Υπάρχουν σχέσεις στις οποίες δίνουμε χρόνο, ενδιαφέρον και στήριξη, αλλά κάποια στιγμή αρχίζουμε να αισθανόμαστε ότι όλα θεωρούνται δεδομένα. Δεν χρειάζεται κάποιος να λέει συνεχώς «ευχαριστώ», όμως η σταθερή απουσία εκτίμησης και αμοιβαιότητας μπορεί να κουράσει ακόμη και μια πολύ δυνατή σχέση.
Το ζητούμενο δεν είναι να χαρακτηρίσουμε εύκολα κάποιον «αχάριστο» και να τον διαγράψουμε από τη ζωή μας. Είναι να αναγνωρίσουμε πότε μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, μας πληγώνει και απαιτεί πιο καθαρά όρια.
Πότε η έλλειψη εκτίμησης γίνεται πραγματικό πρόβλημα;
Όλοι μπορεί κάποια στιγμή να ξεχάσουμε να δείξουμε την ευγνωμοσύνη μας. Μπορεί να είμαστε κουρασμένοι, αγχωμένοι ή τόσο συνηθισμένοι σε μια σχέση ώστε να θεωρήσουμε προσωρινά κάποια πράγματα δεδομένα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτό μετατρέπεται σε σταθερό μοτίβο. Προσφέρεις συνεχώς, ο άλλος το περιμένει, αλλά σπάνια δείχνει ενδιαφέρον για τις δικές σου ανάγκες ή αναγνωρίζει όσα κάνεις.
Μερικά σημάδια που αξίζει να προσέξεις είναι:
- η βοήθειά σου θεωρείται αυτονόητη,
- υπάρχει ενδιαφέρον κυρίως όταν ο άλλος χρειάζεται κάτι,
- οι δικές σου ανάγκες περνούν συστηματικά σε δεύτερη μοίρα,
- οι προσπάθειές σου υποτιμώνται ή αγνοούνται,
- αισθάνεσαι ότι μόνο εσύ κρατάς τη σχέση ζωντανή.
Ένα περιστατικό από μόνο του δεν αρκεί για να κρίνουμε μια ολόκληρη σχέση. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η επανάληψη της συμπεριφοράς και ο τρόπος που αισθάνεσαι μέσα σε αυτή τη σχέση.
Γιατί η εκτίμηση έχει τόσο μεγάλη σημασία στις σχέσεις;
Η εκτίμηση δεν είναι απλώς μια τυπική λέξη ευγένειας. Είναι ένας τρόπος να δείχνουμε στον άλλον ότι βλέπουμε την προσπάθειά του και δεν θεωρούμε την παρουσία ή την προσφορά του δεδομένη.
Ένα ειλικρινές «ευχαριστώ», μια μικρή πράξη ανταπόδοσης ή ακόμη και μια απλή αναγνώριση μπορούν να ενισχύσουν το αίσθημα σύνδεσης μεταξύ δύο ανθρώπων. Η έρευνα έχει συνδέσει την ευγνωμοσύνη με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή και θετικότερες κοινωνικές σχέσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ευγνωμοσύνη από μόνη της λύνει όλα τα προβλήματα μιας σχέσης.
Στην πράξη, αυτό που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά είναι η αμοιβαιότητα. Δεν χρειάζεται δύο άνθρωποι να προσφέρουν ακριβώς τα ίδια πράγματα. Χρειάζεται όμως και οι δύο να αισθάνονται ότι υπάρχει ενδιαφέρον, σεβασμός και διάθεση να στηρίξει ο ένας τον άλλον.
Πριν απομακρυνθείς, αξίζει να μιλήσεις;
Σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Δεν αντιλαμβάνονται όλοι οι άνθρωποι ότι η συμπεριφορά τους πληγώνει ή ότι ο άλλος αισθάνεται πως η σχέση έχει γίνει μονόπλευρη.
Μια ήρεμη και συγκεκριμένη συζήτηση μπορεί να ξεκαθαρίσει πολλά. Αντί να πεις «είσαι αχάριστος», είναι συνήθως πιο χρήσιμο να μιλήσεις για τη συμπεριφορά που σε ενοχλεί.
Για παράδειγμα, μπορείς να εξηγήσεις ότι αισθάνεσαι πως είσαι πάντα διαθέσιμος όταν ο άλλος χρειάζεται βοήθεια, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο όταν τη χρειάζεσαι εσύ. Έτσι περιγράφεις το πρόβλημα χωρίς να επιτίθεσαι στον χαρακτήρα του άλλου.
Η αντίδρασή του σε αυτή τη συζήτηση λέει επίσης πολλά. Άλλο είναι να ακούσει, να προσπαθήσει να καταλάβει και να αλλάξει κάτι και άλλο να κοροϊδέψει όσα αισθάνεσαι ή να συνεχίσει ακριβώς το ίδιο μοτίβο.
