Η Μήδεια είναι μία από τις πιο σύνθετες και σκοτεινές μορφές της ελληνικής μυθολογίας. Η ιστορία της συνδέει το ταξίδι των Αργοναυτών και το Χρυσόμαλλο Δέρας με έναν από τους πιο συγκλονιστικούς χαρακτήρες του αρχαίου θεάτρου.
Η μορφή που γνωρίζουμε καλύτερα προέρχεται από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη, που παρουσιάστηκε το 431 π.Χ. Ωστόσο, ο μύθος της υπήρχε ήδη και δεν είχε πάντα την ίδια μορφή: διαφορετικοί συγγραφείς αφηγήθηκαν διαφορετικές εκδοχές για τη ζωή, τις πράξεις και ακόμη και τον θάνατο των παιδιών της.
Ποια ήταν η Μήδεια και από πού καταγόταν;
Στην ελληνική μυθολογία η Μήδεια είναι κόρη του Αιήτη, βασιλιά της Κολχίδας, και εγγονή του θεού Ήλιου. Η Κολχίδα δεν ήταν απλώς ένας φανταστικός τόπος: ήταν αρχαία περιοχή στο ανατολικό άκρο του Εύξεινου Πόντου, η οποία συνδέθηκε στη μυθολογική παράδοση με τους Αργοναύτες και το Χρυσόμαλλο Δέρας.
Η Μήδεια παρουσιάζεται ήδη από τις αρχαίες πηγές ως γυναίκα με ιδιαίτερες γνώσεις στα βότανα, στα φίλτρα και στις μαγικές πρακτικές. Στα «Αργοναυτικά» του Απολλώνιου του Ρόδιου εμφανίζεται μάλιστα ως ιέρεια της Εκάτης, θεότητας που συνδέθηκε στενά με τη μαγεία.
Η σχέση της με την Εκάτη εμφανίζεται και στον Ευριπίδη. Εκεί η Μήδεια επικαλείται τη θεά ως εκείνη που τιμά περισσότερο και θεωρεί προστάτιδά της.
Πώς βοήθησε τον Ιάσονα να πάρει το Χρυσόμαλλο Δέρας;
Η ζωή της αλλάζει όταν ο Ιάσονας φτάνει στην Κολχίδα μαζί με τους Αργοναύτες αναζητώντας το Χρυσόμαλλο Δέρας. Ο βασιλιάς Αιήτης δεν σκοπεύει να το παραδώσει εύκολα και επιβάλλει στον Ιάσονα εξαιρετικά επικίνδυνες δοκιμασίες.
Σύμφωνα με την παράδοση που διασώζει ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, ο Ιάσονας έπρεπε μεταξύ άλλων να ζέψει ταύρους που έβγαζαν φωτιά και να σπείρει δόντια δράκοντα, από τα οποία θα ξεπηδούσαν ένοπλοι πολεμιστές.
Η Μήδεια, έχοντας ερωτευτεί τον Ιάσονα, του έδωσε τα μέσα και τις οδηγίες που χρειαζόταν για να ολοκληρώσει τις δοκιμασίες. Αργότερα χρησιμοποίησε τα φάρμακά της για να εξουδετερώσει τον δράκοντα που φύλαγε το Χρυσόμαλλο Δέρας και βοήθησε τον Ιάσονα να το αποκτήσει.
Έτσι εγκατέλειψε την οικογένεια και την πατρίδα της και έφυγε μαζί του. Από αυτό το σημείο και μετά, όμως, οι εκδοχές του μύθου πολλαπλασιάζονται και δεν συμφωνούν όλες στις λεπτομέρειες.
Γιατί η Μήδεια συνδέθηκε τόσο έντονα με τη μαγεία;
Η εικόνα της πανίσχυρης μάγισσας διαμορφώθηκε από διαφορετικές αρχαίες παραδόσεις. Η Μήδεια γνωρίζει φίλτρα και φαρμακευτικές ουσίες, μπορεί να αποκοιμίσει τον φύλακα του Χρυσόμαλλου Δέρατος και χρησιμοποιεί τις γνώσεις της για να βοηθήσει ή να βλάψει.
Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να της αποδίδουμε αόριστα υπερφυσικές δυνάμεις όπως «έλεγχο της ζωής και του θανάτου». Οι ίδιες οι αρχαίες αφηγήσεις είναι αρκετά εντυπωσιακές: η δύναμή της βρίσκεται κυρίως στη γνώση των φαρμάκων, των τελετουργιών και των τεχνασμάτων.

