Κάθε φορά που αντικρίζω αυτή τη φράση του Ίρβιν Γιάλομ, «Κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέγει πόση αλήθεια μπορεί να αντέξει», νιώθω σαν να ανοίγει μπροστά μου ένας λαβύρινθος σκέψεων. Μια είσοδος σε ένα εσωτερικό ταξίδι, όπου οι τοίχοι του λαβύρινθου δεν είναι πέτρινοι, αλλά φτιαγμένοι από τις ίδιες μας τις πεποιθήσεις, τα φόβους, τις αλήθειες που αποφεύγουμε να δούμε. Είναι μια φράση που δεν ζητά απλώς να την κατανοήσεις· ζητά να τη ζήσεις. Και το ερώτημα που φέρνει είναι τόσο βαθύ, τόσο προσωπικό, που μας αφήνει γυμνούς μπροστά στην ανθρώπινη ουσία μας.
Η αλήθεια, η βαθιά, ανεπιτήδευτη αλήθεια, είναι βαρύ φορτίο. Δεν έρχεται με φτιασίδια, ούτε καλυμμένη με μισόλογα. Δεν περιμένει να την καλοδεχτείς· εισβάλλει στη ζωή σου απρόσκλητη και, μερικές φορές, καταστρέφει τα πάντα γύρω σου για να αφήσει χώρο για κάτι νέο. Ο Γιάλομ δεν αναφέρεται στην αλήθεια ως μια απόλυτη ιδέα, ένα οριστικό δεδομένο που ισχύει για όλους· αναφέρεται στην προσωπική αλήθεια, σε εκείνη που φωλιάζει βαθιά μέσα μας και πολλές φορές αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα.
Σκέφτομαι συχνά πόση αλήθεια μπορώ να αντέξω. Είναι σαν να αναρωτιέμαι ποια είναι τα όρια της αντοχής μου απέναντι στη ζωή. Υπάρχουν στιγμές που η αλήθεια μοιάζει με ένα απαλό φως που φωτίζει τις σκοτεινές γωνίες του εαυτού μου, φέρνοντας μαζί της την ανακούφιση της κατανόησης. Άλλες φορές, όμως, η ίδια αλήθεια είναι τόσο έντονη, τόσο αδυσώπητη, που με κάνει να κλείνω τα μάτια, να προσπαθώ να την αποφύγω.
Ο Γιάλομ, ως υπαρξιακός ψυχοθεραπευτής, μας υπενθυμίζει πως η αλήθεια έχει την ιδιότητα να μας θεραπεύει αλλά και να μας πληγώνει. Είναι ένα διπλό ξίφος που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Οι αλήθειες που ανακαλύπτουμε μέσα από τις σχέσεις, τις απώλειες, τις επιλογές μας, έχουν τη δύναμη να μας διαλύσουν, αλλά και να μας ανασυνθέσουν. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μπορούμε να αποφύγουμε την αλήθεια, αλλά αν είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε.
Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του όρια. Μερικοί αντέχουν να δουν τον εαυτό τους γυμνό μπροστά στον καθρέφτη της αλήθειας, χωρίς δικαιολογίες, χωρίς παραμορφώσεις. Άλλοι προτιμούν να κρατήσουν μια απόσταση ασφαλείας, να ζήσουν σε έναν κόσμο που έχει μια δόση ψευδαίσθησης, μια αναγκαία δόση μυθοπλασίας που καθιστά τη ζωή ανεκτή. Δεν είναι ζήτημα θάρρους ή δειλίας· είναι ζήτημα επιλογής.
