Υπάρχουν σχέσεις που μας δίνουν ασφάλεια, στήριξη και χαρά και άλλες που, όσο περνά ο καιρός, αρχίζουν να μας εξαντλούν. Αυτό μπορεί να συμβεί σε μια φιλία, μια ερωτική σχέση, μέσα στην οικογένεια ή ακόμη και σε ένα επαγγελματικό περιβάλλον.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος έχει ανάγκες ή ζητά βοήθεια. Όλοι το κάνουμε. Η δυσκολία αρχίζει όταν μια σχέση στηρίζεται σταθερά στη μονόπλευρη προσφορά, όταν τα όριά μας αγνοούνται και όταν αισθανόμαστε ότι η παρουσία μας θεωρείται δεδομένη.
Πότε μια σχέση αρχίζει να σε εξαντλεί;
Καμία υγιής σχέση δεν είναι απολύτως ισορροπημένη κάθε στιγμή. Μπορεί ένας φίλος, ένας σύντροφος ή ένα μέλος της οικογένειας να περνά μια δύσκολη περίοδο και να χρειάζεται για κάποιο διάστημα περισσότερη υποστήριξη.
Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει σε βάθος χρόνου.
Αν παρατηρείς ότι συνήθως εσύ είσαι εκείνος που δίνει χρόνο, βοήθεια, προσοχή ή χρήματα, ενώ οι ανάγκες σου αγνοούνται συστηματικά, είναι λογικό να αρχίσεις να αισθάνεσαι εξάντληση ή απογοήτευση.
Μερικά σημάδια μιας σταθερά ανισόρροπης σχέσης μπορεί να είναι:
- σε θυμούνται κυρίως όταν χρειάζονται κάτι,
- θεωρούν αυτονόητη τη βοήθειά σου,
- αντιδρούν άσχημα όταν λες «όχι»,
- δεν ενδιαφέρονται ουσιαστικά για τις δικές σου ανάγκες,
- σε κάνουν να αισθάνεσαι ένοχος όταν βάζεις όρια,
- περιμένουν συνεχώς περισσότερα χωρίς να αναγνωρίζουν όσα ήδη προσφέρεις.
Η προσφορά δεν πρέπει να σε εξαφανίζει
Το να βοηθάμε ανθρώπους που αγαπάμε είναι φυσικό μέρος μιας σχέσης. Η γενναιοδωρία, όμως, δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι παραμερίζουμε συνεχώς τις δικές μας ανάγκες.
Όταν προσπαθούμε διαρκώς να ικανοποιούμε τους άλλους, μπορεί σιγά σιγά να μην μένει αρκετός χρόνος ή ενέργεια για εμάς.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει θυμό, απογοήτευση ή την αίσθηση ότι η σχέση έχει μετατραπεί σε υποχρέωση.
Η βοήθεια έχει μεγαλύτερη αξία όταν δίνεται από επιλογή και όχι επειδή φοβόμαστε ότι, αν αρνηθούμε, ο άλλος θα μας απορρίψει ή θα μας κατηγορήσει.
Η αξία σου δεν μετριέται από το πόσα κάνεις για τους άλλους
Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα είναι να σταματήσουμε να συνδέουμε την αξία μας με το πόσο χρήσιμοι είμαστε.
Μπορεί κάποιος να είναι γενναιόδωρος, διαθέσιμος και υποστηρικτικός χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύει συνεχώς ότι αξίζει την αγάπη ή την αποδοχή των άλλων.
Οι σχέσεις δεν χρειάζεται να βασίζονται σε έναν αόρατο λογαριασμό του τύπου «έκανα τόσα για σένα, άρα μου χρωστάς τόσα». Χρειάζονται όμως μια γενικότερη αίσθηση αμοιβαιότητας και σεβασμού.
Δεν είναι κάθε ανισορροπία εκμετάλλευση
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.
Ένας άνθρωπος μπορεί για ένα διάστημα να χρειάζεται περισσότερα από όσα μπορεί να προσφέρει. Μια ασθένεια, μια απώλεια, μια δύσκολη οικογενειακή κατάσταση ή μια περίοδος μεγάλης πίεσης μπορεί προσωρινά να αλλάξει την ισορροπία μιας σχέσης.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος αυτός μας εκμεταλλεύεται.
Η διαφορά φαίνεται κυρίως στη στάση του. Υπάρχει αναγνώριση της βοήθειας; Υπάρχει σεβασμός όταν δεν μπορούμε να προσφέρουμε; Υπάρχει ενδιαφέρον για εμάς όταν τα πράγματα βελτιώνονται;
Αυτές οι λεπτομέρειες λένε περισσότερα από μια προσωρινή περίοδο ανισορροπίας.
Πριν φύγεις, μπορείς να δοκιμάσεις να βάλεις όρια
Δεν είναι απαραίτητο κάθε δύσκολη σχέση να τελειώσει αμέσως.
Μερικές φορές ο άλλος δεν αντιλαμβάνεται πόσο μας επιβαρύνει μια κατάσταση μέχρι να του το πούμε ξεκάθαρα.
Ένα όριο μπορεί να είναι πολύ απλό:
- «Δεν μπορώ να σε βοηθήσω αυτή τη φορά.»
- «Δεν μου αρέσει ο τρόπος που μου μιλάς.»
- «Χρειάζομαι περισσότερο χρόνο για τον εαυτό μου.»
- «Μπορώ να βοηθήσω μέχρι εδώ, αλλά όχι περισσότερο.»
Το σημαντικό είναι να παρατηρήσεις τι συμβαίνει όταν εκφράσεις το όριό σου.
