Πόσες ξένες γλώσσες μπορεί να μάθει ένας άνθρωπος; Για τους περισσότερους, ακόμη και η καλή γνώση τριών ή τεσσάρων γλωσσών αποτελεί σημαντικό επίτευγμα. Ο Γιάννης Οικονόμου, όμως, ο Έλληνας γλωσσολόγος και μεταφραστής που έγινε γνωστός διεθνώς για τις εξαιρετικές γλωσσικές του ικανότητες, έχει συνδεθεί με έναν αριθμό που εντυπωσιάζει: 32 γλώσσες.
Από τα αγγλικά και τα γαλλικά μέχρι τα κινέζικα, τα αραβικά και τα εβραϊκά, ο Κρητικός γλωσσομαθής έχει αφιερώσει τη ζωή του στην εκμάθηση γλωσσών και στην ανακάλυψη διαφορετικών πολιτισμών. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος εξηγεί πως το μυστικό του δεν βρίσκεται μόνο στην εξαιρετική μνήμη, αλλά στην περιέργεια, στην αγάπη για τους ανθρώπους και στη συνεχή εξάσκηση.
Ποιος είναι ο Γιάννης Οικονόμου που γνωρίζει 32 γλώσσες;
Ο Γιάννης Οικονόμου γεννήθηκε το 1964 στο Ηράκλειο της Κρήτης και θεωρείται ένας από τους πιο γνωστούς πολύγλωσσους ανθρώπους της Ευρώπης.
Έχει εργαστεί ως μεταφραστής στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες, όπου η γνώση διαφορετικών γλωσσών αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την καθημερινή επικοινωνία ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το 2019, σε αφιέρωμα του αυστριακού ORF, αναφερόταν ότι γνώριζε περίπου 32 σύγχρονες γλώσσες, χωρίς να υπολογίζονται οι αρχαίες γλώσσες με τις οποίες είχε επίσης ασχοληθεί.
Μάλιστα, σύμφωνα με το ίδιο αφιέρωμα, μπορούσε να χρησιμοποιεί 21 από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το εντυπωσιακό δεν είναι απλώς ο μεγάλος αριθμός, αλλά η ποικιλία των γλωσσών. Ο Οικονόμου έχει ασχοληθεί με γλώσσες που ανήκουν σε εντελώς διαφορετικές οικογένειες και έχουν διαφορετική γραφή, προφορά και γραμματική.
Ποιες γλώσσες μιλά ο Έλληνας γλωσσολόγος;
Στον μακρύ κατάλογο των γλωσσών που έχει μελετήσει περιλαμβάνονται τα αγγλικά, τα γερμανικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά και τα πορτογαλικά.
Γνωρίζει επίσης γλώσσες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως τα πολωνικά, τα ρωσικά, τα βουλγαρικά, τα τσεχικά και τα ρουμανικά, αλλά και τα σουηδικά, τα δανικά και τα φινλανδικά.
Το ενδιαφέρον του εκτείνεται πολύ πέρα από την Ευρώπη. Έχει ασχοληθεί με τα τουρκικά, τα αραβικά, τα εβραϊκά, τα περσικά, τα κινέζικα, τα χίντι, τα ουρντού και τα μπενγκάλι, μεταξύ άλλων.
Παράλληλα, έχει μελετήσει αρχαίες γλώσσες, όπως τα σανσκριτικά, τα λατινικά, τα αρχαία ελληνικά και τα αβεστικά, μια αρχαία ιρανική γλώσσα.
Η γνώση μιας γλώσσας, βέβαια, δεν σημαίνει πάντα το ίδιο επίπεδο ευχέρειας. Άλλο είναι να μπορεί κάποιος να συνομιλεί άνετα, άλλο να διαβάζει ένα κείμενο και άλλο να μεταφράζει απαιτητικά επιστημονικά ή ιστορικά έργα.
Ο ίδιος έχει αναγνωρίσει ότι ακόμη και ένας άνθρωπος με τόσο μεγάλη εμπειρία χρειάζεται συνεχή επαφή με τις γλώσσες για να διατηρεί τις γνώσεις του.
Πώς ξεκίνησε η αγάπη του για τις ξένες γλώσσες;
Η ιστορία του ξεκινά από την παιδική του ηλικία στην Κρήτη. Όπως έχει περιγράψει σε συνεντεύξεις του, οι ξένοι τουρίστες που επισκέπτονταν το νησί τού προκαλούσαν τεράστια περιέργεια.
Άκουγε τους ανθρώπους να μιλούν μεταξύ τους και δεν μπορούσε να καταλάβει πώς αυτοί οι άγνωστοι ήχοι είχαν νόημα για όσους τους χρησιμοποιούσαν.
