Άτιμο πράγμα ο κακός συγγενής. Ένας άνθρωπος που δεν διάλεξες να έχεις στη ζωή σου, αλλά βρίσκεται εκεί επειδή σας ενώνει το αίμα. Παρών στα οικογενειακά τραπέζια, στις γιορτές, στις χαρές και στις δύσκολες στιγμές, άλλοτε σαν απλός θεατής και άλλοτε σαν η αιτία που βαραίνει ολόκληρη την ατμόσφαιρα.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο δύσκολες αλήθειες που μαθαίνουμε μεγαλώνοντας: η συγγένεια δεν εγγυάται την αγάπη, τον σεβασμό ούτε την κατανόηση. Κάποιους δεσμούς τούς κληρονομούμε. Εκείνους όμως που αξίζουν πραγματικά, τους χτίζουμε.
Πότε ένας συγγενής γίνεται πραγματικά δύσκολος;
Συνήθως δεν ξεκινά με κάτι μεγάλο. Μπορεί να είναι μια ειρωνική κουβέντα στο οικογενειακό τραπέζι, ένα σχόλιο που παρουσιάζεται σαν αστείο, μια συνεχής σύγκριση ή ένα βλέμμα που σε κάνει να αισθάνεσαι ότι ποτέ δεν είσαι αρκετός.
Μία φορά μπορεί να την προσπεράσεις. Τη δεύτερη επίσης. Όταν όμως η ίδια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, η ενόχληση μετατρέπεται σε απογοήτευση και, κάποιες φορές, σε θυμό.
Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει έναν συγγενή «κακό»; Ίσως ο όρος να είναι σκληρός. Πιο συχνά μιλάμε για έναν άνθρωπο του οποίου η συμπεριφορά γίνεται σταθερά προσβλητική, χειριστική, ανταγωνιστική ή εξαντλητική για τους γύρω του.
Δεν χρειάζεται να βάλουμε ταμπέλα σε έναν άνθρωπο για να αναγνωρίσουμε ότι ο τρόπος με τον οποίο μας φέρεται μάς πληγώνει.
Το αίμα δεν δικαιολογεί τα πάντα
Οι οικογενειακές σχέσεις είναι ιδιαίτερες ακριβώς επειδή συνοδεύονται από ιστορία, αναμνήσεις και προσδοκίες. Ένας άγνωστος μπορεί να σε προσβάλει και να φύγεις. Με έναν συγγενή όμως είναι συχνά πιο δύσκολο.
Υπάρχουν κοινές γιορτές, γονείς, αδέλφια, παιδιά, παππούδες, περιουσίες, αναμνήσεις και άνθρωποι που προσπαθούν να κρατήσουν ισορροπίες. Έτσι, ακόμη κι όταν μια σχέση σε κουράζει, μπορεί να νιώθεις ότι δεν έχεις το δικαίωμα να απομακρυνθείς.
Όμως η συγγένεια δεν αποτελεί άδεια για μόνιμη ασέβεια.
Μπορείς να αγαπάς έναν άνθρωπο και ταυτόχρονα να αναγνωρίζεις ότι ορισμένες συμπεριφορές του δεν σου κάνουν καλό. Αυτά τα δύο μπορούν να υπάρχουν μαζί.
Γιατί κάποιοι συγγενείς συμπεριφέρονται έτσι;
Δεν υπάρχει μία εξήγηση. Πίσω από δύσκολες οικογενειακές συμπεριφορές μπορεί να βρίσκονται ζήλια, παλιός ανταγωνισμός, ανεκπλήρωτες προσδοκίες, ανάγκη ελέγχου ή συγκρίσεις που κρατούν χρόνια.
Μπορεί επίσης ένας άνθρωπος να κουβαλά δικές του απογοητεύσεις και να τις μεταφέρει στις σχέσεις του. Αυτό όμως μπορεί να εξηγεί μία συμπεριφορά χωρίς να τη δικαιολογεί.
