Ένας σκύλος μπορεί ξαφνικά να σηκώσει τα αυτιά του και να κοιτάξει προς μια κατεύθυνση ενώ εσύ δεν ακούς απολύτως τίποτα. Δεν φαντάζεται έναν ήχο. Η ακοή του είναι προσαρμοσμένη ώστε να αντιλαμβάνεται υψηλότερες συχνότητες από εκείνες που μπορεί να ακούσει το ανθρώπινο αυτί.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι σκύλοι μπορούν να αντιδράσουν σε ένα μακρινό τρίξιμο, σε μια πολύ υψηλή σφυρίχτρα ή σε έναν ήχο ηλεκτρονικής συσκευής που για εμάς περνά απαρατήρητος. Η διαφορά βρίσκεται τόσο στην ανατομία των αυτιών τους όσο και στον τρόπο με τον οποίο το ακουστικό τους σύστημα έχει προσαρμοστεί.
Τι διαφορετικό έχουν τα αυτιά του σκύλου;
Τα αυτιά των σκύλων δεν είναι απλώς πιο εκφραστικά από τα δικά μας. Τα πτερύγιά τους μπορούν να κινούνται ανεξάρτητα και να στρέφονται προς μια πηγή ήχου, βοηθώντας το ζώο να προσδιορίσει καλύτερα από πού προέρχεται.
Οι σκύλοι διαθέτουν τουλάχιστον 18 μύες που ελέγχουν την κίνηση των αυτιών. Ανάλογα βέβαια με τη φυλή, το μέγεθος και το σχήμα του πτερυγίου διαφέρουν σημαντικά.
Το εξωτερικό αυτί συλλέγει τα ηχητικά κύματα και τα κατευθύνει προς τον ακουστικό πόρο και το τύμπανο. Από εκεί, οι δονήσεις μεταδίδονται στο μέσο και στο εσωτερικό αυτί, όπου μετατρέπονται σε νευρικά σήματα που επεξεργάζεται ο εγκέφαλος.
Ποιες συχνότητες μπορούν να ακούσουν οι σκύλοι;
Δεν υπάρχει ένα απόλυτο όριο που να ισχύει για κάθε σκύλο. Η ακουστική ικανότητα επηρεάζεται από το άτομο, την ηλικία, την ένταση του ήχου και τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η μέτρηση.
Κλασικά πειραματικά δεδομένα τοποθετούν περίπου το ακουστικό εύρος των σκύλων από τα 67 Hz έως τα 45 kHz. Οι άνθρωποι, για σύγκριση, συνήθως μπορούν να ακούσουν έως περίπου 20 kHz όταν είναι νέοι, ενώ το ανώτερο όριο μειώνεται με την ηλικία.
Η μεγάλη διαφορά λοιπόν δεν βρίσκεται τόσο στους χαμηλούς ήχους όσο στις υψηλές συχνότητες. Εκεί ο σκύλος μπορεί να αντιληφθεί ήχους που για εμάς βρίσκονται πέρα από το ακουστικό μας όριο.
Τι είναι οι υπέρηχοι που ακούει ένας σκύλος;
Ως υπέρηχοι χαρακτηρίζονται οι ήχοι με συχνότητα πάνω από περίπου 20 kHz, δηλαδή πάνω από το συνηθισμένο όριο της ανθρώπινης ακοής.
Επειδή το ακουστικό εύρος ενός σκύλου εκτείνεται ψηλότερα, ορισμένοι τέτοιοι ήχοι μπορούν να γίνουν αντιληπτοί από εκείνον παρότι ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα του δεν ακούει τίποτα.
Σε αυτή την αρχή βασίζονται και οι γνωστές «αθόρυβες» σφυρίχτρες σκύλων. Δεν είναι πραγματικά αθόρυβες. Απλώς παράγουν ήχο σε πολύ υψηλές συχνότητες, μέρος των οποίων μπορεί να βρίσκεται έξω από το δικό μας ακουστικό εύρος.
Γιατί εξελίχθηκε τόσο ευαίσθητη ακοή;
Η ικανότητα αντίληψης υψηλών συχνοτήτων μπορεί να είναι χρήσιμη για την ανίχνευση μικρών ζώων και λεπτών ήχων του περιβάλλοντος. Μικρά τρωκτικά, για παράδειγμα, παράγουν ήχους σε υψηλές συχνότητες που μπορεί να είναι πολύ πιο εύκολο να γίνουν αντιληπτοί από έναν σκύλο παρά από έναν άνθρωπο.
Η καλή κατευθυντική ακοή βοηθά επίσης έναν σκύλο να προσδιορίζει γρήγορα από πού προέρχεται ένας ήχος. Αυτό έχει προφανή χρησιμότητα τόσο στην εξελικτική ιστορία των κυνοειδών όσο και σε δραστηριότητες όπως το κυνήγι, η επιτήρηση ενός χώρου ή η αναζήτηση.
Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε σκύλος ακούει το ίδιο καλά. Η ηλικία, η φυλή, προβλήματα στο αυτί και η απώλεια ακοής μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τις δυνατότητες ενός ζώου.
Μπορούν να ακούσουν κάτι που εμείς θεωρούμε απόλυτη σιωπή;
Ναι, αυτό μπορεί να συμβεί. Ένας ηλεκτρονικός φορτιστής, μια συσκευή ή ένας μηχανισμός μπορεί να παράγει έναν πολύ υψηλό ή πολύ αδύναμο ήχο που δεν γίνεται αντιληπτός από εμάς, αλλά βρίσκεται μέσα στο ακουστικό εύρος του σκύλου.
