Ανάμεσα στους ουρανοξύστες και τα σύγχρονα κτίρια του Τόκιο βρίσκεται μια μορφή που μοιάζει να έχει μεταφερθεί εκεί από την αρχαία ελληνική μυθολογία: ο Προμηθέας, ο Τιτάνας που σύμφωνα με τον μύθο έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους.
Η παρουσία του δεν είναι τυχαία. Το άγαλμα δημιουργήθηκε το 1988 για να τιμήσει τα 100 χρόνια της ιαπωνικής πετρελαϊκής εταιρείας Nippon Oil και επιλέχθηκε ως σύμβολο της ενέργειας που υπηρετεί την ανθρώπινη κοινωνία.
Γιατί επιλέχθηκε ο Προμηθέας;
Στην ελληνική μυθολογία, ο Προμηθέας είναι ο Τιτάνας που συνδέθηκε όσο λίγοι με τη σχέση του ανθρώπου με τη γνώση και την τεχνολογία. Αψηφώντας τον Δία, έκλεψε τη φωτιά των θεών και την παρέδωσε στους ανθρώπους.
Η φωτιά δεν αντιπροσώπευε μόνο τη ζεστασιά. Στον μύθο και στη μεταγενέστερη πολιτισμική παράδοση έγινε σύμβολο της τεχνικής γνώσης, της δημιουργίας και της προόδου.
Αυτή η σύνδεση εξηγεί γιατί μια εταιρεία ενέργειας στην Ιαπωνία επέλεξε τον Προμηθέα ως κεντρική συμβολική μορφή.
Το άγαλμα δημιουργήθηκε για τα 100 χρόνια της Nippon Oil
Το έργο κατασκευάστηκε το 1988, όταν η Nippon Oil συμπλήρωνε έναν αιώνα από την ίδρυσή της. Το άγαλμα προσφέρθηκε στην εταιρεία από το δίκτυο των συνεργαζόμενων αντιπροσώπων της για τον εορτασμό της επετείου.
Σύμφωνα με την ιστορική περιγραφή που συνόδευε το έργο, η Nippon Oil θεωρούσε τη σταθερή παροχή ενέργειας κοινωνική της αποστολή. Αναζητώντας ένα σύμβολο κατάλληλο για την είσοδο στον επόμενο αιώνα της ιστορίας της, επιλέχθηκε η εικόνα του «Προμηθέα που δίνει τη φωτιά στην ανθρωπότητα».
Το άγαλμα φιλοτέχνησε ο διακεκριμένος Ιάπωνας γλύπτης Naoki Tominaga, γνωστός στην Ιαπωνία για τα μνημειακά γλυπτά του.
Από το Nishi-Shimbashi στην Otemachi
Το άγαλμα δεν βρισκόταν πάντοτε στη σημερινή του θέση. Αρχικά είχε τοποθετηθεί στα κεντρικά γραφεία της Nippon Oil στο Nishi-Shimbashi του Τόκιο.
Οι εταιρικές συγχωνεύσεις και οι μετακινήσεις των κεντρικών γραφείων οδήγησαν αργότερα και στη μεταφορά του Προμηθέα. Το έργο βρέθηκε μπροστά από τα γραφεία της JX Nippon Oil & Energy στην περιοχή Otemachi, μία από τις σημαντικότερες επιχειρηματικές ζώνες της ιαπωνικής πρωτεύουσας.
Ο όμιλος πέρασε στη συνέχεια από νέες εταιρικές αλλαγές και σήμερα είναι γνωστός με την επωνυμία ENEOS. Έτσι, ο Προμηθέας παραμένει συνδεδεμένος με μια ιστορία δεκαετιών στον ενεργειακό κλάδο της Ιαπωνίας.
Τι απεικονίζει το άγαλμα;
Ο Προμηθέας παρουσιάζεται όρθιος, κρατώντας πυρσούς, μια άμεση αναφορά στο πιο διάσημο επεισόδιο του μύθου του. Η χρυσαφένια όψη του γλυπτού ξεχωρίζει έντονα ανάμεσα στις σύγχρονες προσόψεις των γύρω κτιρίων.
Στη βάση του εμφανίζεται το όνομα PROMETHEUS. Η αντίθεση ανάμεσα στον αρχαιοελληνικό Τιτάνα και το μοντέρνο επιχειρηματικό περιβάλλον του Τόκιο είναι ίσως αυτό που κάνει το άγαλμα τόσο ασυνήθιστο για έναν περαστικό.
Η σύνδεση με τη Φουκουσίμα δεν αποτελεί μέρος της αρχικής ιστορίας
Μετά το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα το 2011 είναι εύκολο να δει κανείς στον Προμηθέα έναν συμβολισμό για τα οφέλη και τους κινδύνους της τεχνολογικής δύναμης. Η ιστορία του Τιτάνα έχει άλλωστε χρησιμοποιηθεί πολλές φορές στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στην τέχνη ως μεταφορά για τη σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία.
Στην περίπτωση του συγκεκριμένου αγάλματος όμως αυτή η σύνδεση δεν αποτελεί την τεκμηριωμένη αιτία δημιουργίας του. Το έργο προϋπήρχε της καταστροφής της Φουκουσίμα κατά περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Η ιστορικά ασφαλέστερη ερμηνεία είναι πολύ πιο άμεση: ένας ενεργειακός όμιλος επέλεξε έναν μυθολογικό ήρωα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη φωτιά.
Ο Προμηθέας ως παγκόσμιο σύμβολο
Παρότι γεννήθηκε μέσα στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ο Προμηθέας ξεπέρασε εδώ και αιώνες τα όρια του ελληνικού πολιτισμού. Στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια τέχνη έγινε σύμβολο της γνώσης, της ανθρώπινης επινοητικότητας, της δημιουργίας αλλά και του τιμήματος που μπορεί να συνοδεύει την πρόοδο.
Αυτό εξηγεί γιατί η μορφή του μπορεί να εμφανίζεται με φυσικό τρόπο ακόμη και σε μια κοινωνία τόσο μακριά από την Ελλάδα. Η «φωτιά του Προμηθέα» λειτουργεί ως ιδέα που γίνεται κατανοητή πέρα από γεωγραφικά και πολιτισμικά σύνορα.
Μια απρόσμενη ελληνική παρουσία στο Τόκιο
Από μακριά, το άγαλμα μπορεί να μοιάζει απλώς με μια παράξενη κλασική φιγούρα ανάμεσα στους ουρανοξύστες. Η πραγματική του ιστορία όμως συνδέει με έναν ενδιαφέροντα τρόπο την αρχαία ελληνική μυθολογία με τη σύγχρονη ιστορία της ιαπωνικής βιομηχανίας ενέργειας.
Ο Προμηθέας βρίσκεται εκεί όχι ως μνημείο κάποιας αρχαίας σχέσης Ελλάδας και Ιαπωνίας, αλλά επειδή ένα σύμβολο ηλικίας χιλιάδων ετών εξακολουθεί να εκφράζει μια πολύ σύγχρονη ιδέα: τη δύναμη που αποκτά ο άνθρωπος όταν μαθαίνει να χρησιμοποιεί την ενέργεια.
Πηγές:
- Ιστορικά στοιχεία για το άγαλμα του Προμηθέα της Nippon Oil και την επέτειο του 1988
- ENEOS Group – εταιρικά στοιχεία και ιστορία
- Στοιχεία για το έργο του γλύπτη Naoki Tominaga
