Ένας καθηγητής Νομικής μπήκε στην αίθουσα για την πρώτη διάλεξη της χρονιάς. Οι φοιτητές περίμεναν να ακούσουν για νόμους, δικαιώματα και δικαιοσύνη. Αντί γι’ αυτό, όμως, ο καθηγητής έκανε κάτι που τους άφησε όλους άφωνους: ζήτησε από μια φοιτήτρια να εγκαταλείψει την αίθουσα, χωρίς να έχει κάνει τίποτα λάθος.
Κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε. Κανείς δεν σηκώθηκε να την υπερασπιστεί. Και αυτό ακριβώς ήταν το σημείο στο οποίο ήθελε να τους οδηγήσει ο καθηγητής. Η ιστορία, που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ως διδακτικό αφήγημα, μεταφέρει ένα σημαντικό μήνυμα για την αδικία και την ευθύνη που έχουμε απέναντι στους άλλους.
Η πρώτη διάλεξη και η απρόσμενη αποβολή της Σάντρας
Ήταν η πρώτη ημέρα μαθημάτων στη Νομική Σχολή. Οι φοιτητές είχαν καθίσει στις θέσεις τους και περίμεναν την έναρξη της διάλεξης.
Ο καθηγητής μπήκε στην αίθουσα, κοίταξε για λίγο τους φοιτητές και ξαφνικά στράφηκε προς την όγδοη σειρά.
«Εσύ εκεί. Μπορείς να μου πεις το όνομά σου;» ρώτησε μια νεαρή φοιτήτρια.
«Με λένε Σάντρα», απάντησε εκείνη.
Ο καθηγητής την κοίταξε και είπε με αυστηρή φωνή:
«Σε παρακαλώ, φύγε από την αίθουσα. Δεν θέλω να παρακολουθήσεις τη διάλεξή μου».
Η Σάντρα έμεινε αποσβολωμένη. Δεν μπορούσε να καταλάβει τι είχε κάνει και γιατί ο καθηγητής την αντιμετώπιζε με αυτόν τον τρόπο.
Κοίταξε γύρω της, αλλά κανείς δεν είπε τίποτα. Οι συμφοιτητές της παρέμεναν σιωπηλοί.
Ενοχλημένη και φανερά στενοχωρημένη, άρχισε να μαζεύει τα πράγματά της.
«Πιο γρήγορα, παρακαλώ», της είπε ο καθηγητής.
Η κοπέλα δεν απάντησε. Σηκώθηκε και βγήκε από την αίθουσα, ενώ οι υπόλοιποι παρακολουθούσαν χωρίς να αντιδρούν.
Η ερώτηση του καθηγητή που άλλαξε το μάθημα
Μόλις η πόρτα έκλεισε πίσω από τη Σάντρα, ο καθηγητής στράφηκε ξανά προς τους φοιτητές.
Η ατμόσφαιρα ήταν βαριά. Κανείς δεν ήξερε τι να περιμένει.
«Γιατί υπάρχουν νόμοι;» τους ρώτησε.
Στην αρχή δεν ακούστηκε καμία απάντηση. Οι φοιτητές κοιτάζονταν μεταξύ τους, προσπαθώντας να καταλάβουν τι ακριβώς ζητούσε.
«Σας ρωτάω ξανά. Για ποιον λόγο υπάρχουν οι νόμοι;»
Ένας φοιτητής σήκωσε διστακτικά το χέρι.
«Για να διατηρείται η κοινωνική τάξη», απάντησε.
«Για να προστατεύονται τα δικαιώματα των ανθρώπων», πρόσθεσε κάποιος άλλος.
«Για να μπορούμε να εμπιστευόμαστε το κράτος και τους θεσμούς του», είπε ένας τρίτος.
Ο καθηγητής άκουγε προσεκτικά, αλλά δεν έδειχνε ικανοποιημένος.
Ξαφνικά, από το πίσω μέρος της αίθουσας ακούστηκε μια φωνή:
«Για τη δικαιοσύνη!»
Ο καθηγητής χαμογέλασε.
«Ακριβώς. Για τη δικαιοσύνη», απάντησε.
«Γιατί κανείς σας δεν υπερασπίστηκε τη συμφοιτήτριά του;»
Ο καθηγητής έκανε μια μικρή παύση και κοίταξε τους φοιτητές έναν έναν.
«Θέλω τώρα να σας ρωτήσω κάτι άλλο. Πιστεύετε ότι συμπεριφέρθηκα άδικα στη συμφοιτήτριά σας;»
Σχεδόν όλοι έγνεψαν καταφατικά.
«Ναι», ακούστηκε από διάφορα σημεία της αίθουσας.
«Πολύ σωστά. Της φέρθηκα άδικα», είπε ο καθηγητής.
Και τότε έκανε την ερώτηση που κανείς δεν περίμενε.