Αυτό εξηγεί γιατί μερικές φορές ένα ζώο κοιτάζει επίμονα προς μια συσκευή, γέρνει το κεφάλι του ή απομακρύνεται από κάποιο σημείο χωρίς ο άνθρωπος να αντιλαμβάνεται κάτι ασυνήθιστο.
Δεν σημαίνει φυσικά ότι κάθε ανεξήγητη αντίδραση ενός σκύλου οφείλεται σε «κρυφό ήχο». Η όσφρηση, η όραση και άλλες αισθητηριακές πληροφορίες μπορούν επίσης να εξηγήσουν τη συμπεριφορά του.
Οι σκύλοι καταλαβαίνουν μόνο τον τόνο της φωνής μας;
Όχι. Η παλιότερη ιδέα ότι ένας σκύλος ακούει απλώς τον τόνο και δεν μπορεί να ξεχωρίσει λέξεις είναι υπερβολικά απλή.
Έρευνες με λειτουργική μαγνητική τομογραφία έχουν δείξει ότι ο εγκέφαλος των σκύλων μπορεί να επεξεργάζεται διαφορετικά το λεξιλογικό περιεχόμενο μιας γνωστής λέξης και τον επιτονισμό με τον οποίο αυτή εκφέρεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο σκύλος κατανοεί την ανθρώπινη γλώσσα όπως ένας άνθρωπος. Μπορεί όμως να μάθει ότι συγκεκριμένοι ήχοι ή λέξεις συνδέονται με συγκεκριμένες πράξεις, αντικείμενα ή καταστάσεις.

Πώς καταλαβαίνει ένας σκύλος τι του λέμε;
Στην καθημερινή επικοινωνία χρησιμοποιεί πολλές πληροφορίες ταυτόχρονα. Ακούει τη λέξη, προσέχει τον τόνο της φωνής μας και παρατηρεί τη στάση του σώματος και τις κινήσεις μας.
Παράλληλα μαθαίνει μέσω επανάληψης. Αν μια συγκεκριμένη λέξη ακολουθείται σταθερά από μια πράξη ή μια ανταμοιβή, μπορεί να δημιουργήσει μια ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στον ήχο και στο αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό και στην εκπαίδευση βοηθά η συνέπεια. Η ίδια σύντομη εντολή και η σαφής επιβράβευση μιας σωστής συμπεριφοράς είναι συνήθως πιο χρήσιμες από συνεχείς αλλαγές στις λέξεις ή στις αντιδράσεις του ανθρώπου.
Γιατί μερικοί σκύλοι φοβούνται τόσο πολύ δυνατούς ήχους;
Η καλή ακοή δεν είναι πάντα πλεονέκτημα. Πυροτεχνήματα, βροντές, πυροβολισμοί και άλλοι απότομοι ήχοι μπορούν να προκαλέσουν έντονη αντίδραση σε ορισμένους σκύλους.
Η αντίδραση δεν εξαρτάται μόνο από το ότι «ακούν καλύτερα». Παίζουν ρόλο η ένταση, η απρόβλεπτη εμφάνιση του ήχου, οι προηγούμενες εμπειρίες και η ιδιοσυγκρασία του κάθε ζώου.
Αν ένας σκύλος παρουσιάζει έντονο φόβο, τρέμουλο, πανικό ή προσπάθεια διαφυγής όταν ακούγονται συγκεκριμένοι ήχοι, το πρόβλημα αξίζει να αντιμετωπιστεί με τη βοήθεια κτηνιάτρου ή κατάλληλου επαγγελματία συμπεριφοράς.
Τι ισχύει για τις υπερηχητικές συσκευές εκπαίδευσης;
Το γεγονός ότι ένας σκύλος μπορεί να ακούσει έναν υπερηχητικό ήχο δεν σημαίνει ότι κάθε συσκευή υπερήχων θα έχει την ίδια επίδραση ή ότι αποτελεί απαραίτητα την καλύτερη μέθοδο εκπαίδευσης.
Η αντίδραση μπορεί να διαφέρει από σκύλο σε σκύλο, ενώ δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι ένας δυσάρεστος ήχος «διορθώνει» από μόνος του προβλήματα όπως η επιθετικότητα ή το υπερβολικό γάβγισμα.
Στην εκπαίδευση, οι μέθοδοι που βασίζονται στην επιβράβευση της επιθυμητής συμπεριφοράς αποτελούν συνήθως ασφαλέστερη επιλογή και αποφεύγουν το περιττό στρες που μπορεί να προκαλέσει η χρήση δυσάρεστων ερεθισμάτων.
Μήπως τελικά οι σκύλοι ακούν τα πάντα καλύτερα;
Όχι ακριβώς. Το βασικό πλεονέκτημά τους είναι ότι το ακουστικό τους σύστημα είναι ιδιαίτερα καλό σε υψηλότερες συχνότητες και ότι τα κινητά αυτιά τους βοηθούν στον εντοπισμό της κατεύθυνσης ενός ήχου.
Δεν σημαίνει ότι σε κάθε συχνότητα και σε κάθε κατάσταση ο σκύλος υπερέχει από τον άνθρωπο. Η ακοή είναι πιο σύνθετη από έναν απλό αριθμό Hertz και επηρεάζεται τόσο από τη συχνότητα όσο και από την ένταση του ήχου.
Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι ο σκύλος ζει μέσα σε έναν ακουστικό κόσμο αρκετά διαφορετικό από τον δικό μας. Όταν σηκώνει ξαφνικά τα αυτιά του ενώ εσύ ακούς μόνο σιωπή, υπάρχει πράγματι η πιθανότητα να έχει εντοπίσει έναν ήχο που βρίσκεται απλώς έξω από τα δικά σου ακουστικά όρια.












