Το μέλι χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες τόσο ως γλυκαντικό όσο και ως παραδοσιακό μέσο για την ανακούφιση από ορισμένα συμπτώματα, όπως ο ερεθισμένος λαιμός και ο βήχας.
Παρότι περιέχει αντιοξειδωτικές και άλλες βιοδραστικές ενώσεις, δεν είναι «θαυματουργό» τρόφιμο και διατροφικά παραμένει κυρίως πηγή σακχάρων. Η πραγματική του αξία βρίσκεται σε ορισμένες συγκεκριμένες χρήσεις και στη δυνατότητα να αντικαθιστά μικρές ποσότητες άλλων γλυκαντικών.
Τι είναι το μέλι και πώς παράγεται
Το μέλι παράγεται από τις μέλισσες, οι οποίες συλλέγουν νέκταρ από τα άνθη και το μεταφέρουν στην κυψέλη. Εκεί το επεξεργάζονται με ένζυμα και μειώνουν σταδιακά την περιεκτικότητά του σε νερό μέχρι να αποκτήσει τη χαρακτηριστική πυκνή υφή του.
Στη συνέχεια αποθηκεύεται στις κυψέλες μέσα στις κηρήθρες. Η γεύση, το άρωμα και το χρώμα του διαφέρουν ανάλογα με τα φυτά από τα οποία προέρχεται το νέκταρ.
Έτσι υπάρχουν πολλές διαφορετικές ποικιλίες, όπως ανθόμελο, θυμαρίσιο, πευκόμελο, ελατόμελο, ακακίας και manuka.
Διατροφικά παραμένει κυρίως ζάχαρη
Παρά τη φυσική του προέλευση, το μέλι αποτελείται κυρίως από απλά σάκχαρα, κυρίως γλυκόζη και φρουκτόζη.
Μία κουταλιά της σούπας περιέχει περίπου 60 θερμίδες και 17 γραμμάρια υδατανθράκων. Περιέχει επίσης μικρές ποσότητες πολυφαινολών, φλαβονοειδών και άλλων αντιοξειδωτικών ενώσεων.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να χρησιμοποιείται με μέτρο, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται τρόφιμο που μπορούμε να καταναλώνουμε απεριόριστα επειδή είναι «φυσικό».
Μπορεί να βοηθήσει στον βήχα
Μία από τις καλύτερα τεκμηριωμένες χρήσεις του μελιού είναι η ανακούφιση από ήπιο βήχα και ερεθισμένο λαιμό.
Η παχύρρευστη υφή του μπορεί να καλύψει προσωρινά τον λαιμό και να μειώσει τον ερεθισμό που προκαλεί την ανάγκη για βήχα. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε παιδιά άνω του ενός έτους μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του νυχτερινού βήχα και να διευκολύνει τον ύπνο.
Μπορεί να καταναλωθεί μόνο του ή να προστεθεί σε χλιαρό νερό ή τσάι με λεμόνι.
Ποτέ μέλι σε βρέφη κάτω του ενός έτους
Το μέλι δεν πρέπει να δίνεται σε παιδιά κάτω των 12 μηνών, ακόμη και σε πολύ μικρή ποσότητα.
Μπορεί να περιέχει σπόρια του βακτηρίου Clostridium botulinum, τα οποία σε βρέφη μπορούν να προκαλέσουν βρεφική αλλαντίαση, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση.
Μετά την ηλικία του ενός έτους, το πεπτικό σύστημα είναι αρκετά ώριμο ώστε ο συγκεκριμένος κίνδυνος να είναι εξαιρετικά μικρός.
Περιέχει αντιοξειδωτικά, αλλά χρειάζεται μέτρο
Το μέλι περιέχει πολυφαινόλες και φλαβονοειδή με αντιοξειδωτική δράση. Η ποσότητα και το είδος τους διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την προέλευση και την επεξεργασία του μελιού.
Ωστόσο, επειδή το μέλι καταναλώνεται συνήθως σε μικρές ποσότητες και έχει αρκετή ζάχαρη, δεν αποτελεί βασική πηγή αντιοξειδωτικών στη διατροφή.
Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηροί καρποί και άλλα φυτικά τρόφιμα παραμένουν πολύ σημαντικότερες πηγές αυτών των ενώσεων.
Τι ισχύει για τις αντιμικροβιακές ιδιότητες
Το μέλι έχει φυσικές αντιμικροβιακές ιδιότητες λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας σε νερό, της οξύτητάς του και ορισμένων χημικών ενώσεων που περιέχει.
Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αν τρώμε μέλι μπορούμε να θεραπεύσουμε μια βακτηριακή ή μυκητιασική λοίμωξη.
Οι αντιμικροβιακές ιδιότητες έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην τοπική ιατρική χρήση ειδικά επεξεργασμένου μελιού.
Το ιατρικό μέλι και η επούλωση πληγών
Σε ορισμένες κλινικές χρησιμοποιούνται ειδικά αποστειρωμένα προϊόντα medical-grade honey, μεταξύ των οποίων και προϊόντα manuka, σε επιθέματα για εγκαύματα ή ορισμένους τύπους πληγών.
Τα προϊόντα αυτά έχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές και δεν είναι το ίδιο πράγμα με το μέλι που υπάρχει στο ντουλάπι της κουζίνας.
Δεν πρέπει επομένως να εφαρμόζουμε κοινό μέλι σε ανοιχτή ή μολυσμένη πληγή χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Το μέλι ενισχύει το ανοσοποιητικό;
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να λέμε ότι μια κουταλιά μέλι την ημέρα «ενισχύει» το ανοσοποιητικό σύστημα ή μας προστατεύει από λοιμώξεις.
Το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η συνολική ποιότητα της διατροφής, ο ύπνος, η σωματική δραστηριότητα, το στρες και η γενικότερη κατάσταση της υγείας.
Το μέλι μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, αλλά δεν υποκαθιστά αυτά τα στοιχεία ούτε λειτουργεί ως θεραπεία.
Μέλι ή ζάχαρη;
Το μέλι έχει διαφορετική γεύση και περιέχει ορισμένες ουσίες που δεν υπάρχουν στην κοινή λευκή ζάχαρη, όμως μεταβολικά και τα δύο παραμένουν πηγές ελεύθερων σακχάρων.
Αν κάποιος αντικαταστήσει λίγη ζάχαρη με μέλι για τη γεύση, δεν υπάρχει πρόβλημα. Δεν σημαίνει όμως ότι μπορεί να αυξήσει σημαντικά την ποσότητα επειδή το μέλι θεωρείται πιο «φυσικό».
Πώς μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε
Το μέλι μπορεί να προστεθεί σε γιαούρτι, βρώμη, φρούτα ή ψωμί ολικής άλεσης και να χρησιμοποιηθεί σε μικρές ποσότητες σε σάλτσες και μαρινάδες.
Μπορεί επίσης να γλυκάνει ένα χλιαρό ρόφημα ή να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχει ήπιος ερεθισμός του λαιμού.
Σε συνταγές ζαχαροπλαστικής μπορεί να αντικαταστήσει μέρος της ζάχαρης, αλλά επειδή προσθέτει και υγρασία χρειάζεται συχνά προσαρμογή των υπόλοιπων υλικών.
Ποιοι χρειάζονται περισσότερη προσοχή
Άτομα με διαβήτη ή άλλες διαταραχές του σακχάρου χρειάζεται να υπολογίζουν το μέλι όπως και τις υπόλοιπες πηγές σακχάρων και υδατανθράκων.
Επίσης, όσοι έχουν αλλεργία σε προϊόντα μέλισσας ή εμφανίζουν αντιδράσεις μετά την κατανάλωση μελιού θα πρέπει να το αποφεύγουν και να ζητούν ιατρική συμβουλή.
Το μέλι μπορεί να είναι ένα νόστιμο τρόφιμο και σε ορισμένες περιπτώσεις χρήσιμο για την ανακούφιση από βήχα ή ερεθισμένο λαιμό. Το σημαντικό είναι να το βλέπουμε γι’ αυτό που πραγματικά είναι: ένα φυσικό γλυκαντικό με ορισμένες ενδιαφέρουσες ιδιότητες, αλλά όχι φάρμακο για κάθε πρόβλημα υγείας.
Πηγές:
Mayo Clinic – Honey
Cleveland Clinic – Health Benefits of Honey
NHS – Cough and honey
