Σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά τη δημιουργία της, η «Οδύσσεια» του Ομήρου εξακολουθεί να επηρεάζει τη λογοτεχνία, το θέατρο, τον κινηματογράφο και τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε ιστορίες.
Αυτό αποτυπώθηκε εντυπωσιακά και σε μεγάλη διεθνή έρευνα του BBC Culture, στην οποία η «Οδύσσεια» αναδείχθηκε πρώτη ανάμεσα στις 100 ιστορίες που, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, διαμόρφωσαν νοοτροπίες και επηρέασαν την πορεία του κόσμου.
Η «Οδύσσεια» στην πρώτη θέση της παγκόσμιας λίστας
Το BBC Culture δημοσίευσε στις 22 Μαΐου 2018 τη λίστα «100 Stories That Shaped the World», δηλαδή τις «100 ιστορίες που διαμόρφωσαν τον κόσμο».
Για τη δημιουργία της λίστας ζητήθηκε από 108 συγγραφείς, ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους, κριτικούς και μεταφραστές από 35 χώρες να προτείνουν έως πέντε ιστορίες μυθοπλασίας που θεωρούσαν ότι είχαν διαμορφώσει νοοτροπίες ή επηρεάσει την ιστορία.
Οι επιλογές δεν περιορίζονταν σε μυθιστορήματα. Περιλάμβαναν έπη, ποιήματα, θεατρικά έργα και λαϊκές ιστορίες σε 33 διαφορετικές γλώσσες.
Στην κορυφή όλων βρέθηκε η «Οδύσσεια» του Ομήρου.
Γιατί η «Οδύσσεια» εξακολουθεί να επηρεάζει τον κόσμο
Η «Οδύσσεια», που τοποθετείται συνήθως γύρω στον 8ο αιώνα π.Χ., αφηγείται την προσπάθεια του Οδυσσέα να επιστρέψει στην Ιθάκη μετά τον Τρωικό Πόλεμο.
Πίσω όμως από τις περιπέτειες, τους θεούς, τα τέρατα και τα μυθικά πλάσματα βρίσκεται μια ιστορία με θέματα που παραμένουν αναγνωρίσιμα ακόμη και σήμερα: η επιστροφή στο σπίτι, η οικογένεια, η ταυτότητα, η πίστη, η απώλεια, η επιβίωση και η αναζήτηση του τόπου στον οποίο ανήκουμε.
Ίσως γι’ αυτό στοιχεία της ιστορίας του Οδυσσέα εμφανίζονται ξανά και ξανά σε βιβλία, κινηματογραφικές ταινίες, θεατρικά έργα και σύγχρονες αφηγήσεις.
Οι πρώτοι στίχοι που ταξιδεύουν εδώ και αιώνες
Το έπος αρχίζει με μία από τις πιο αναγνωρίσιμες επικλήσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματείας:
«Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν·
πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,
πολλὰ δ’ ὅ γ’ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν…»
Από τους πρώτους κιόλας στίχους γίνεται σαφές ότι η ιστορία δεν αφορά μόνο έναν πολεμιστή. Αφορά έναν άνθρωπο που ταξιδεύει, γνωρίζει διαφορετικούς τόπους και ανθρώπους, δοκιμάζεται και προσπαθεί να επιστρέψει στην πατρίδα του.
108 ειδικοί από 35 χώρες συμμετείχαν στην ψηφοφορία
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2018 και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν τον επόμενο μήνα.
Οι 108 συμμετέχοντες προέρχονταν από 35 χώρες και οι επιλογές τους περιλάμβαναν ιστορίες γραμμένες σε γλώσσες που κυμαίνονταν από τα αγγλικά και τα ισπανικά μέχρι τα σουμεριακά, τα K’iche’ και τα Ge’ez.
Το αποτέλεσμα δεν φιλοδοξούσε να αποτελέσει μια αντικειμενική και οριστική κατάταξη των «καλύτερων βιβλίων όλων των εποχών». Αντίθετα, αποτύπωνε το ποια έργα θεωρούσαν οι συγκεκριμένοι ειδικοί ότι είχαν ασκήσει ιδιαίτερα μεγάλη επιρροή στις κοινωνίες και στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αφηγούνται και αντιλαμβάνονται ιστορίες.