Ένας άνθρωπος μπορεί να απογοητευτεί ή να διαφωνήσει και παρ’ όλα αυτά να το σεβαστεί. Αντίθετα, η συνεχής ενοχοποίηση, οι απειλές, η υποτίμηση ή η προσπάθεια να σε κάνει να εγκαταλείψεις κάθε όριο είναι διαφορετικό ζήτημα.
Το «όχι» δεν σε κάνει εγωιστή
Για όσους έχουν συνηθίσει να είναι πάντα διαθέσιμοι, η άρνηση μπορεί να προκαλεί έντονη ενοχή.
Όμως το «όχι» δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη του άλλου. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι αυτή τη στιγμή δεν έχεις τον χρόνο, την ενέργεια ή τη δυνατότητα να αναλάβεις κάτι ακόμη.
Τα όρια βοηθούν να προστατεύονται οι σχέσεις από τη συσσωρευμένη αγανάκτηση.
Αν λες συνεχώς «ναι» ενώ μέσα σου θέλεις να πεις «όχι», είναι πιθανό αργότερα να θυμώνεις και με τον άλλον και με τον εαυτό σου.
Πότε η απόσταση μπορεί να είναι η καλύτερη λύση;
Υπάρχουν σχέσεις στις οποίες η συζήτηση και τα όρια δεν αλλάζουν ουσιαστικά τίποτα.
Αν ένας άνθρωπος επανειλημμένα αγνοεί τα όριά σου, σε υποτιμά, σε χειρίζεται μέσω ενοχών ή θεωρεί ότι έχει μόνιμο δικαίωμα στον χρόνο και στην ενέργειά σου, τότε η απόσταση μπορεί να είναι μια λογική επιλογή.
Δεν χρειάζεται πάντα μια θεαματική ρήξη.
Μερικές φορές η απόσταση σημαίνει:
- λιγότερη επικοινωνία,
- λιγότερες προσωπικές πληροφορίες,
- περιορισμένη διαθεσιμότητα,
- σαφέστερα όρια,
- ή, όταν χρειάζεται, πλήρη διακοπή της σχέσης.
Το τι είναι κατάλληλο εξαρτάται από τη συγκεκριμένη σχέση και τις συνθήκες.
Η αυτοεκτίμηση δεν σημαίνει ότι θεωρούμε τους άλλους «ανάξιους»
Το να εκτιμάς τον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι χωρίζεις τους ανθρώπους σε εκείνους που «σε αξίζουν» και εκείνους που δεν σε αξίζουν.
Σημαίνει περισσότερο ότι αναγνωρίζεις ποια συμπεριφορά μπορείς να δεχτείς και ποια όχι.
Μπορεί να αγαπάς έναν άνθρωπο και ταυτόχρονα να μην μπορείς να διατηρήσεις την ίδια εγγύτητα μαζί του.
Μπορεί επίσης να καταλαβαίνεις τους λόγους που κάποιος συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο χωρίς να είσαι υποχρεωμένος να ανέχεσαι διαρκώς τις συνέπειες.
Οι υγιείς σχέσεις έχουν αμοιβαιότητα, όχι λογιστική
Αμοιβαιότητα δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που δίνεις κάτι πρέπει να πάρεις ακριβώς το ίδιο πίσω.
Σημαίνει ότι υπάρχει μια γενική αίσθηση πως και οι δύο άνθρωποι ενδιαφέρονται για τη σχέση.
Σε μια υγιή σχέση μπορεί κάποια στιγμή ο ένας να χρειάζεται περισσότερα και σε μια άλλη περίοδο ο άλλος.
Αυτό που έχει σημασία είναι να μη θεωρείται μόνιμα ένας άνθρωπος ο «δωρητής» και ο άλλος ο «λήπτης».
Μην μπερδεύεις την εκτίμηση με τη συνεχή επιβεβαίωση
Κάποιος δεν χρειάζεται να μας ευχαριστεί κάθε μέρα ή να μας επαινεί συνεχώς για να αποδεικνύει ότι μας εκτιμά.
Η εκτίμηση φαίνεται συχνά πιο ήσυχα:
- με σεβασμό στον χρόνο μας,
- με ενδιαφέρον για όσα περνάμε,
- με διάθεση να βοηθήσει όταν μπορεί,
- με συνέπεια,
- με σεβασμό στο «όχι» μας.
Οι πράξεις σε βάθος χρόνου συνήθως λένε περισσότερα από τις μεγάλες δηλώσεις.
Δεν χρειάζεται να εξαντλείσαι για να κρατήσεις μια σχέση
Μια σχέση μπορεί να απαιτεί προσπάθεια. Δεν θα είναι πάντοτε εύκολη ούτε απόλυτα ισορροπημένη.
Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στην προσπάθεια και στη μόνιμη εξάντληση.
Αν αισθάνεσαι ότι πρέπει συνεχώς να υποχωρείς, να απολογείσαι επειδή έχεις ανάγκες ή να προσφέρεις περισσότερο για να μη χάσεις έναν άνθρωπο, αξίζει να ξαναδείς τη δυναμική της σχέσης.
Το να βάζεις όρια δεν σημαίνει ότι σταματάς να νοιάζεσαι. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πως και η δική σου ενέργεια, ο χρόνος και οι ανάγκες έχουν αξία.
Και αν, ακόμη και μετά από ειλικρινή προσπάθεια, μια σχέση παραμένει σταθερά μονόπλευρη, απαιτητική και εξαντλητική, ίσως το πιο υγιές βήμα να μην είναι να προσπαθήσεις ακόμη περισσότερο, αλλά να κάνεις λίγο χώρο για τον εαυτό σου.
