Στη Βουργουνδία της Γαλλίας υπάρχει ένα εργοτάξιο που μοιάζει να έχει ξεφύγει από άλλη εποχή. Στο Guédelon, τεχνίτες χτίζουν από το 1997 ένα ολόκληρο μεσαιωνικό κάστρο χρησιμοποιώντας υλικά, εργαλεία και τεχνικές εμπνευσμένες από τον 13ο αιώνα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι το έργο δεν αποτελεί απλώς αναπαράσταση για τουριστικούς λόγους. Είναι ένα μεγάλο πείραμα πειραματικής αρχαιολογίας, μέσα από το οποίο ερευνητές και τεχνίτες προσπαθούν να κατανοήσουν στην πράξη πώς εργάζονταν οι οικοδόμοι του Μεσαίωνα.
Πώς ξεκίνησε η ιδέα για το Guédelon;
Το έργο ξεκίνησε το 1997 σε μια παλιά περιοχή εξόρυξης πέτρας μέσα στο δάσος Guédelon, στην περιοχή Yonne της Βουργουνδίας.
Η ιδέα γεννήθηκε όταν αρχαιολογική έρευνα στο κοντινό κάστρο Saint-Fargeau αποκάλυψε ίχνη παλαιότερου μεσαιωνικού οικοδομήματος κάτω από μεταγενέστερες κατασκευές. Από εκεί προέκυψε ένα φιλόδοξο ερώτημα: θα μπορούσε να χτιστεί σήμερα ένα κάστρο όπως ακριβώς θα επιχειρούσαν να το κατασκευάσουν οι τεχνίτες του Μεσαίωνα;
Το 1997 τοποθετήθηκε ο θεμέλιος λίθος και έναν χρόνο αργότερα το εργοτάξιο άνοιξε στο κοινό.
Γιατί θεωρείται πείραμα πειραματικής αρχαιολογίας;
Στο Guédelon δεν αρκούνται στη θεωρία. Οι τεχνίτες δοκιμάζουν στην πράξη πώς μπορούσαν να κοπούν οι πέτρες, να υψωθούν βαριά φορτία, να παραχθεί ασβέστης, να σχιστεί ξύλο και να κατασκευαστούν στέγες με τις γνώσεις και τα μέσα της μεσαιωνικής εποχής.
Λιθοξόοι, ξυλουργοί, σιδεράδες, κεραμοποιοί, ξυλοκόποι, σχοινοποιοί και άλλοι τεχνίτες εργάζονται χρησιμοποιώντας κατά το δυνατόν τοπικές πρώτες ύλες όπως πέτρα, ξύλο, χώμα και άργιλο.
Η διαδικασία έχει επιστημονική αξία επειδή αποκαλύπτει πρακτικές λεπτομέρειες που δεν μπορούν πάντα να εξαχθούν μόνο από παλιά κείμενα ή αρχαιολογικά ευρήματα.
Το κάστρο «ξεκινά» ιστορικά το 1228
Για να υπάρχει συνέπεια στις αρχιτεκτονικές επιλογές, οι δημιουργοί του Guédelon επέλεξαν ως συμβατικό ιστορικό έτος έναρξης το 1228.
Εκείνη την περίοδο βασιλιάς της Γαλλίας ήταν ο νεαρός Λουδοβίκος Θ΄, ο μετέπειτα Άγιος Λουδοβίκος, ενώ η μητέρα του, Λευκή της Καστίλης, ασκούσε την αντιβασιλεία.
Οι υπεύθυνοι δημιούργησαν επίσης έναν φανταστικό τοπικό άρχοντα με το όνομα Guilbert. Ο υποθετικός πλούτος, η κοινωνική θέση και οι ανάγκες του «ιδιοκτήτη» χρησιμοποιούνται για να καθοριστεί τι είδους κάστρο θα μπορούσε ρεαλιστικά να χτιστεί εκείνη την εποχή.
Το κάστρο δεν ολοκληρώθηκε το 2023
Παλαιότερα δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η κατασκευή θα μπορούσε να ολοκληρωθεί περίπου το 2023. Η πρόβλεψη αυτή δεν επιβεβαιώθηκε.
Το ίδιο το Guédelon αναφέρει το 2026 ότι, 29 χρόνια μετά την τοποθέτηση του πρώτου λίθου, οι εργασίες απέχουν ακόμη πολύ από την ολοκλήρωση.
Και αυτό αποτελεί μέρος της φιλοσοφίας του εγχειρήματος. Ο στόχος δεν είναι να τελειώσει το κάστρο όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αλλά να χρησιμοποιείται κάθε νέο στάδιο της κατασκευής ως ευκαιρία για έρευνα, πειραματισμό και εκπαίδευση.
Τι κατασκευάζουν το 2026;
Οι εργασίες συνεχίζονται σε πολλά διαφορετικά σημεία. Μία από τις σημαντικότερες φάσεις αφορά την αίθουσα της aula, όπου οι τεχνίτες πειραματίζονται με ξύλινη επένδυση της οροφής χρησιμοποιώντας εργαλεία, υλικά και τεχνικές που αντιστοιχούν στη μεσαιωνική εποχή.
Παράλληλα, συνεχίζονται εργασίες στην πύλη ανάμεσα στους δύο πύργους. Οι λιθοξόοι, οι ξυλουργοί και οι σιδεράδες εργάζονται σε τοίχους, δοκούς, θύρες και στον μηχανισμό που θα φιλοξενήσει την κατακόρυφη μεταλλική ή ξύλινη θύρα της εισόδου.
Κάθε τέτοιο στάδιο δημιουργεί νέα ερωτήματα. Πώς στερεώνονταν τα ξύλινα στοιχεία; Πόσο λεπτές μπορούσαν να γίνουν οι σανίδες με τα εργαλεία της εποχής; Πώς προστατεύονταν από την υγρασία; Οι απαντήσεις αναζητούνται μέσα από την ίδια την κατασκευή.
Οι πρώτες ύλες βρίσκονται γύρω από το εργοτάξιο
Ένα από τα στοιχεία που κάνουν το Guédelon τόσο ιδιαίτερο είναι ότι μεγάλο μέρος των υλικών προέρχεται από το ίδιο το φυσικό περιβάλλον γύρω από το κάστρο.
Στην περιοχή υπάρχουν πέτρα, άμμος, άργιλος, ξυλεία, νερό και ακόμη και υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για φυσικές χρωστικές.
Αυτό βοηθά τους ερευνητές να κατανοήσουν όχι μόνο τον τρόπο κατασκευής ενός κάστρου αλλά και ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής που υπήρχε πίσω από ένα μεγάλο μεσαιωνικό οικοδόμημα.
Έφτιαξαν ακόμη και λειτουργικό μεσαιωνικό νερόμυλο
Το πείραμα δεν περιορίζεται στο ίδιο το κάστρο. Οι τεχνίτες του Guédelon συνεργάστηκαν με αρχαιολόγους του γαλλικού Inrap για να κατασκευάσουν έναν λειτουργικό υδροκίνητο αλευρόμυλο βασισμένο σε αρχαιολογικά ευρήματα ενός μύλου του 12ου αιώνα.
Ο μύλος κατασκευάστηκε κομμάτι προς κομμάτι με στόχο όχι μόνο να μοιάζει με μεσαιωνικό μύλο, αλλά να μπορεί πραγματικά να αλέθει δημητριακά.
Αντίστοιχα, έχει κατασκευαστεί και κλίβανος παραγωγής ασβέστη, ενός υλικού απολύτως απαραίτητου για τα κονιάματα και τις οικοδομικές εργασίες του κάστρου.
Οι επισκέπτες βλέπουν το κάστρο να χτίζεται μπροστά τους
Το Guédelon δεν είναι ένα ολοκληρωμένο ιστορικό μνημείο που απλώς ανοίγει τις πόρτες του στο κοινό. Το ίδιο το εργοτάξιο είναι το αξιοθέατο.
Οι επισκέπτες μπορούν να παρακολουθούν τους τεχνίτες καθώς σμιλεύουν πέτρες, κατασκευάζουν ξύλινα στοιχεία, σφυρηλατούν μέταλλο ή παράγουν κεραμίδια. Έτσι αποκτούν μια πολύ πιο πρακτική εικόνα για το πόση εργασία απαιτούσε η ανέγερση ενός μεσαιωνικού κάστρου.
Ένα κάστρο που χτίζεται για να μας μάθει πώς χτίζονταν τα κάστρα
Αυτό είναι τελικά το στοιχείο που κάνει το Guédelon τόσο διαφορετικό. Το ίδιο το κτίριο είναι μόνο το ένα μέρος του πειράματος. Το σημαντικότερο είναι η γνώση που αποκτάται στη διάρκεια της κατασκευής.
Κάθε πέτρα που τοποθετείται, κάθε δοκάρι που κόβεται και κάθε μηχανισμός που δοκιμάζεται βοηθούν αρχαιολόγους και τεχνίτες να καταλάβουν καλύτερα έναν κόσμο για τον οποίο δεν έχουν διασωθεί πάντα λεπτομερείς οδηγίες.
Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την έναρξη του έργου, το Guédelon παραμένει ένα ζωντανό εργαστήριο του Μεσαίωνα. Και ίσως αυτό ακριβώς να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του: το κάστρο δεν έχει αξία επειδή ολοκληρώθηκε, αλλά επειδή συνεχίζει ακόμη να χτίζεται.