Τι συμβαίνει στη «Μήδεια» του Ευριπίδη;
Η τραγωδία του Ευριπίδη δεν αφηγείται ολόκληρη τη ζωή της. Ξεκινά στην Κόρινθο, αρκετό καιρό μετά την επιστροφή του Ιάσονα και της Μήδειας από τις περιπέτειες των Αργοναυτών.
Ο Ιάσονας έχει αποφασίσει να εγκαταλείψει τη Μήδεια και να παντρευτεί την κόρη του Κρέοντα, βασιλιά της Κορίνθου. Η νέα νύφη δεν κατονομάζεται μέσα στο σωζόμενο έργο του Ευριπίδη, αν και μεταγενέστερες παραδόσεις την ονομάζουν Γλαύκη ή Κρέουσα.
Για τη Μήδεια η απόφαση του Ιάσονα δεν αποτελεί μόνο προσωπική προδοσία. Την αφήνει ξένη σε μια πόλη όπου δεν διαθέτει δική της οικογένεια ή ισχυρό κοινωνικό στήριγμα, ενώ ο Κρέοντας αποφασίζει να την εξορίσει μαζί με τα παιδιά της.
Από εκεί ξεκινά η αλυσίδα της εκδίκησης που βρίσκεται στον πυρήνα του δράματος.
Πώς εκδικείται τη νέα νύφη και τον Κρέοντα;
Η Μήδεια προσποιείται ότι αποδέχεται την κατάσταση και στέλνει μέσω των παιδιών της δώρα στη νέα σύζυγο του Ιάσονα: ένα πολυτελές ένδυμα και ένα χρυσό στεφάνι.
Τα δώρα όμως είναι παγίδα. Όταν η πριγκίπισσα τα φορέσει, το δηλητήριο ή η μαγική δύναμη που έχει τοποθετήσει πάνω τους προκαλεί τον θάνατό της. Ο Κρέοντας προσπαθεί να σώσει την κόρη του και πεθαίνει μαζί της.
Η σκηνή περιγράφεται από αγγελιαφόρο και αποτελεί μία από τις πιο έντονες στιγμές του έργου, όμως το πραγματικό τραγικό αποκορύφωμα ακολουθεί.

Γιατί η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της;
Στον Ευριπίδη η Μήδεια αποφασίζει συνειδητά να σκοτώσει τα παιδιά που έχει αποκτήσει με τον Ιάσονα. Γνωρίζει πόσο φρικτή είναι η πράξη και το έργο την παρουσιάζει να παλεύει με την ίδια της την απόφαση πριν την πραγματοποιήσει.
Ο φόνος των παιδιών αποτελεί το ακραίο μέσο με το οποίο πλήττει τον Ιάσονα. Δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια αυθόρμητη «στιγμή θολής σκέψης». Αντίθετα, η τραγωδία χτίζει μια τρομακτική σύγκρουση ανάμεσα στη μητρική αγάπη, στον θυμό, στην επιθυμία για εκδίκηση και στην ανάγκη της Μήδειας να μη γίνει αντικείμενο χλευασμού από τους εχθρούς της.
Μετά τον φόνο, ο Ιάσονας προσπαθεί να φτάσει στα σώματα των παιδιών, αλλά η Μήδεια εμφανίζεται πάνω από τη σκηνή σε άρμα που της έχει δοθεί από τον παππού της, τον Ήλιο, και διαφεύγει.
Ήταν πάντα η Μήδεια εκείνη που σκότωνε τα παιδιά;
Όχι. Αυτό είναι μία από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες που συχνά χάνονται όταν μιλάμε γενικά για τον «μύθο της Μήδειας».
Πριν και μετά τον Ευριπίδη κυκλοφορούσαν διαφορετικές παραδόσεις. Σε ορισμένες τα παιδιά πέθαιναν σε τελετουργικό που συνδεόταν με προσπάθεια της Μήδειας να τα κάνει αθάνατα. Σε άλλη παράδοση σκοτώνονταν από τους ίδιους τους Κορινθίους.
Η εκδοχή στην οποία η Μήδεια επιλέγει να σκοτώσει η ίδια τα παιδιά της έγινε τελικά η πιο διάσημη, κυρίως χάρη στην τεράστια επιρροή της τραγωδίας του Ευριπίδη. Δεν μπορούμε όμως να θεωρούμε ότι ήταν εξαρχής η μοναδική μορφή του μύθου.
