγαλύτερη ιστορία από αυτή την εικόνα.
Και ίσως το πιο όμορφο είναι ότι, ύστερα από τόσους αιώνες, το φαγητό εξακολουθεί να αποτελεί μια εξαιρετική αφορμή για να βρεθεί μια παρέα μαζί.