Τα όρια δεν είναι τιμωρία
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να πουν «όχι», ιδιαίτερα σε φίλους και συγγενείς. Φοβούνται μήπως θεωρηθούν εγωιστές ή μήπως δημιουργηθεί σύγκρουση.
Ωστόσο, το να έχεις όρια δεν σημαίνει ότι σταματάς να νοιάζεσαι. Σημαίνει ότι αποφασίζεις μέχρι πού μπορείς να προσφέρεις χωρίς να εξαντλείσαι ή να αισθάνεσαι ότι χρησιμοποιείσαι.
Ένα όριο μπορεί να είναι πολύ απλό. Να μην είσαι διαθέσιμος κάθε στιγμή, να μη δέχεσαι συνεχώς υποχρεώσεις που δεν σου αναλογούν ή να σταματήσεις να λύνεις προβλήματα που κάποιος μπορεί να αντιμετωπίσει μόνος του.
Η βοήθεια έχει μεγαλύτερη αξία όταν αποτελεί επιλογή και όχι μόνιμη υποχρέωση.
Πότε η απόσταση μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή;
Δεν χρειάζεται κάθε δύσκολη σχέση να τελειώνει. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες η απόσταση μπορεί να είναι ένας λογικός τρόπος προστασίας του προσωπικού σου χώρου.
Αν έχεις μιλήσει ξεκάθαρα, έχεις θέσει όρια και παρ’ όλα αυτά η ίδια συμπεριφορά συνεχίζεται, μπορείς να επανεξετάσεις πόσο χρόνο και ενέργεια θέλεις να επενδύεις στη συγκεκριμένη σχέση.
Η απόσταση επίσης δεν χρειάζεται πάντα να σημαίνει πλήρη διακοπή επαφής. Μερικές φορές σημαίνει λιγότερη διαθεσιμότητα, λιγότερες προσδοκίες ή μια πιο περιορισμένη θέση του συγκεκριμένου ανθρώπου στην καθημερινότητά σου.
Ιδιαίτερα σε οικογενειακές, επαγγελματικές ή άλλες σχέσεις όπου η πλήρης απομάκρυνση δεν είναι εύκολη ή επιθυμητή, τα σαφή όρια μπορούν να είναι πολύ πιο πρακτικά από μια απόλυτη ρήξη.
Μην μετράς την αξία σου από το «ευχαριστώ» κάποιου άλλου
Υπάρχει και μια άλλη πλευρά που αξίζει προσοχή. Είναι φυσικό να θέλουμε οι άνθρωποι να αναγνωρίζουν όσα κάνουμε, αλλά η προσωπική μας αξία δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτή την αναγνώριση.
Δεν χρειάζεται κάθε καλή πράξη να ανταμείβεται ούτε κάθε προσφορά να συνοδεύεται από επαίνους. Το ζήτημα είναι διαφορετικό όταν αισθανόμαστε ότι κάποιος εκμεταλλεύεται συστηματικά την καλοσύνη ή τη διαθεσιμότητά μας.
Η αυτοεκτίμηση βοηθά να ξεχωρίζουμε αυτά τα δύο. Μπορούμε να προσφέρουμε επειδή το θέλουμε, αλλά ταυτόχρονα να αναγνωρίζουμε πότε έχουμε φτάσει στα όριά μας.
Κράτα κοντά σου τις σχέσεις που έχουν αμοιβαιότητα
Οι πιο ουσιαστικές σχέσεις δεν είναι απαραίτητα εκείνες στις οποίες ακούμε συνεχώς λόγια ευγνωμοσύνης. Είναι εκείνες στις οποίες αισθανόμαστε ότι υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον και από τις δύο πλευρές.
Κάποιος μπορεί να μην εκφράζεται εύκολα με λόγια, αλλά να δείχνει την εκτίμησή του με πράξεις. Να βρίσκεται δίπλα σου όταν τον χρειάζεσαι, να θυμάται όσα έχουν σημασία για σένα ή απλώς να μην αντιμετωπίζει την προσφορά σου σαν υποχρέωση.
Γι’ αυτό έχει μεγαλύτερη αξία να παρατηρούμε τη συνολική συμπεριφορά ενός ανθρώπου παρά να κολλάμε γρήγορα την ταμπέλα του «αχάριστου».
Στο τέλος, δεν χρειάζεται να κρατάς στη ζωή σου μια σχέση μόνο επειδή υπάρχει εδώ και χρόνια ούτε να την τελειώσεις επειδή κάποιος σε απογοήτευσε μία φορά. Δες το μοτίβο, μίλησε καθαρά, βάλε όρια και αποφάσισε πόσο χώρο αξίζει να καταλαμβάνει κάθε σχέση στη ζωή σου.
Η εκτίμηση δεν απαιτεί μεγάλες χειρονομίες. Φαίνεται κυρίως στο αν δύο άνθρωποι αισθάνονται ότι βλέπουν, σέβονται και υπολογίζουν ο ένας τον άλλον.