Γιατί η Μήδεια του Ευριπίδη είναι τόσο σύνθετος χαρακτήρας;
Ο Ευριπίδης δεν παρουσιάζει τη Μήδεια μόνο ως ένα «τέρας». Από την αρχή του έργου αφήνει το κοινό να δει την προδοσία και την απομόνωσή της, καθώς και την εξαιρετικά επισφαλή θέση μιας ξένης γυναίκας στην Κόρινθο.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν εξαφανίζει τη φρίκη των επιλογών της. Η Μήδεια ξέρει τι πρόκειται να κάνει και αναγνωρίζει τον πόνο που θα προκαλέσει ακόμη και στον ίδιο της τον εαυτό.
Αυτή ακριβώς η αντίφαση κάνει τον χαρακτήρα τόσο ισχυρό θεατρικά: ο θεατής μπορεί να κατανοήσει την αδικία που έχει υποστεί χωρίς να θεωρεί δικαιολογημένα τα εγκλήματά της.
Η Μήδεια πέρα από τον Ευριπίδη
Ο μύθος της συνέχισε να μεταμορφώνεται για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια. Αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, ο Απολλόδωρος, ο Σενέκας και ο Οβίδιος έδωσαν διαφορετική έμφαση στην προσωπικότητα και στις πράξεις της.
Στους νεότερους χρόνους η Μήδεια έγινε ξανά θεατρικό, λογοτεχνικό και κινηματογραφικό πρόσωπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ταινία «Medea» του Πιερ Πάολο Παζολίνι, με τη Μαρία Κάλλας στον ομώνυμο ρόλο.
Κάθε εποχή έχει διαβάσει διαφορετικά τη μορφή της: ως ξένη, εγκαταλελειμμένη σύζυγο, μάγισσα, εκδικητική γυναίκα, μητέρα ή πρόσωπο που συγκρούεται με τα όρια της κοινωνίας στην οποία βρίσκεται.
Γιατί ο μύθος της παραμένει τόσο ισχυρός;
Η Μήδεια δεν χωρά εύκολα σε έναν απλό χαρακτηρισμό. Είναι ταυτόχρονα θύμα προδοσίας και δράστης τρομακτικών εγκλημάτων. Είναι ξένη σε έναν ελληνικό κόσμο που δεν της προσφέρει εύκολη προστασία, αλλά ταυτόχρονα διαθέτει γνώση και αποφασιστικότητα που την καθιστούν εξαιρετικά επικίνδυνη.
Γι’ αυτό και η ιστορία της δεν χρειάζεται απλουστευμένα «διδάγματα» για το καλό και το κακό. Η δύναμή της βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι αναγκάζει τον θεατή να αντιμετωπίσει δύσκολα ερωτήματα για την προδοσία, την εξορία, την οικογένεια, την εκδίκηση και τα όρια των ανθρώπινων πράξεων.
Συχνές ερωτήσεις για τη Μήδεια
Ποιος έγραψε τη «Μήδεια»;
Την πιο γνωστή σωζόμενη τραγωδία με πρωταγωνίστρια τη Μήδεια έγραψε ο Ευριπίδης. Το έργο παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 431 π.Χ.
Γιατί η Μήδεια σκότωσε τα παιδιά της;
Στην τραγωδία του Ευριπίδη τα σκοτώνει ως το πιο ακραίο μέρος της εκδίκησής της εναντίον του Ιάσονα. Το έργο δείχνει ότι έχει πλήρη επίγνωση της φρίκης της πράξης και ότι συγκρούεται έντονα με την απόφασή της πριν την πραγματοποιήσει.
Σκότωνε η Μήδεια τα παιδιά της σε όλες τις εκδοχές του μύθου;
Όχι. Υπήρχαν διαφορετικές αρχαίες παραδόσεις για τον θάνατο των παιδιών της. Σε ορισμένες εκδοχές δεν τα σκοτώνει η ίδια. Η παιδοκτονία έγινε κυρίαρχο στοιχείο της μεταγενέστερης εικόνας της κυρίως μέσα από τη μεγάλη επιρροή της τραγωδίας του Ευριπίδη.
Πώς συνδέεται η Μήδεια με την Εκάτη;
Η Μήδεια συνδέεται στενά με την Εκάτη στις αρχαίες πηγές. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος την παρουσιάζει ως ιέρεια της θεάς, ενώ στον Ευριπίδη η ίδια επικαλείται την Εκάτη ως θεότητα που τιμά ιδιαίτερα.