Το ότι κάποιος έχει πληγωθεί δεν σημαίνει ότι έχει δικαίωμα να πληγώνει.
Και το ότι μπορείς να καταλάβεις γιατί φέρεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανέχεσαι τα πάντα.
Ο δύσκολος συγγενής έχει πολλές μορφές
Μπορεί να είναι ο άνθρωπος που πάντα βρίσκει κάτι αρνητικό να σχολιάσει. Εκείνος που υποτιμά τις επιλογές σου, συγκρίνει διαρκώς τη ζωή σου με τη δική του ή χαίρεται περισσότερο με τα λάθη σου παρά με τις επιτυχίες σου.
Μπορεί να είναι ο συγγενής που θέλει να γνωρίζει τα πάντα για τη ζωή σου αλλά δεν σέβεται τα όριά σου. Ή εκείνος που χρησιμοποιεί τη φράση «οικογένεια είμαστε» κάθε φορά που θέλει να δικαιολογήσει κάτι που δεν θα ανεχόσουν από κανέναν άλλον.
Υπάρχουν επίσης πιο λεπτές συμπεριφορές. Η συνεχής ειρωνεία. Η απαξίωση. Η ενοχή. Το «εγώ για σένα τόσα έκανα». Η ανάγκη να έχει πάντα δίκιο.
Καθεμία από αυτές τις συμπεριφορές μπορεί από μόνη της να φαίνεται μικρή. Όταν όμως γίνεται μοτίβο, αρχίζει να φθείρει τη σχέση.
Δεν μπορείς πάντα να αλλάξεις τον άλλον
Ένα από τα δυσκολότερα πράγματα είναι να αποδεχτείς ότι μπορεί να μην καταφέρεις ποτέ να μεταμορφώσεις αυτή τη σχέση στην οικογένεια που θα ήθελες να έχεις.
Μπορεί να εξηγήσεις πώς νιώθεις. Μπορεί να προσπαθήσεις να συζητήσεις. Μπορεί να δώσεις δεύτερες και τρίτες ευκαιρίες. Αν όμως ο άλλος δεν αναγνωρίζει καν ότι υπάρχει πρόβλημα, οι δυνατότητές σου έχουν όρια.
Δεν μπορείς να κάνεις κάποιον να σε σεβαστεί με το ζόρι. Μπορείς όμως να αποφασίσεις πώς θα αντιδράσεις όταν δεν το κάνει.
Εκεί αρχίζουν τα όρια
Το όριο δεν είναι τιμωρία. Δεν είναι εκδίκηση και δεν είναι απαραίτητα διακοπή της σχέσης.
Όριο μπορεί να είναι να αρνηθείς να συζητήσεις ένα προσωπικό θέμα. Να φύγεις από ένα τραπέζι όταν αρχίζουν οι προσβολές. Να περιορίσεις τις συναντήσεις. Να σταματήσεις να εξηγείς συνεχώς τις επιλογές σου σε κάποιον που έχει αποφασίσει εκ των προτέρων να τις κατακρίνει.
Μερικές φορές το όριο είναι απλώς μία φράση:
«Δεν θέλω να μου μιλάς έτσι.»
Ή:
«Αυτό το θέμα δεν θέλω να το συζητήσω.»
Ακούγεται εύκολο όταν το διαβάζεις. Στην πραγματικότητα μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο, ειδικά μέσα σε μια οικογένεια όπου οι ρόλοι έχουν παγιωθεί επί χρόνια.
Τα όρια συχνά δημιουργούν ενοχές
Όταν για χρόνια έχεις μάθει να υποχωρείς για να υπάρχει ησυχία, η πρώτη φορά που λες «ως εδώ» μπορεί να σε κάνει να αισθανθείς ότι εσύ δημιουργείς το πρόβλημα.
Μπορεί να αναρωτηθείς αν είσαι σκληρός. Αν υπερβάλλεις. Αν έπρεπε να κάνεις ακόμη μία υποχώρηση επειδή «είναι συγγενής».