Όταν άρχισε να μαθαίνει αγγλικά σε ηλικία περίπου πέντε με έξι ετών, ανακάλυψε ότι μπορούσε σταδιακά να κατανοεί όσα έλεγαν οι επισκέπτες.
Αυτή η πρώτη εμπειρία τον ενθουσίασε.
Στα επόμενα χρόνια ξεκίνησε γερμανικά, ιταλικά και άλλες ξένες γλώσσες. Μεγαλώνοντας, το ενδιαφέρον του επεκτάθηκε στα ρωσικά, στα τουρκικά, στα αραβικά και σε γλώσσες πολύ διαφορετικές από εκείνες που είχε συνηθίσει.
Για τον Γιάννη Οικονόμου, οι γλώσσες δεν ήταν απλώς ένα σχολικό μάθημα. Ήταν ένας τρόπος να γνωρίζει ανθρώπους, να κατανοεί διαφορετικές κοινωνίες και να βλέπει τον κόσμο από μια άλλη οπτική γωνία.
Οι σπουδές στο Αριστοτέλειο, στο Columbia και στο Harvard
Το έντονο ενδιαφέρον του για τις γλώσσες τον οδήγησε και σε πανεπιστημιακές σπουδές.
Σπούδασε Γλωσσολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης.
Ακολούθησε διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Harvard, με αντικείμενο την Ινδοευρωπαϊκή Γλωσσολογία.
Οι σπουδές αυτές του επέτρεψαν να εξετάσει τις γλώσσες όχι μόνο ως μέσα επικοινωνίας, αλλά και ως συστήματα με ιστορία, εξέλιξη και κοινές ρίζες.
Η επαγγελματική του πορεία τον οδήγησε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου εργάστηκε ως διερμηνέας και στη συνέχεια ως μεταφραστής.
Η εργασία αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για εκείνον, καθώς του έδινε τη δυνατότητα να αξιοποιεί καθημερινά τις γλωσσικές γνώσεις του σε ένα διεθνές περιβάλλον.
Ποιο είναι το μυστικό για να μάθει κάποιος μια ξένη γλώσσα;
Σε παλαιότερη συνέντευξή του στο Newsbeast, ο Γιάννης Οικονόμου εξήγησε ότι η εκμάθηση μιας γλώσσας δεν πρέπει να περιορίζεται στη γραμματική και στο λεξιλόγιο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, χρειάζεται να ενδιαφερόμαστε πραγματικά για τους ανθρώπους που τη μιλούν και για τον πολιτισμό τους.
Για παράδειγμα, κάποιος που μαθαίνει πολωνικά μπορεί να γνωρίσει την ιστορία της Πολωνίας, να ακούσει πολωνική μουσική και να παρακολουθήσει τηλεοπτικές εκπομπές στη γλώσσα.
Αντίστοιχα, όποιος μαθαίνει τουρκικά, ισπανικά ή κινέζικα μπορεί να αναζητήσει βιβλία, ταινίες και καθημερινές εμπειρίες που τον φέρνουν πιο κοντά στον αντίστοιχο πολιτισμό.
Ο Οικονόμου έχει τονίσει ότι για να μάθει κάποιος καλά μια γλώσσα δεν αρκεί να απομνημονεύει κανόνες. Χρειάζεται να ενδιαφερθεί για την ιστορία, το παρόν και την καθημερινότητα του λαού που τη μιλά.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά ανάμεσα στη μηχανική απομνημόνευση λέξεων και στη βαθύτερη γνωριμία με μια γλώσσα.
Πώς θυμάται τόσες γλώσσες χωρίς να τις μπερδεύει;
Μια από τις πιο εύλογες απορίες είναι πώς μπορεί ένας άνθρωπος να χρησιμοποιεί τόσες διαφορετικές γλώσσες χωρίς να μπερδεύεται.
Ο ίδιος έχει εξηγήσει ότι το κλειδί βρίσκεται στη συνεχή εξάσκηση.
Ακόμη και για εκείνον, όμως, υπάρχουν στιγμές που παρόμοιες λέξεις από διαφορετικές γλώσσες προκαλούν σύγχυση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι λέξεις που ακούγονται σχεδόν ίδιες αλλά έχουν διαφορετικό νόημα. Η πολωνική λέξη «godzina», για παράδειγμα, σημαίνει «ώρα», ενώ παρόμοιες λέξεις σε άλλες σλαβικές γλώσσες σχετίζονται με την έννοια του έτους.
Η περίπτωση αυτή δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις όταν κάποιος χρησιμοποιεί αρκετές συγγενικές γλώσσες.
Ο Οικονόμου προσπαθεί να διατηρεί την επαφή του με τις γλώσσες μέσα από συζητήσεις με φυσικούς ομιλητές, την ανάγνωση βιβλίων, τη μουσική και τα ταξίδια.
Δεν θεωρεί ότι η γνώση μιας γλώσσας αποκτάται μία φορά και διατηρείται για πάντα χωρίς προσπάθεια.
Ποια γλώσσα θεωρεί πιο δύσκολη;
Παρότι έχει ασχοληθεί με δεκάδες γλώσσες, ο Γιάννης Οικονόμου αντιμετωπίζει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την ερώτηση σχετικά με το ποια είναι η δυσκολότερη.
Όπως έχει εξηγήσει, η δυσκολία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις γλώσσες που γνωρίζει ήδη κάποιος και από το πόσο διαφορετική είναι η καινούργια γλώσσα.
Για έναν Έλληνα που γνωρίζει αγγλικά και γαλλικά, για παράδειγμα, τα ισπανικά ή τα ιταλικά μπορεί να παρουσιάζουν αρκετά γνώριμα στοιχεία.
Τα κινέζικα, αντίθετα, έχουν διαφορετικό σύστημα γραφής και χαρακτηριστικά προφοράς που μπορεί να δυσκολέψουν περισσότερο έναν ομιλητή ευρωπαϊκών γλωσσών.
Ο ίδιος έχει αναφέρει ότι τα κινέζικα αποτελούν μία από τις πιο διαφορετικές γλώσσες που έχει μάθει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι αντικειμενικά η δυσκολότερη γλώσσα του κόσμου.
Η απόσταση ανάμεσα στη μητρική και στη γλώσσα που μαθαίνουμε, η προηγούμενη εμπειρία και η συχνότητα εξάσκησης επηρεάζουν σημαντικά την πρόοδο.
Τι πιστεύει για την ελληνική γλώσσα και τα Greeklish;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία των παλαιότερων συνεντεύξεών του αφορά την ελληνική γλώσσα και την ανησυχία που εκφράζουν ορισμένοι για την εξέλιξή της.
Ο Γιάννης Οικονόμου δεν συμμερίζεται την άποψη ότι κάθε νέα λέξη ή κάθε αλλαγή στον τρόπο επικοινωνίας αποτελεί απειλή για τη γλώσσα.
Όπως εξηγεί, οι γλώσσες αλλάζουν συνεχώς, επειδή αλλάζουν και οι κοινωνίες που τις χρησιμοποιούν.
Η εισαγωγή ξένων λέξεων δεν αποτελεί αποκλειστικά σύγχρονο φαινόμενο. Οι γλώσσες δανείζονται λέξεις και εκφράσεις η μία από την άλλη εδώ και αιώνες.
Ανάλογη είναι και η προσέγγισή του στο θέμα των Greeklish, δηλαδή της γραφής ελληνικών λέξεων με λατινικούς χαρακτήρες.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι δεν χρησιμοποιεί προσωπικά Greeklish, αλλά δεν θεωρεί ότι αποτελούν από μόνα τους σοβαρή απειλή για την ελληνική γλώσσα.
Εκείνο που τον προβληματίζει περισσότερο είναι η κατάσταση της παιδείας και η δυνατότητα των ανθρώπων να καλλιεργούν σωστά τη σκέψη και την έκφρασή τους.
Η γλωσσική παιδεία, άλλωστε, δεν περιορίζεται στην αποφυγή ξένων λέξεων. Περιλαμβάνει την ικανότητα κατανόησης κειμένων, διατύπωσης επιχειρημάτων και αποτελεσματικής επικοινωνίας.
Είναι τα ελληνικά η πιο πλούσια γλώσσα του κόσμου;
Ο Έλληνας γλωσσολόγος έχει τοποθετηθεί και σχετικά με την άποψη ότι ορισμένες γλώσσες είναι από τη φύση τους πλουσιότερες ή ανώτερες από άλλες.
Η προσέγγισή του είναι σαφής: κάθε φυσική γλώσσα μπορεί να εξυπηρετεί τις επικοινωνιακές ανάγκες των ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν.
Τα ελληνικά έχουν εξαιρετικά μακρά καταγεγραμμένη ιστορία και πλούσια γραπτή παράδοση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι άλλες γλώσσες είναι φτωχότερες ή λιγότερο ικανές να εκφράσουν σύνθετες σκέψεις.
Στο πλαίσιο της εργασίας του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Οικονόμου έχει εξηγήσει πόσο σημαντική είναι η μετάφραση νέων εννοιών και επιστημονικών ή νομικών όρων με τρόπο ακριβή και φυσικό.
Για παράδειγμα, όταν ένας ευρωπαϊκός κανονισμός μεταφράζεται στα ελληνικά, πρέπει να μπορεί να γίνει κατανοητός από τον πολίτη και να διατηρεί ταυτόχρονα τη νομική ακρίβεια του πρωτοτύπου.
Αυτή η διαδικασία δείχνει ότι μια ζωντανή γλώσσα μπορεί να προσαρμόζεται σε νέες ανάγκες χωρίς να χάνει την ταυτότητά της.
