Κάθε πρωί, μια μικρή βάρκα ξεκινούσε από την Κάλυμνο με προορισμό την Τέλενδο. Ανάμεσα στους επιβάτες βρισκόταν μια νεαρή δασκάλα που δεν πήγαινε για εκδρομή ή διακοπές, αλλά για να κάνει μάθημα σε ένα από τα μικρότερα σχολεία της Ελλάδας. Στο λιμάνι την περίμεναν οι μαθητές της, έτοιμοι να περπατήσουν μαζί της μέχρι την τάξη.
Ήταν η Ελένη Τάνου, η δασκάλα που έγινε γνωστή το 2018 για την καθημερινή της διαδρομή με τη βάρκα και την αγάπη της για τα παιδιά της Τελένδου. Η ιστορία της συγκίνησε πολλούς ανθρώπους και ανέδειξε μια πλευρά της εκπαίδευσης που συχνά περνά απαρατήρητη: την προσπάθεια των εκπαιδευτικών που εργάζονται στα μικρά και απομακρυσμένα νησιά.
Η δασκάλα με τα χρυσά μαλλιά που βρέθηκε στην Τέλενδο
Τον Σεπτέμβριο του 2018, η Ελένη Τάνου ήταν 30 ετών και εργαζόταν ως αναπληρώτρια εκπαιδευτικός. Είχε μεγαλώσει στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης, αλλά η προσωπική της ζωή την είχε οδηγήσει στην Κάλυμνο, όπου είχε εγκατασταθεί μαζί με τον σύζυγό της.
Η μετακόμιση από τη Θεσσαλονίκη στα Δωδεκάνησα δεν ήταν μια εύκολη απόφαση. Η ίδια είχε παραδεχτεί σε συνέντευξή της στη δημοσιογράφο Μαίρη Φώτη, για την εφημερίδα «Δημοκρατική», ότι δυσκολεύτηκε να αποχωριστεί την πόλη και τους ανθρώπους της. Ωστόσο, η επιλογή της να δημιουργήσει τη ζωή της στην Κάλυμνο της άνοιξε και έναν διαφορετικό επαγγελματικό δρόμο.
Όταν παρουσιάστηκε η δυνατότητα να διδάξει στο μονοθέσιο δημοτικό σχολείο της Τελένδου, αποφάσισε να δηλώσει τη συγκεκριμένη θέση. Ήθελε να γνωρίσει από κοντά την εμπειρία ενός μικρού, απομακρυσμένου σχολείου, με όλες τις δυσκολίες αλλά και τις ιδιαίτερες στιγμές που μπορούσε να προσφέρει.
Οκτώ παιδιά, τρεις τάξεις και μία μόνο δασκάλα
Όταν ξεκίνησε τη σχολική χρονιά 2018-2019, το μονοθέσιο δημοτικό σχολείο της Τελένδου είχε οκτώ μαθητές, χωρισμένους σε τρεις τάξεις. Ένα παιδί φοιτούσε στην πρώτη δημοτικού, δύο στην τρίτη και πέντε στην πέμπτη. Όλα βρίσκονταν στην ίδια σχολική αίθουσα, με μία εκπαιδευτικό υπεύθυνη για τη διδασκαλία τους.
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να οργανώσει το μάθημα έτσι ώστε κάθε ηλικιακή ομάδα να λαμβάνει την προσοχή που χρειαζόταν. Όσο τα παιδιά μιας τάξης εργάζονταν σε μια δραστηριότητα, η δασκάλα έπρεπε να ασχολείται με τους μαθητές μιας άλλης. Κάθε σχολική ώρα απαιτούσε προγραμματισμό και προσαρμογή στις διαφορετικές ανάγκες των παιδιών.
Η κατάσταση γινόταν ακόμη πιο ιδιαίτερη λόγω της εποχικής ζωής στο νησί. Όπως είχε εξηγήσει η Ελένη, αρκετές οικογένειες που δραστηριοποιούνταν επαγγελματικά στην Τέλενδο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες επέστρεφαν στην Κάλυμνο όταν τελείωνε η τουριστική περίοδος.
Έτσι, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιέγραφε τότε, από τον Οκτώβριο του 2018 οι μαθητές θα μειώνονταν σε μόλις δύο παιδιά της πέμπτης δημοτικού. Οι υπόλοιποι θα συνέχιζαν τη φοίτησή τους στην Κάλυμνο και αναμενόταν να επιστρέψουν στην Τέλενδο μετά το Πάσχα.
Για την Ελένη, αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να προσαρμόζει συνεχώς τον τρόπο διδασκαλίας της. Για τα παιδιά, όμως, το σημαντικό ήταν ότι το σχολείο παρέμενε μέρος της καθημερινότητάς τους, ακόμη κι όταν οι μαθητές μπορούσαν να μετρηθούν στα δάχτυλα του ενός χεριού.