Το γεγονός όμως ότι ένα όριο δυσαρεστεί κάποιον δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το όριο είναι λάθος.
Μερικές φορές η έντονη αντίδραση εμφανίζεται ακριβώς επειδή ο άλλος είχε συνηθίσει να μην υπάρχει κανένα όριο.
Δεν είναι απαραίτητο να κόψεις έναν άνθρωπο από τη ζωή σου
Οι σχέσεις δεν είναι πάντα «όλα ή τίποτα». Υπάρχουν πολλές αποστάσεις ανάμεσα στην πλήρη οικειότητα και στην οριστική απομάκρυνση.
Μπορείς να κρατήσεις μια πιο τυπική σχέση. Να περιορίσεις τις προσωπικές πληροφορίες που μοιράζεσαι. Να βλέπεστε λιγότερο συχνά ή μόνο σε συγκεκριμένα οικογενειακά πλαίσια.
Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί η απόσταση να χρειάζεται να είναι μεγαλύτερη. Κάθε κατάσταση είναι διαφορετική και δεν υπάρχει ένας κανόνας που να ταιριάζει σε όλες τις οικογένειες.
Αν υπάρχει κακοποίηση, απειλή ή φόβος για την ασφάλεια κάποιου, τότε η προστασία του ανθρώπου που κινδυνεύει έχει προτεραιότητα απέναντι στη διατήρηση των οικογενειακών προσχημάτων.
Και τι γίνεται με τη συγχώρεση;
Συχνά ακούμε ότι για να προχωρήσουμε πρέπει να συγχωρήσουμε. Για κάποιους ανθρώπους αυτό πράγματι λειτουργεί και τους βοηθά να αφήσουν πίσω θυμό και πίκρα.
Δεν είναι όμως υποχρεωτικό να συγχωρήσεις κάποιον με έναν συγκεκριμένο τρόπο για να θέσεις όρια ή να συνεχίσεις τη ζωή σου.
Μπορείς απλώς να αποδεχτείς ότι κάτι συνέβη, ότι σε πλήγωσε και ότι δεν θέλεις να του επιτρέψεις να συνεχίσει να καθορίζει την καθημερινότητά σου.
Η εσωτερική ηρεμία δεν χρειάζεται πάντα συμφιλίωση. Μερικές φορές χρειάζεται απλώς απόσταση.
Δεν είσαι υποχρεωμένος να κουβαλάς όλο το οικογενειακό βάρος
Ο δύσκολος συγγενής μπορεί να παραμείνει μέρος της ιστορίας σου. Δεν χρειάζεται όμως να γίνει ο συγγραφέας της.
Μπορείς να δημιουργήσεις άλλες σχέσεις, άλλες ισορροπίες και έναν διαφορετικό τρόπο ζωής. Η οικογένεια δεν περιορίζεται μόνο στους ανθρώπους με τους οποίους μοιράζεσαι DNA. Υπάρχουν φίλοι, σύντροφοι και άνθρωποι που στέκονται δίπλα σου από επιλογή.
Και ίσως εκεί βρίσκεται μία σημαντική αλήθεια: το αίμα δημιουργεί συγγένεια, αλλά η αγάπη, ο σεβασμός και η εμπιστοσύνη είναι αυτά που δημιουργούν πραγματικό δεσμό.
Άτιμο πράγμα ο κακός συγγενής, πράγματι. Γιατί δεν τον διάλεξες και δεν μπορείς πάντα να τον βγάλεις εύκολα από τη ζωή σου.
Μπορείς όμως να αποφασίσεις μέχρι πού θα φτάνει η επιρροή του.
Και πάνω απ’ όλα, δεν χρειάζεται να επιτρέψεις σε κανέναν συγγενή να αποφασίζει πόση αξία έχεις. Αυτό το κομμάτι της ιστορίας σου ανήκει μόνο σε εσένα.