Υπάρχουν φορές που η αλήθεια φέρνει τη λύτρωση. Όταν παραδεχόμαστε ότι κάναμε λάθος, όταν αφήνουμε πίσω μας τη μάταιη προσπάθεια να διατηρήσουμε μια τέλεια εικόνα, νιώθουμε ένα βάρος να φεύγει από τους ώμους μας. Είναι εκείνες οι στιγμές που η αλήθεια μας δίνει τη δυνατότητα να ξαναγεννηθούμε, να προχωρήσουμε με μεγαλύτερη ελευθερία και ειλικρίνεια. Αλλά υπάρχουν και οι άλλες στιγμές, εκείνες που η αλήθεια μοιάζει αφόρητη. Όταν αντικρίζουμε μια προδοσία, μια απώλεια, μια συνειδητοποίηση που ανατρέπει τη θεμελιώδη μας ύπαρξη, η αλήθεια μπορεί να μοιάζει με ένα δυσβάσταχτο φορτίο.
Ο Γιάλομ μας προτείνει να επιλέγουμε. Όχι να αρνηθούμε την αλήθεια, αλλά να τη δούμε μέσα από το πρίσμα της δικής μας αντοχής. Είναι σαν να λέει πως η αλήθεια δεν είναι απόλυτη· είναι σχετική με το σημείο που βρισκόμαστε στη ζωή μας, με το πόσο έτοιμοι είμαστε να την υποδεχτούμε. Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να κρυβόμαστε από την αλήθεια, αλλά να της δίνουμε χώρο να μας πλησιάσει όταν είμαστε πραγματικά έτοιμοι.
Αναλογίζομαι τη δική μου σχέση με την αλήθεια. Υπάρχουν φορές που επέλεξα να κλείσω τα μάτια, να προχωρήσω χωρίς να αντικρίσω αυτό που με πονούσε. Και άλλες φορές, επέλεξα να βυθιστώ σε αυτήν, να την αφήσω να με κατακλύσει, να με διαλύσει και να με αναδημιουργήσει. Καμία από αυτές τις επιλογές δεν ήταν εύκολη. Η κάθε μία είχε το κόστος και την ανταμοιβή της.
Η φράση του Γιάλομ με κάνει να αναρωτιέμαι: Πόσο έτοιμοι είμαστε να αποδεχθούμε την ανθρώπινη φύση μας, με τις αδυναμίες, τους φόβους και τις αντιφάσεις της; Πόσο έτοιμοι είμαστε να δούμε τον εαυτό μας όχι όπως θα θέλαμε να είναι, αλλά όπως πραγματικά είναι; Η αλήθεια δεν είναι πάντα όμορφη, αλλά είναι πάντοτε αληθινή. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι που μας απελευθερώνει.
Η επιλογή της αλήθειας είναι μια πράξη θάρρους, αλλά και ευαισθησίας. Είναι μια αναγνώριση της ίδιας μας της ανθρωπιάς. Και, ίσως, το πιο σημαντικό που μας διδάσκει ο Γιάλομ είναι πως δεν χρειάζεται να αντέξουμε όλη την αλήθεια ταυτόχρονα. Η αλήθεια δεν είναι ένας μαραθώνιος· είναι ένα μονοπάτι που βαδίζουμε βήμα-βήμα, με τον δικό μας ρυθμό.
Ας θυμόμαστε, λοιπόν, πως δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να αντικρίσουμε την αλήθεια. Υπάρχει μόνο ο δικός μας τρόπος, αυτός που αντανακλά τη δική μας μοναδική πορεία. Και όταν κάποια στιγμή αισθανθούμε έτοιμοι, όταν νιώσουμε πως μπορούμε να αντέξουμε λίγο περισσότερο, τότε μπορούμε να ανοίξουμε μια νέα πόρτα, να κοιτάξουμε λίγο πιο βαθιά, να προχωρήσουμε λίγο πιο πέρα.
Στο τέλος της ημέρας, η αλήθεια είναι αυτή που μας καθορίζει. Όχι γιατί την αντέχουμε πάντα, αλλά γιατί μας προσφέρει την επιλογή να την αναγνωρίσουμε, να την αποδεχθούμε ή να την αφήσουμε στην άκρη μέχρι να είμαστε έτοιμοι. Και ίσως, αυτή η επιλογή να είναι το μεγαλύτερο δώρο της ανθρώπινης ύπαρξης.