«Αφού το καταλάβατε, γιατί δεν διαμαρτυρήθηκε κανείς; Γιατί δεν προσπάθησε κανένας σας να με σταματήσει; Γιατί αφήσατε τη συμφοιτήτριά σας να φύγει χωρίς να πείτε ούτε μία λέξη;»
Η αίθουσα βυθίστηκε στη σιωπή.
Κάποιοι χαμήλωσαν το βλέμμα. Άλλοι κοιτούσαν αμήχανα τον καθηγητή.
Όλοι είχαν καταλάβει ότι η κοπέλα αντιμετωπίστηκε άδικα, αλλά κανείς δεν είχε θελήσει να αναμειχθεί.
Το πραγματικό μάθημα δεν βρισκόταν στα βιβλία της Νομικής
Ο καθηγητής συνέχισε:
«Αυτό που μόλις μάθατε ίσως να μην το καταλαβαίνατε με τον ίδιο τρόπο ούτε ύστερα από χίλιες ώρες διαλέξεων, αν δεν το είχατε ζήσει».
Οι φοιτητές τον παρακολουθούσαν πλέον με απόλυτη προσοχή.
«Δεν είπατε τίποτα επειδή η αδικία δεν στρεφόταν εναντίον σας. Θεωρήσατε ότι, αφού δεν επηρεάζεστε προσωπικά, δεν υπάρχει λόγος να παρέμβετε».
Έκανε άλλη μια παύση και συνέχισε:
«Όμως η δικαιοσύνη δεν έχει αξία μόνο όταν αφορά εμάς. Έχει αξία και όταν αφορά έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζουμε, κάποιον που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή κάποιον που βρίσκεται σε πιο αδύναμη θέση».
«Σήμερα ήταν η Σάντρα. Αύριο μπορεί να είστε εσείς. Και τότε θα ελπίζετε ότι κάποιος θα βρει το θάρρος να μιλήσει για λογαριασμό σας».
Τα λόγια του έκαναν τους φοιτητές να σκεφτούν τη στάση τους.
Είχαν έρθει να μάθουν πώς λειτουργούν οι νόμοι και βρέθηκαν μπροστά σε ένα διαφορετικό ερώτημα: τι αξία έχει να γνωρίζουμε το δίκαιο, αν μένουμε αδιάφοροι όταν βλέπουμε κάποιον να αδικείται;
Η αδικία δεν αφορά μόνο εκείνον που τη δέχεται
Σύμφωνα με την ιστορία, ο καθηγητής ολοκλήρωσε τη διάλεξη με μια σκέψη που ξεπερνούσε τα όρια της Νομικής Σχολής.
«Στη ζωή και στη δουλειά, πολλές φορές ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλον αντί να ζούμε πραγματικά μαζί».
«Βλέπουμε κάποιον να αντιμετωπίζεται άδικα και σκεφτόμαστε ότι δεν είναι δικό μας πρόβλημα. Συνεχίζουμε την ημέρα μας, επιστρέφουμε στο σπίτι και νιώθουμε ανακούφιση επειδή δεν βρεθήκαμε εμείς στη θέση του».
«Όμως η δικαιοσύνη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην ελπίδα ότι κάποιος άλλος θα κάνει το σωστό».
Η ιστορία μάς θυμίζει ότι η αδικία μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε: σε έναν χώρο εργασίας, σε ένα σχολείο, σε μια δημόσια υπηρεσία, ακόμη και μέσα στην καθημερινή μας ζωή.
Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που δέχεται προσβολές, ένας εργαζόμενος που αντιμετωπίζεται άδικα ή ένα παιδί που αποκλείεται από την παρέα των συμμαθητών του.
Δεν είναι πάντοτε εύκολο να αντιδράσουμε. Μερικές φορές φοβόμαστε, αιφνιδιαζόμαστε ή δεν γνωρίζουμε πώς να βοηθήσουμε. Αλλά ακόμη και μια ήρεμη ερώτηση, μια διαμαρτυρία με σεβασμό ή η αναζήτηση βοήθειας από τον κατάλληλο άνθρωπο μπορεί να έχει σημασία.
Η υπεράσπιση του δικαίου δεν απαιτεί απερίσκεπτες συγκρούσεις. Απαιτεί όμως να μην αντιμετωπίζουμε την αδικία σαν κάτι ασήμαντο μόνο και μόνο επειδή δεν συμβαίνει σε εμάς.
Αυτή είναι και η ουσία της διδακτικής ιστορίας με τη Σάντρα. Ο καθηγητής δεν ήθελε απλώς να ακούσει από τους φοιτητές έναν ορισμό της δικαιοσύνης. Ήθελε να τους προβληματίσει για το αν θα την υπερασπίζονταν όταν θα χρειαζόταν.
Γιατί το να αναγνωρίζουμε την αδικία είναι σημαντικό. Το να βρίσκουμε όμως το θάρρος να μην την προσπερνάμε είναι εκείνο που μπορεί πραγματικά να κάνει τη διαφορά.