Κάθε πρωί στις 8 έπαιρνε τη βάρκα για το σχολείο
Η καθημερινή διαδρομή της ήταν από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της ιστορίας. Η βάρκα αναχωρούσε από την Κάλυμνο στις 8 το πρωί και περίπου πέντε λεπτά αργότερα έφτανε στην Τέλενδο. Εκεί την περίμεναν οι μαθητές της, με τους οποίους περπατούσε μέχρι το σχολείο για να ξεκινήσουν το μάθημα.
Η εικόνα είχε κάτι ιδιαίτερο. Την ώρα που άλλοι επιβάτες ταξίδευαν για να γνωρίσουν το νησί ή να απολαύσουν τις διακοπές τους, εκείνη κρατούσε την τσάντα της και πήγαινε στη δουλειά. Η ίδια είχε περιγράψει με χαρά αυτή την πρωτόγνωρη εμπειρία, λέγοντας ότι το σύντομο ταξίδι με τη βάρκα της δημιουργούσε ακόμη και την αίσθηση πως πήγαινε διακοπές.
Το μάθημα ολοκληρωνόταν γύρω στις 12:25, αλλά η Ελένη παρέμενε στο σχολείο για να προετοιμάσει τις επόμενες δραστηριότητες και να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητές της. Στη συνέχεια επέστρεφε στην Κάλυμνο με ένα από τα καΐκια που εξυπηρετούσαν τη γραμμή.
Η μετακίνηση εξαρτιόταν φυσικά και από τις καιρικές συνθήκες. Οι βαρκάρηδες της περιοχής την είχαν ενημερώσει ότι η πολύ μικρή απόσταση επέτρεπε συνήθως την πραγματοποίηση των δρομολογίων, ακόμη κι όταν ο καιρός δεν ήταν ιδανικός. Ωστόσο, όπως συμβαίνει σε κάθε θαλάσσια σύνδεση, η έντονη κακοκαιρία μπορούσε να δημιουργήσει δυσκολίες.
Τα παιδιά που άφησαν το παιχνίδι για να γνωρίσουν τη νέα τους δασκάλα
Από τις πιο όμορφες στιγμές που θυμόταν η Ελένη ήταν η πρώτη της συνάντηση με τους μαθητές. Είχε φτάσει στην Τέλενδο μία ημέρα πριν ανοίξουν τα σχολεία, για να γνωρίσει τον χώρο και να προετοιμαστεί για τη νέα σχολική χρονιά.
Μόλις τα παιδιά έμαθαν ότι είχε φτάσει η καινούργια δασκάλα, άφησαν το παιχνίδι τους και πήγαν να τη συναντήσουν. Ήταν μια απλή κίνηση, αλλά για την ίδια είχε μεγάλη σημασία. Ένιωσε από την πρώτη στιγμή πως την περίμεναν με χαρά.
Ανάλογη ήταν και η υποδοχή από τους γονείς. Πήγαν στο σχολείο για να τη γνωρίσουν προσωπικά και να της ευχηθούν καλή αρχή. Η Ελένη περιέγραψε με ιδιαίτερη συγκίνηση τη ζεστασιά και τον σεβασμό που εισέπραξε από την τοπική κοινωνία.
Σε ένα τόσο μικρό νησί, η σχέση ανάμεσα στο σχολείο και στις οικογένειες ήταν πολύ άμεση. Η δασκάλα δεν ήταν απλώς ένα πρόσωπο που έμπαινε στην αίθουσα για λίγες ώρες. Είχε τη δυνατότητα να γνωρίζει τους μαθητές της προσωπικά και να κατανοεί καλύτερα τις ανάγκες τους.
Οκτώ χρόνια αναπληρώτρια σε διαφορετικά σχολεία της Ελλάδας
Η Τέλενδος δεν ήταν ο πρώτος ιδιαίτερος σταθμός στην επαγγελματική πορεία της Ελένης. Μέχρι το 2018 είχε συμπληρώσει οκτώ χρόνια ως αναπληρώτρια και είχε εργαστεί σε πολλές διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Στη διαδρομή της περιλαμβάνονταν σχολεία στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στο χωριό Ζέρβη της Πέλλας, στην Ξάνθη, στους Λειψούς και στην Κάλυμνο. Είχε μάλιστα διδάξει και στο Βαθύ της Καλύμνου, σε ένα μικρό σχολείο με 24 μαθητές, καθώς και στους Λειψούς, όπου το σχολείο είχε συνολικά 38 παιδιά.
Κάθε νέα τοποθέτηση σήμαινε διαφορετικό περιβάλλον, διαφορετικούς μαθητές και νέες συνθήκες εργασίας. Όπως πολλοί αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, έπρεπε να προσαρμόζεται σε σχολεία και τόπους που μπορεί να μην είχε γνωρίσει ποτέ προηγουμένως.
Η ίδια είχε μιλήσει για την αβεβαιότητα που αντιμετώπιζαν τότε οι αναπληρωτές, καθώς συχνά δεν γνώριζαν πού θα εργάζονταν την επόμενη σχολική χρονιά. Για αρκετούς, αυτό σήμαινε μετακομίσεις, αποχωρισμό από την οικογένεια και την ανάγκη να οργανώνουν ξανά την καθημερινή τους ζωή.
Παρά τις δυσκολίες, η Ελένη έβλεπε τις εμπειρίες αυτές ως σημαντικό μέρος της πορείας της. Κάθε σχολείο τής είχε προσφέρει διαφορετικές γνώσεις, σχέσεις και αναμνήσεις.
Η εμπειρία που της άλλαξε τον τρόπο να βλέπει τις δυσκολίες
Στη συνέντευξή της, η Ελένη είχε αναφερθεί και στον τρόπο με τον οποίο άλλαξε η στάση της απέναντι στις απαιτητικές συνθήκες. Όταν ήταν περίπου 22 ή 23 ετών, πίστευε ότι δύσκολα θα μπορούσε να ανταποκριθεί σε μια τόσο ιδιαίτερη επαγγελματική κατάσταση.
Με τα χρόνια, όμως, η εμπειρία την έκανε να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Στα 30 της, η μετακίνηση με βάρκα και η διδασκαλία σε τρεις τάξεις ταυτόχρονα δεν της φαίνονταν εμπόδια που έπρεπε να αποφύγει, αλλά ευκαιρίες να γνωρίσει κάτι διαφορετικό.
Μιλούσε με ευγνωμοσύνη για τα σχολεία στα οποία είχε υπηρετήσει και για τους ανθρώπους που είχε γνωρίσει. Ιδιαίτερα η Τέλενδος τής πρόσφερε μια εμπειρία που, όπως πίστευε, δεν είχαν την ευκαιρία να ζήσουν πολλοί συνάδελφοί της.
Με χιούμορ είχε πει μάλιστα ότι είχε αρχίσει να αισθάνεται σαν καπετάνισσα, τόσο συχνά που χρησιμοποιούσε τη βάρκα για να φτάσει στη δουλειά της.
Το μικρό σχολείο της Τελένδου και η σημασία του για το νησί
Η ιστορία της Ελένης Τάνου φωτίζει και κάτι ευρύτερο: τη σημασία των μικρών σχολείων για τις νησιωτικές κοινότητες. Σε ένα απομακρυσμένο νησί, η ύπαρξη ενός δημοτικού σχολείου μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα ολόκληρων οικογενειών.
Όταν υπάρχει σχολείο στον τόπο κατοικίας τους, τα παιδιά μπορούν να παραμένουν κοντά στο σπίτι τους και στην κοινότητα όπου μεγαλώνουν. Αντίθετα, όταν ένα σχολείο σταματήσει να λειτουργεί, η φοίτηση μπορεί να απαιτεί καθημερινή μετακίνηση ή άλλες σημαντικές αλλαγές στην οικογενειακή ζωή.
Η Τέλενδος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας. Ο μικρός αριθμός παιδιών και οι εποχικές μετακινήσεις των οικογενειών δημιουργούν ιδιαίτερες προκλήσεις, αλλά και αναδεικνύουν τη σημασία που μπορεί να έχει ακόμη και ένας εκπαιδευτικός για την τοπική κοινωνία.
Η ιστορία του σχολείου δεν σταμάτησε φυσικά το 2018. Τα επόμενα χρόνια άλλοι εκπαιδευτικοί ανέλαβαν τη διδασκαλία των παιδιών, συνεχίζοντας τη σχέση του μικρού νησιού με τη δημόσια εκπαίδευση.
Μια μικρή διαδρομή με μεγάλη σημασία
Όταν η Ελένη Τάνου μιλούσε για τη σχολική χρονιά στην Τέλενδο, δεν παρουσίαζε τον εαυτό της ως ηρωίδα. Περιέγραφε τη δουλειά της με χαρά, αναγνώριζε τις δυσκολίες και έδινε ιδιαίτερη σημασία στη σχέση που είχε δημιουργήσει με τα παιδιά και τους γονείς.
Αυτή είναι ίσως και η πιο δυνατή πλευρά της ιστορίας της. Μια νέα εκπαιδευτικός επέλεξε να εργαστεί σε ένα μικρό νησί, να μοιράσει τον χρόνο της ανάμεσα σε διαφορετικές τάξεις και να μετακινείται καθημερινά με καΐκι, επειδή εκεί υπήρχαν παιδιά που χρειάζονταν δασκάλα.
Η ιστορία της Ελένης, όπως καταγράφηκε το 2018, παραμένει ένα όμορφο παράδειγμα της προσφοράς των εκπαιδευτικών στα απομακρυσμένα σχολεία της Ελλάδας. Μας θυμίζει ότι πίσω από κάθε σχολική αίθουσα υπάρχουν άνθρωποι, διαδρομές και προσπάθειες που δεν φαίνονται πάντα.
Και μερικές φορές, η απόσταση ανάμεσα σε μια δασκάλα και τους μαθητές της είναι μόλις πέντε λεπτά με τη βάρκα. Μια μικρή διαδρομή που μπορεί να σημαίνει πολλά για τα παιδιά που περιμένουν στην απέναντι ακτή.