Ποιες ξένες γλώσσες συμβουλεύει τους γονείς να μαθαίνουν τα παιδιά;
Ο Γιάννης Οικονόμου έχει μιλήσει και για τη σημασία της γλωσσομάθειας στην εκπαίδευση των παιδιών.
Θεωρεί ότι η καλή γνώση της αγγλικής γλώσσας είναι πλέον ιδιαίτερα σημαντική, καθώς χρησιμοποιείται σε πολλούς τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της εργασίας και της διεθνούς επικοινωνίας.
Ωστόσο, δεν πιστεύει ότι τα αγγλικά αρκούν για να γνωρίσει ένα παιδί τον πολιτισμικό πλούτο του κόσμου.
Έχει προτείνει στους γονείς να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να μάθουν και μια δεύτερη ξένη γλώσσα, επιλέγοντας με βάση τα ενδιαφέροντά τους και τους πολιτισμούς που θα ήθελαν να γνωρίσουν.
Τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα τουρκικά, τα αραβικά, τα ρωσικά και τα κινέζικα είναι μερικά από τα παραδείγματα που έχει αναφέρει.
Περισσότερη σημασία, όμως, δίνει στον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί αποκτά ενδιαφέρον για τη γλώσσα.
Μια ταινία, ένα τραγούδι, ένα βιβλίο ή μια πολιτιστική δραστηριότητα μπορούν να δημιουργήσουν την περιέργεια που θα το οδηγήσει στην εκμάθησή της.
Αντίθετα, η υπερβολική πίεση μπορεί να κάνει τη μάθηση δυσάρεστη και να αποθαρρύνει το παιδί.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η αγάπη για μια γλώσσα μπορεί να αποτελέσει πολύ ισχυρότερο κίνητρο από την υποχρέωση.
Γιατί η μετάφραση είναι τόσο σημαντική για την Ευρωπαϊκή Ένωση;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον, καθώς διαθέτει 24 επίσημες γλώσσες.
Οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση σε σημαντικά νομοθετικά κείμενα και πληροφορίες στη δική τους επίσημη γλώσσα. Αυτό καθιστά τη μετάφραση απαραίτητη για τη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ο Γιάννης Οικονόμου έχει υπερασπιστεί αυτή την αρχή, τονίζοντας ότι η πολυγλωσσία δεν αποτελεί εμπόδιο αλλά μέρος της ταυτότητας της Ευρώπης.
Έχει αναφερθεί επίσης στη γνωστή σκέψη που αποδίδεται στον συγγραφέα Ουμπέρτο Έκο, ότι η γλώσσα της Ευρώπης είναι η μετάφραση.
Η ιδέα αυτή εκφράζει την ανάγκη να μπορούν διαφορετικοί λαοί να επικοινωνούν χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να εγκαταλείψουν τη μητρική τους γλώσσα.
Παρά την ευρεία χρήση των αγγλικών στην καθημερινή διεθνή επικοινωνία, η επίσημη πολυγλωσσία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δείτε τον Γιάννη Οικονόμου να μιλά διαφορετικές γλώσσες
Οι γλωσσικές ικανότητές του έχουν παρουσιαστεί σε τηλεοπτικά αφιερώματα και βίντεο, στα οποία συνομιλεί ή παρουσιάζει διαφορετικές γλώσσες.
Τα βίντεο προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα εικόνα της ευχέρειας με την οποία αλλάζει γλώσσα και χρησιμοποιεί διαφορετικούς ήχους και τρόπους έκφρασης.
Πέρα από τη γνώση λεξιλογίου και γραμματικής, ο τρόπος που ένας άνθρωπος επικοινωνεί σε μια ξένη γλώσσα δείχνει πόσο σημαντική είναι η εξοικείωση με την προφορά, τον ρυθμό και την καθημερινή χρήση της.
Η ιστορία του Γιάννη Οικονόμου είναι ενδιαφέρουσα όχι μόνο επειδή έχει συνδεθεί με τη γνώση 32 γλωσσών, αλλά και επειδή δείχνει πόσο μακριά μπορεί να οδηγήσει η περιέργεια ενός παιδιού.
Αυτό που ξεκίνησε από την επιθυμία του να καταλαβαίνει τους ξένους τουρίστες στην Κρήτη εξελίχθηκε σε μια ολόκληρη ζωή αφιερωμένη στη γλωσσολογία, στη μετάφραση και στη γνωριμία με διαφορετικούς πολιτισμούς.
Και ίσως το σημαντικότερο μάθημα από την πορεία του να μην είναι ότι όλοι πρέπει να μάθουμε δεκάδες γλώσσες. Είναι ότι ακόμη και η εκμάθηση μίας νέας γλώσσας μπορεί να μας ανοίξει έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο.