Τι ξεχώρισε η Natalie Haynes στην «Οδύσσεια»
Η συγγραφέας, κλασικίστρια και παρουσιάστρια Natalie Haynes ήταν μία από τις προσωπικότητες που εξήγησαν γιατί το ομηρικό έπος παραμένει τόσο σημαντικό.
Τόνισε ότι πρόκειται για έναν από τους θεμελιώδεις μύθους του δυτικού πολιτισμού και ότι το έργο θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: τι σημαίνει πραγματικά να είναι κάποιος ήρωας.
Παράλληλα, επισήμανε τη σημασία των γυναικείων χαρακτήρων της «Οδύσσειας», την παρουσία θεών και τεράτων και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο το έπος μάς αναγκάζει να ξανασκεφτούμε έννοιες όπως το ταξίδι, ο πόλεμος και η επιστροφή στο σπίτι.
Η επιρροή της «Οδύσσειας» στη σύγχρονη αφήγηση
Το πρότυπο του ήρωα που εγκαταλείπει τον τόπο του, περνά μια σειρά από δοκιμασίες και τελικά προσπαθεί να επιστρέψει αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους αφηγηματικούς άξονες στην παγκόσμια λογοτεχνία.
Η Αμερικανίδα ποιήτρια Tess Taylor, σχολιάζοντας την επιλογή του BBC, σημείωσε ότι είναι δύσκολο να βρει κανείς άνθρωπο που να μη γνωρίζει έστω κάποιο στοιχείο της ιστορίας: τον άνδρα που προσπαθεί να επιστρέψει από τον πόλεμο ή τη γυναίκα που τον περιμένει ενώ την πολιορκούν μνηστήρες.
Ακριβώς αυτή η ικανότητα της ιστορίας να παραμένει αναγνωρίσιμη μέσα σε διαφορετικές χώρες, εποχές και πολιτισμούς εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διαχρονική της δύναμη.
Δύο έργα του Ομήρου στην πρώτη δεκάδα
Η ελληνική παρουσία στη λίστα δεν περιορίστηκε στην πρώτη θέση. Στη 10η θέση βρέθηκε και η «Ιλιάδα» του Ομήρου.
Έτσι, δύο από τα δέκα έργα που συγκέντρωσαν τις περισσότερες επιλογές στην παγκόσμια ψηφοφορία ήταν τα δύο μεγάλα ομηρικά έπη.
Οι 10 πρώτες ιστορίες που διαμόρφωσαν τον κόσμο
1. «Οδύσσεια» – Όμηρος, 8ος αιώνας π.Χ.
2. «Η καλύβα του Μπάρμπα-Θωμά» – Χάριετ Μπίτσερ Στόου, 1852
3. «Φρανκενστάιν» – Μέρι Σέλεϊ, 1818
4. «1984» – Τζορτζ Όργουελ, 1949
5. «Τα πάντα γίνονται κομμάτια» (Things Fall Apart) – Τσινούα Ατσέμπε, 1958
6. «Χίλιες και μία νύχτες» – διάφοροι/ανώνυμοι δημιουργοί, περίπου 8ος–18ος αιώνας
7. «Δον Κιχώτης» – Μιγκέλ ντε Θερβάντες, 1605–1615
8. «Άμλετ» – Ουίλιαμ Σαίξπηρ, περ. 1600–1603
9. «Εκατό χρόνια μοναξιάς» – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, 1967
10. «Ιλιάδα» – Όμηρος, 8ος αιώνας π.Χ.
Ένα έργο σχεδόν 3.000 ετών που εξακολουθεί να μιλά στον σύγχρονο άνθρωπο
Για πολλούς Έλληνες η πρώτη γνωριμία με την «Οδύσσεια» γίνεται στο σχολείο και συχνά συνδέεται περισσότερο με το μάθημα και τις εξετάσεις παρά με την απόλαυση της ανάγνωσης.
Η παγκόσμια επιρροή της όμως δείχνει γιατί το έργο εξακολουθεί να διαβάζεται και να επανερμηνεύεται σχεδόν τρεις χιλιετίες αργότερα.
Η ιστορία ενός ανθρώπου που προσπαθεί, παρά τις απώλειες και τις δοκιμασίες, να επιστρέψει στο σπίτι του παραμένει κατανοητή σε κάθε εποχή. Και αυτός είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος που η «Οδύσσεια» βρέθηκε στην κορυφή της λίστας του BBC.
Πηγή:
