Υπάρχουν στιγμές που η κακία μοιάζει να προσφέρει δύναμη. Μια σκληρή κουβέντα, μια εκδίκηση, μια πράξη που πληγώνει τον άλλο μπορεί να μας δώσει για λίγο την αίσθηση ότι κερδίσαμε, ότι επιβληθήκαμε ή ότι πήραμε πίσω κάτι που μας χρωστούσαν.
Όμως οι πράξεις μας δεν τελειώνουν τη στιγμή που συμβαίνουν. Επηρεάζουν τους ανθρώπους γύρω μας, τις σχέσεις που χτίζουμε και, πολλές φορές, τον τρόπο με τον οποίο αρχίζουμε να βλέπουμε και τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η ιστορία με το δηλητήριο που γύρισε πίσω
Θυμάμαι μια παλιά ιστορία που μου είχε διηγηθεί ένας ηλικιωμένος γείτονας. Δεν ξέρω αν συνέβη πραγματικά ή αν ήταν απλώς ένας λαϊκός μύθος. Το νόημά της όμως μου έμεινε.
Ένας αγρότης, έλεγε η ιστορία, ζήλευε τόσο πολύ τον γείτονά του ώστε αποφάσισε να καταστρέψει τη σοδειά του. Κάθε βράδυ πήγαινε κρυφά στα χωράφια του και έριχνε δηλητήριο, περιμένοντας να τον δει να χάνει τους κόπους μιας ολόκληρης χρονιάς.
Αυτό που δεν είχε καταλάβει ήταν ότι το ίδιο νερό περνούσε και προς τα δικά του χωράφια και τα δικά του πηγάδια. Προσπαθώντας να δηλητηριάσει τη ζωή του άλλου, τελικά έφερνε το δηλητήριο πιο κοντά στο ίδιο του το σπίτι.
Ως ιστορία, λειτουργεί σαν μια δυνατή μεταφορά. Όχι επειδή υπάρχει κάποιος αόρατος νόμος που εγγυάται ότι κάθε κακή πράξη θα επιστρέψει με τον ίδιο τρόπο, αλλά επειδή όσα κάνουμε δημιουργούν συνέπειες που συχνά ξεπερνούν τον αρχικό μας στόχο.
Η κακία δεν χρειάζεται να «επιστρέψει» για να έχει συνέπειες
Δεν είναι βέβαιο ότι όποιος συμπεριφέρεται άσχημα θα τιμωρηθεί από τη ζωή. Ούτε ότι κάθε καλός άνθρωπος θα ανταμειφθεί. Η πραγματικότητα δυστυχώς δεν λειτουργεί πάντα με τόσο απλή δικαιοσύνη.
Υπάρχει όμως κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο. Αν κάποιος εξαπατά, προσβάλλει, εκμεταλλεύεται ή πληγώνει συνεχώς τους ανθρώπους γύρω του, είναι πιθανό να επηρεάσει την εμπιστοσύνη που του δείχνουν, τη σταθερότητα των σχέσεών του και τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι επιλέγουν να συμπεριφέρονται απέναντί του.
Δεν πρόκειται για κάρμα. Πρόκειται για συνέπειες.
Όταν καταστρέφεις επανειλημμένα την εμπιστοσύνη, κάποια στιγμή μπορεί να βρεθείς χωρίς αυτήν. Όταν χρησιμοποιείς τους ανθρώπους μόνο για το δικό σου συμφέρον, κάποιοι από αυτούς μπορεί να απομακρυνθούν. Όταν η επιθετικότητα γίνεται τρόπος ζωής, μπορεί να αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεσαι με τους άλλους.
Άλλο να προστατεύεις τον εαυτό σου και άλλο να πληγώνεις
Υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να βάζουμε όρια και στο να βλάπτουμε κάποιον. Μπορούμε να πούμε «όχι», να απομακρυνθούμε από μια σχέση ή να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας χωρίς να επιδιώκουμε να καταστρέψουμε τον άλλο.
Μερικές φορές όμως βαφτίζουμε την εκδίκηση «αυτοπροστασία» και τη σκληρότητα «δύναμη». Λέμε ότι ο κόσμος είναι δύσκολος και ότι, αν δεν πατήσεις εσύ τον άλλο, θα σε πατήσει εκείνος.
Αυτό όμως δεν είναι η μοναδική επιλογή. Μπορούμε να είμαστε αποφασιστικοί χωρίς να γινόμαστε σκληροί. Μπορούμε να υπερασπιζόμαστε τα συμφέροντά μας χωρίς να χτίζουμε την επιτυχία μας πάνω στη ζημιά κάποιου άλλου.
Γιατί η κακία συχνά μοιάζει με δύναμη;
Μερικές φορές η επιβολή προσφέρει μια άμεση αίσθηση ελέγχου. Όταν κάνουμε τον άλλο να φοβηθεί, όταν παίρνουμε αυτό που θέλουμε με πίεση ή όταν εκδικούμαστε κάποιον που μας πλήγωσε, μπορεί στιγμιαία να αισθανθούμε ισχυρότεροι.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχουμε αποκτήσει πραγματική δύναμη. Η δύναμη που χρειάζεται συνεχώς κάποιον πιο αδύναμο απέναντί της είναι εύθραυστη.
Πραγματική δύναμη μπορεί να είναι και το να συγκρατήσεις μια αντίδραση που θα πληγώσει. Να φύγεις από μια κατάσταση χωρίς να εκδικηθείς. Να παραδεχτείς ότι έκανες λάθος. Να ζητήσεις συγγνώμη όταν θα ήταν πολύ πιο εύκολο να κατηγορήσεις κάποιον άλλο.
Η καλοσύνη δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανέχεσαι τα πάντα
Υπάρχει και η αντίθετη παρεξήγηση: ότι για να είσαι καλός άνθρωπος πρέπει να συγχωρείς τα πάντα, να βοηθάς τους πάντες και να μην θυμώνεις ποτέ.
Δεν είναι έτσι. Η καλοσύνη δεν απαιτεί να επιτρέπουμε στους άλλους να μας εκμεταλλεύονται. Ούτε σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχουμε όρια.
Μπορείς να είσαι καλός και ταυτόχρονα να απομακρυνθείς από κάποιον που σε πληγώνει. Μπορείς να συγχωρήσεις χωρίς να επιστρέψεις στην ίδια σχέση. Μπορείς να κατανοήσεις έναν άνθρωπο χωρίς να δικαιολογήσεις τη συμπεριφορά του.
Η καλοσύνη που δεν συνοδεύεται από αυτοσεβασμό μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε διαρκή αυτοθυσία.
Τι δείχνει η έρευνα για την καλοσύνη και την ευημερία;
Η επιστήμη δεν υποστηρίζει ότι «αν κάνεις καλό, το σύμπαν θα σου το επιστρέψει». Υπάρχει όμως ένα πιο ενδιαφέρον και πολύ πιο ρεαλιστικό εύρημα.
Μεγάλη μετα-ανάλυση ερευνών έχει βρει μια θετική, αν και σχετικά μέτρια, σχέση ανάμεσα στην κοινωνικά υποστηρικτική συμπεριφορά και στην ευημερία. Με απλά λόγια, η βοήθεια, η προσφορά και άλλες πράξεις που στρέφονται προς το καλό των άλλων συνδέονται σε έναν βαθμό με καλύτερη ψυχολογική λειτουργία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καλή πράξη μας κάνει αυτομάτως πιο ευτυχισμένους. Ο τρόπος, το κίνητρο και το κόστος της προσφοράς έχουν σημασία. Η υπερβολική αυτοθυσία, για παράδειγμα, μπορεί να μας εξαντλήσει όταν γίνεται εις βάρος των δικών μας αναγκών.
Η καλοσύνη λοιπόν δεν είναι κάποια μαγική συνταγή ευτυχίας. Είναι όμως ένας τρόπος συμπεριφοράς που μπορεί να ενισχύσει τις ανθρώπινες σχέσεις και την αίσθηση σύνδεσης.
Κάθε επιλογή αφήνει κάτι πίσω της
Δεν χρειάζεται να πιστεύουμε ότι η ζωή κρατά ένα αόρατο λογιστικό βιβλίο στο οποίο καταγράφονται οι καλές και οι κακές πράξεις μας.
Αρκεί να κοιτάξουμε τι αφήνουν πίσω τους οι επιλογές μας.
Μια προσβολή μπορεί να μείνει στο μυαλό κάποιου για χρόνια. Μια προδοσία μπορεί να καταστρέψει μια σχέση που χρειάστηκε πολύ χρόνο για να χτιστεί. Μια ειλικρινής συγγνώμη μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο που θεωρούσαμε κλειστό.
Και μια μικρή πράξη καλοσύνης μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερα για κάποιον απ’ όσο θα μάθουμε ποτέ.
Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος για να επιλέγεις διαφορετικά
Όλοι κάποια στιγμή έχουμε θυμώσει, έχουμε μιλήσει άσχημα ή έχουμε πληγώσει έναν άνθρωπο. Το ζήτημα δεν είναι να χωρίσουμε τον κόσμο σε «καλούς» και «κακούς».
Μεγαλύτερη σημασία έχει τι κάνουμε όταν καταλάβουμε ότι προκαλέσαμε πόνο. Αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε το λάθος, να αναλάβουμε την ευθύνη και, όπου γίνεται, να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε κάτι από αυτό που χαλάσαμε.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε κάθε πράξη του παρελθόντος. Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε ποια συμπεριφορά δεν θέλουμε να επαναλάβουμε.
Ίσως τελικά αυτό να είναι πιο ουσιαστικό από την ιδέα ότι «η κακία επιστρέφεται με τόκο». Δεν χρειάζεται να περιμένουμε κάποια μελλοντική τιμωρία για να επιλέξουμε να μη βλάψουμε έναν άνθρωπο.
Αρκεί να θυμόμαστε ότι οι πράξεις μας αφήνουν ίχνη. Στους άλλους, στις σχέσεις μας και μέσα μας.
Και κάθε φορά έχουμε την επιλογή για το είδος των ιχνών που θέλουμε να αφήσουμε.
Πηγές:












